LiberPrimus
tm̄ vt delphini. alia cortice vt teſtudines. alia ſilicū duricia vt conche et oſtree. alia cruſtis vt locuſte. alia cruſtis et ſpinis vt echini.alia ſquamis vt piſcis. alia aſpera cute vt ſquatina qͣ ligna poliunt̉⁊ ebora. alia molli vt murena. alialipes. Piſciū ſpeciesait plinius eē ſeptuagintaqͣtuor. p̄ter cruſtis intexta q̄ ſunt trigītaPiſciū ſanguine carentiū tria ſunt genera in pͥmis q̄ appellāt̉ mollia. deīde cruſtis tenuibꝰ ꝯtexta. poſtremo teſtis duris ꝯcluſa mollia ſunt lolligo. ſepia. polippi. et ceteri hmōi. His caput int̓ pedeset ventrē. pediculi octoni. ex qͥbꝰ ſepie et lolligini duo longiſſimi etaſperi ſunt. qͥbꝰ ad ora cibos admouēt. et in fluctibꝰ ſe velut anchoris ſtabiliūt. Noīa piſciū inſtituta ſunt aut ex ſil̓itudine terreſtriuꝫaīalium vt rane. vituli. leones. aut ex moribꝰ terreſtriū vt lupi ⁊ canes. aut a colore vt vmbre et aurate. aut a figura vt orbis qꝛ rotūdus. aut a ſexu vt muſculꝰ eo ꝙ balene ſit maſculꝰ. Ꝙ autē in aqͥscomplura ſunt. maiora etiā terreſtribꝰ aīalia. cauſa euidēs ē luxuiahumoris. alias ſors alitū quibꝰ vita pendētibꝰ. in mari autē taꝫ lateſupino molliqꝫ ac fertili. pluraqꝫ etiā monſtrifica reperiūt̉. ꝑplexiset in ſemetipſis aliter atqꝫ aliter nunc flatu nunc fluctu conuolutisſeminibꝰ vt vera fiat vulgi opinio. quicquid naſcat̉ in parte nature vlla ⁊ in mari eſſe..xxviij.De primo opere ſexte diei .i. animantibꝰ terre.Rnatis igit̉ cūctis ſuperioribꝰ mūdi ꝑtibꝰ .i. celo et aere ⁊ aqua. tandē ſexta dieornauit deꝰ infimā ꝑtem .i. terrā. ꝓduxit enī e terra triagenera aīalium .ſ. iumēta. rep̄tilia. beſtias. Sciens enī deꝰ hominēꝑ peccatū caſuꝝ. in penā laboris dedit ei iumēta. qͣſi iuuamēta adopus vel eſum. Reptilia ꝟo et beſtie ſunt ei in exercitiū. In corꝑeaīalis ſunt tres modi compoſitiōis. Prima ſcꝫ mixtio elementorūin mēbris ꝯſil̓ibꝰ. Scd̓a mixtio ꝯſil̓ium in officialibꝰ. Tercia organoꝝ ex diſſimilibꝰ. ſicut manꝰ componit̉ ex neruis et oſſibꝰ et hmōiSenſus quidē pͥor eſt in oībꝰ mēbris ꝯſimilibꝰ. oꝑatōes autē ſuntin mēbris organicis .ſ. ꝑ virtutē ſenſus et motꝰ et appetitꝰ aīalium.Unumqd̓qꝫ autē aīal habet corꝑis inſtrumēta ꝟtuti aīe competentia. nā leo cū ſit animi audacis et iracūdie. corpus habet forte etgraue. in pedibꝰ vngues et acutiſſimos in ore dentes. Lepus autēcū ſit timidiſſimꝰ hꝫ mēbra leuitate nimia fuge aptiſſima. Hominifecit natura manꝰ vt in eis operaret̉ in qͥbꝰ digiti multi ſunt ⁊ diuiſi. vt ꝑ eos magna et minima poſſint retineri. Epar fecit rubeū ꝓut competebat creādo ſanguini. Mamillas ⁊ teſticulos ad creandū lac̓ et ſperma fecit albos. Hoc mō fecit oīa mēbra ꝓprijs actionibꝰ ꝯueniētia. Actiones autē ſunt tres .ſ. aīalis. ſpūalis. naturalis.quibꝰ ſil̓ia ſunt inſtrumēta corꝑis. ī qͥbuſdā aīalibꝰ creata ſunt coruua ꝓpter vigorē et iuuamentū. Quedā autē debilia hn̄t cornua.nec ad vigore nec ad pugnā ꝯuenientia. Quedā ꝟo oīno nō hn̄tqꝛ natura dedit eis aliuꝫ modū vigoris ⁊ iuuamēti. vt velocitatemequis magnitudinē corꝑis elephatis ⁊ camelis. culmos ꝓminentes porcis. Quibuſdā poſuit vigorem in ſoleis ⁊ ideo eoꝝ capitapͥuauit cornibꝰ. niſi forte habeāt vnū cornu ſicut aſinꝰ indicꝰ. multitudo ꝟo ramificatōnis cornuū in ceruis nocumēto ſuo ꝓpinqͥoreſt qͣꝫ iuuamēto. ideo datū ē eis aliud iuuamētū .ſ. velocitas curſusUacca quoqꝫ ſilueſtris habet cornua declinātia adinuicē. et ob hͦei dedit natura aliud iuuamentuꝫ .ſ. eiectionē ſtercoris longe. vt abipſo detineat̉ venator. Elephas autē hꝫ naͣſum longuꝫ et fortē q̄vtit̉ loco manꝰ in accipiēdo potū et cibū. et in oībꝰ qͥbꝰ indiget etiāī eradicādo arbores. Aīal quoqꝫ multos hn̄s digitos in pedibusvtit̉ anterioribꝰ ſicut homo manibꝰ. qꝛ pugnat cum eis et eijcit a ſenocumētū. Aīal ꝟo ſoleas hn̄s facit hͦ cū poſterioribꝰ qm̄ anteriores nō ſunt ad hoc ꝯuenientes. In his autē a ſeinuicem animaliadifferunt. differunt et ingenio. voce cibo. ſomno. cōpula. et generatione. amicicia. et diſſenſione. locoꝝ origine vel habitatione.De reptilibꝰ..xxixEptiliuꝫ autem tria ſuntgenera trahētia. vt vermes qͥ ore ſe trahūt. Serpētiavt colubri qͥ vi coſtaꝝ ſe rapiūt. Repētia pedibꝰ. vt lacerte. bocrate. Uermiū genera multa ſunt. Sūt enim vermes. autterre. aut aque. aut aeris. aut carniū. aut frondiū aūt lignorum. autveſtimētoꝝ. Serpētiū tot venena qͦt genera tot ꝑniciēs qͦt ſpecies. tot dolores qͦt colores hn̄t̉. oēs autē ſerpētes natura ſua frigide ſunt. nec ꝑcutiūt niſi qn̄ caleſcūt. Nam qn̄ frigide ſunt nullumtangūt. vn̄ ⁊ venena eaꝝ plus die nocēt qͣꝫ nocte. torpēt enī noctꝭalgore. et merito qꝛ frigide ſunt nocturno rore. Serpentiū quidēmorſu venenū inferūt. quidā punctiōe aūt ſola expuitiōe. aut etiāquadā occulta ꝟtute ſine ſpū vel voce ⁊ aſpectu. ſicut in qͥbuſdāalijs aīalibꝰ et faſcinātibꝰ homībꝰ accidit. quedā aūt ex natura venenoſa ſunt. quedā ex trāſlatiōe. Et quedā quidē p̄cipiciū inferūtquedā paſſionē. q̄dā ꝑiculū. Sciendū qͦqꝫ qm̄ et loca ⁊ tꝑa ⁊ eſcedifferentē faciūt morſuū varietatē. hieme nāqꝫ cū foueas intrant
aut ꝯtinuo poſt foueā. infirmant̉ morſus et fere innocui ſunt. Inmontanis autē et aſperis locis velut aridis et calidioribꝰ oēs mordaciores ſunt. qꝛ ibi fortiores. in altera ꝟo ꝑte humidi ſunt ⁊ diſſoluti. ꝑ hoc etiā circa coitū plurimū ſeui. Sed a qͣcūqꝫ eſca poteſtaugmētare qͥs eoꝝ impetū et fortitudinē. Nō om̄ībꝰ autē aīalibꝰreptilia nociua ſunt. nā et ſues et cerui ſerpētes cōmedūt. et alij abalijs innocue deuorāt̉. Multaqꝫ alia inuenire ē quibuſdā nociua.qͥbuſdā ſalutaria. Quedā aūt reptilia nō ſolū mordēdo. ſꝫ etiā flatu ꝑ media arma et ligna aūt lapides nocēdo interimūt. tal̓ ē mordentiū ꝟtus. vt ſi radicē arboris momorderint omnis arbor foliaꝓijciat. Oīm at̄ aīaliū minimorū q̄ vl̓ ex cadaueribꝰ vl̓ ex hūoribꝰnaſci ſolēt ſex genera ſunt. q̄dā exalatōnibꝰ eſſe hn̄t. vt bibiones exvino. papiliones ex aqͣ. Quedā ex corruptiōe humoꝝ vt vermesin ciſternis. Quedā ex cadaueribꝰ. vt apes ex iumentis. ſcarabei etcrabrones ex eqͥs. Quedā ex corruptōe lignoꝝ. vt teredīes. Quedā ex corruptōe herbaꝝ. vt tinee ex oleribꝰ. Quedā ex corruptōefructuū. vt gurgulliones ex fabis. De his gͦ dr̄. qꝛ q̄ ſine corruption naſcūt̉. vt illa q̄ exalatiōibꝰ in illa pͥma aīalium ꝯditione factaſunt. q̄ autē ex corruptionibꝰ. poſt peccatuꝫ ex rebꝰ corruptis ortaſunt. et oīa quidā aīalia mitia tunc et innoxia creata ſunt. Sꝫ poſtpeccatum quedā homini nociua facta ſunt .ſ. ꝓpter eius punitōeꝫcorrectionem et inſtructionem.De creatione hominis et requie ſabbati..xxx.Adem die tanqͣꝫ mundihuiꝰ habitatiōe ꝑfecta et ornata. deus hoīem eiꝰ habitatorem introducens ex duabꝰ naturis ꝯſtituit .ſ. limoterre rōnalem ſpm̄ miſcēs ad humilitatis cuſtodiaꝫ. qꝛ iam angelꝰſpūali natura purꝰ corruerat ꝑ ſuperbiā. et corpꝰ quidē ipſum admonumētū humilitatis (vt dictū eſt) d̓ limo t̓re formās erecte ſtature. oīmqꝫ membroꝝ diſpoſitiōe rōnabili venuſtauit. animā ꝟoad imaginē et ſimilitudinē ſuā de nihilo creans idē corpꝰ viuificando ac regēdo inſpirauit. Itaqꝫ ſicut ait ariſtoteles. Nobiliſſimꝰ etaltiſſimꝰ inter aīalia terreſtria ē homo ſolꝰ rōne vtens. cuiꝰ etiā corporis ꝑtes create ſunt et diſpoſite ẜm creationē et ſitū totius md̓iUn̄ etiā dr̄ microcoſmus .i. mīor mūdus.ſe ſolus int̓ aīalia ridet. ſolꝰ titillationē recipit. qꝛ coriū habet valde tenue. Un̄ et preceteris melioris ē tactꝰ. ideoqꝫ caro eiꝰ mollior ē p̄ ceteris. Cet̓i ꝟoſenſus ebetiores ſunt in eo qͣꝫ in ceteris ipſe ſolꝰ hꝫ caput eleuatū.ſoluſqꝫ multoꝝ piloꝝ ē in capite. caput eiꝰ pauce carnis ē vt melioris ſit ac ꝑfectioris ſenſus. et ex pluribꝰ futuris ob hͦ indiget cuſtodia capilloꝝ. Habet et pilos ſolꝰ apud pubē. Propriū eſt eius inſenectute caneſcere. niſi ꝙ hͦ ꝯuenit et eqͥs. Int̓ aīalia quoqꝫ ꝓpriecaluus eſt. et ſolꝰ hꝫ pilos in vtraqꝫ palpebra. cetera tm̄ in ſuꝑioriItē claudit oculos plꝰ oībꝰ aīalibꝰ. qꝛ tenuis ē corij. Solus auresnon mouet et in comꝑatione ſui corporis paruioris eſt. Item facies homini tm̄. ceteris os vel roſtꝝ. frons et alijs ineſt. ſed hominitm̄ triſticie et hilaritatis clemētie et ſeueritatis index. Mentum qͦꝫnulli preter hominem ineſt nec male. homini tm̄ pectus latuꝫ. ceteris autē carinatum. in homine pars ſiniſtra pars ſuperior eſt qͣꝫ inceteris animalibꝰ. Item cum ceteris cor ſit in medio. in homine declinat ad ſiniſtram vt eam .ſ. temꝑet. Itē inter animalia cetera. comparatione ſui corporis pauci ſeminis eſt. et caudam non habet ſedancas. Terreſtriū ſolus homo bipes ē. et huic pedes maximi ſunt.ſed feminis tenuiores. in omni quoqꝫ genere. ſure hominū ⁊ cruracarnoſa. hunc itaqꝫ talem factum deus ceteris creaturis in mūdoſenſibili dignitate imperio quoqꝫ prepoſuit ac multiplicādi ſui generis benedictionē dedit. ſicqꝫ cunctis mundi creaturis ſenario numero perfectis. id eſt creatis diſpoſitis et ornatis. ſeptima die a cōdendis nouis creature generibꝰ requieuit. qui tamen vſqꝫ modo ⁊deinceps aſſidue operari non deſinit .ſ. creata gubernando. conſeruando. ꝓpagando. adminiſtrādo..xxxj.Epilogus de formatiōe corporis humani.Ormauit igit̉ deꝰ homīnem de limo terre qͣꝫtum ad corpus. in quo videlꝫ corIIIbore. qͣꝫuis iam nobis ſit cum beſtijs mortalitate commune. magna bonitas et prouidentia creatoris apparet. quoniamita ſunt in eo loca ſenſuū et cetera membra diſpoſita. ſpecieſqꝫ ip̄aac figura ac ſtatura totius corporis ita modificata. vt ad miniſterium anime rationalis ſe indicet factum. neqꝫ vt animalia rationisexpertia prona eſſe videmus in terrā. ita creatus eſt homo. ſed eręcta ī celū corꝑis for̄a ammouet eū q̄ ſurſuꝫ ſunt ſaꝑe. Porro miramobilitas q̄ lingue ac manibꝰ attributa ē. ad loquēdū et ſcribendūapta atqꝫ ꝯueniēs. et ad artiū plurimaꝝ oꝑa officiorūqꝫ cōplēda.nōne ſatis on̄dit. qͣli anime vt ſeruiret. tale ſit corpus adiunctum.Quāqͣꝫ et detractis neceſſitatibꝰ operandi. ita omniū partiū congruentia nūeroſa. ſic ⁊ pulcra ſibi parilitate rn̄deat. vt neſcias vtꝝ