Primus liberSpeculi hyſtorialis
ris et libidinū p̄cio do ⁊ abrado. mixtuſqꝫ puriſſimo corꝑi īmacl̓atos dn̄o ſabaoth filios ex ea genero. hec hieronimi ſunt. Ego qͥdem nō ignoro philoſophos inter multa dixiſſe cōtraria maxīde reꝝ natura. Uerbi gratia. Aerē quidā nature calide eſſe poſuerunt. vt areſtotiles ⁊ auicenna. Quidam vero gelide. vt ſeneca.Uenena quoqꝫ ſerpentū qͥdā frigida eē dicunt. vt yſidorus. quidā vero calida. vt auicēna. Sꝫ quoniā in iſtis et ī alijs hmōi vtralibet ꝑs cōtradictōnis abſqꝫ fidei nr̄e ꝑiculo. poteſt credi vel diſcredi. Lectorē admoneo. ne forſan abhorreat. ſi quas hmōi cōtrarietates ſub diuerſoꝝ autoꝝ noībꝰ in pleriſqꝫ locis huiꝰ oꝑisinſertas inueniat. p̄ſertim cū ego iā ꝓfeſſus ſim in hͦ oꝑe me nontractatoris ſꝫ exerptoris morē gerere. ideoqꝫ nō magnoꝑe laboraſſe dicta ph̓orū ad cōcordiā redigere. ſꝫ quātū de vnaquaqꝫ requilibꝫ eoꝝ ſenſerit aut ſcripſerit recitare. lectoris arbitrio relinquēdo cuiꝰ ſentētie potiꝰ debeat adhere̓. qꝛ vero plerūqꝫ etiā medici in medicinaꝝ ſimpliciū cōplexionibꝰ et qͣlitatū gradibꝰ diſentire vident̉. Sciendū ē ꝙ ſcd̓m diu̓ſitates regionū etiā cōplexiones hoīm et aīaliū ceteroꝝqꝫ terre naſcētiū variant̉. ita vt aliquaeiuſdē generis res alicubi ſit antidotū ⁊ alibi venenū. Nā (verbigratia) papauer nigꝝ in medicoꝝ libris venenū eſſe ſcribit̉. quodtamē apud nos in cibū aſſumit̉. Sicut etiā extremitas caude cerui ab auicenna et razi venenuꝫ eſſe computatur. quod a regionisnoſtre militibus conſtanter negatur.pologia de apochrifis.Uod aūt ſuperiꝰ dictuꝫeſt de gentiliū libris. idē etiam dici poteſt de apochrifis. cū em̄ neutri apud xp̄i eccl̓iam in autoritatē habeſant̉. Ex vtriſqꝫ tn̄ vt dictū ē q̄dā ab apoſtolis ī nouo teſtamētoteſtimonia vſurpant̉. Verbi gratia. de magis phara oīs loquēspaulus ad thymo. ita ſcribit. quēadmodū iānes et mābres reſtiterūt moyſi. ita et hi ſcꝫ heretici reſiſtūt veritati. q̄ vtiqꝫ magorūnomīa nō inuenit apl̓us in diuinis libris. ſꝫ apochrifis vt dr̄ ī gloſa. Iudas quoqꝫ in canonica ſua de malis homībꝰ loquēs ſic ſcribit. Prophetizauit de his aūt ſeptimꝰ ab adā enoch ⁊cͣ. qͥ tamēlibri enoch inter apochrifa cōputant̉. Nec hͦ dico ꝙ velim apochrifis (quod nimie p̄ſumptōnis eſſet) autoritatē dare. ſꝫ qꝛ licet(vt opinor) ea legere. et etiā crede̓. q̄ nō ſunt cōtra fidē catholicālicet nō habeāt veritatꝭ certitudinē. quedā em̄ reputāt̉ apochrifa. qꝛ veritati aduerſant̉. vt ſunt libri hereticoꝝ. quedaꝫ vero qꝛautores eoꝝ ignorant̉. licet purā veritatē cōtineāt. vt ē euāgeliūnazareoꝝ. quedā etiā qꝛ de veritate eoꝝ dubitat̉. vt ē liber de ortu et infantia beate virgīs marie. et lib̓ de infantia ſaluatoris. lib̓quoqꝫ de aſſumptōe beate virgīs. quoꝝ etiā pͥmū hieronimꝰ adpetitōne heliodori ep̄i ſcripſit ꝓut ip̄e narratōnē de ioachim etanna. et de ortu virginis ſe quōdā adhuc adoleſcētulū in quodālibello legiſſe meminit. Hecip̄a tamē q̄ ſcribit. nec vera nec falſaeſſe aſſerit. ſꝫ tantūmō ſiue vera ſiue falſa ſint ea (ſalua fide ac ſineꝑiculo aīe) et credi ⁊ legi poſſe. ab his qͥ credūt deū hͨ omīa facerepotuiſſe. Sic et ego pauca illa de apochrifis huic oꝑi inſerui. nōvera vel falſa eē aſſerendo. ſꝫ tm̄ ea que legi ſimpliciter recitando.que ſalua fide poſſunt et credi ⁊ legi. Neqꝫ em̄ aliter a quoqͣꝫ xp̄iāno libri apochrifi ſiue etiā ph̓ici vl̓ poetici legēdi ſunt. niſi in mēte iugit̓ ſeruādo qḋ dicit apl̓us. Omīa ꝓbate. quod bonū ē tenete. Un̄ hieronimꝰ ꝯtra vigilātiū ita loquit̉. Oꝑis inquā ⁊ ſtudijmei ē multos lege̓. vt ex plurimis diuerſos carpam flores. Nontam omnia probaturus qͣꝫ que bona ſunt electurus.Apologia de mō excerpendi de quibuſdā libris areſtotilis. x.Go aūt in hoc opere vereor qͦrūdā legētiū aīos refragari. ꝙ nōnullos areſtothematicis. qͦs nequaqͣꝫ egoipe exerp̄ſerā. ſꝫ a quibuſdā fr̄ibꝰ extilis floſculos p̄cipueqꝫ ex libris eiuſdē phiſicis ⁊ maerpta ſuſceꝑam. nō eodē penitus verboꝝ ſcēmate quo in originalibꝰ ſuis iacēt ſꝫ ordine plerūqꝫ tranſpoſito. nōnunqͣꝫ etiā mutata ꝑpaululū ip̄oꝝ verboꝝ forma manēte tn̄ autoris ſentētia.ꝓut ip̄a vel ꝓlixitatis abbreuian de. vl̓ multitudīs in vnū colligēde. vel etiā obſcuritatis explanā de neceſſitas exigebat. ꝑ diuerſacapitula inſerui. quidā etem (vt cū ſtomacho loquar) taꝫ fideleset cauti verboꝝ obẜuatores exiſtūt. adeoqꝫ fideliter ac ſincere dequibuſlibꝫ libris ſentētias notabiles exerpi volūt. vt nec mīmuꝫiota de verbis ipſiꝰ autoris ſiue etiā de verboꝝ ordine patiant̉immutari. hmōi tn̄ cautele diſtrictōꝫ pr̄es nr̄os doctores catholicos. nec in antiqͦrū floſculis excerpedis. nec in libris alioꝝ tranſferendis oīno rēnuiſſe cognoui. Ueꝝ vt iſtoꝝ calūnijs breuit̓ reſpondeā. vt etiā de ceteris interꝑ̄tibꝰ qͦs minꝰ fideliter tranſtuliſſe cōſtat ad pn̄s tace ā. Beatꝰ certe hieronimꝰ eliquāde veritatꝭcā. diuinas ſcripturas ab hebraico fonte. quōdā in latini flumēeloquij tranſfundēs. Cuiꝰ editō merito in eccleſia xp̄i p̄ ceteris
omībꝰ dignitatē autoritatis obtinuit. nequaqͣꝫ tamē ꝟbū ē verbo tranſtulit. ſꝫ ex ſenſu ſenſum exp̄ſſit. vt vicꝫ antique tranſlationi (ꝓut poſſet) ſalua veritate morē gereret. Ne ipſa eiꝰ tranſſatio ab illa vulgata editōne nimiū diſcrepās. ipſa nouitate verborum aīos legētiuꝫ inſuetos offenderet. Nunqͥd igit̉ mēdacij culpam incurrit. dū veritatē hebraicā in latinam trāſtuliſſe ſe dicit.Ceterū quis tam fidelis diligēſqꝫ relator ē. vt eodē penitus verborū ordine narratōnē aliquā referat. quo eam vel in libro legit.vel homīs cuiuſqͣꝫ relatū audiuit. Aut nūquid falſitatis meritopoteſt redargui. qꝛ dicit hec in illa hiſtoria legi. vel ab homīe illoaudiui. qͣꝫuis tamē ī referēdo nō ꝓſequat̉ penitꝰ verboꝝ ordinēſed ſentētiā teneat. Sic ego licet omīs reuera mendacij deteſtator. nec ꝓprie quidē cōſcientie ſtimulo remordēte. nec illorū calūnia det̓rente. et de floſculis areſtotilis ⁊ de ceteris qͦs ī hͦ oꝑe perdiu̓ſa capitula inſerui. ⁊ ꝓprijs autoꝝ noībꝰ annotaui. Etſi forſan ex aliqua cauſaꝝ p̄dictarū in pleriſqꝫ locis aliqͥd immutauerim de ſuꝑficie vel verboꝝ ordine. audac̓ter tamē et ſcribā et dicaꝫ. hanc et illam ſententiā illius autoris eſſe. cuius ſcilicet nomenin titulo contine tur.xj.De impari autoritate eorum que exerpta ſunt.Xpredictis itaqꝫ patet.ō omīa q̄ in hͦ oꝑe cōtinent̉ paris autoritatis eē. ſedlaꝫ in eis ſup̄mū autoritatis locū tenere. q̄daꝫ veromediū. et q̄dā infimū. quedā vero nullū. et in his omībꝰ excipio ſacrā paginā. Olim ſanctis ꝓphetis et apl̓is dīna gratia indubitāter efflatis editā et ſcriptā. de qͣ in hͦ oꝑe nihil penitus volui. ꝓpt̓ip̄ius vſuꝫ cōmunē. ſꝫ nec auſus fui. ꝓpter ip̄oꝝ ſacroꝝ reuerētiāexerpere. niſi forte breuiter ꝑcurrendo. Sicut em̄ ſcpͥtura ſacrap̄cedit alias tēꝑe. ſic etiā dignitate. Deniqꝫ in eiꝰ cōꝑatōe ſacrorum doctoꝝ quoqꝫ ſequētiū opuſcula nulliꝰ autoritatis eē teſtatur auguſtinus in xj. cōtra fauſtū diſputatōne. ſic loquēs. Suntinquit libri. qͥ nō p̄cipiendi autoritatē ſꝫ ꝓficiēdi exercitatōne cōſcribunt̉ a nobis inter hos em̄ ſumꝰ. quibꝰ dicit apl̓s. ſi qͥd aliudſapitis id quoqꝫ vobis reuelauit deꝰ. qd̓ genus literarū nō cumcredēdi neceſſitate. ſꝫ cū iudicādi libertate legendū ē. Cui tam̄ neintercluderet̉ locus. et adimeret̉ poſteris ad queſtiōes difficillimas tractandas atqꝫ verſandas. lingue ⁊ ſtili ſaluberrimꝰ labor.diſtincta ē a poſterioꝝ libris excellētia canoīce autoritatꝭ veteristeſtam̄ti ⁊ noui. q̄ firmata apl̓oꝝ tēꝑibꝰ. ꝑ ſucceſſiōes ep̄oꝝ ⁊ propagatōnes eccl̓iaꝝ tanqͣꝫ in ſe de qͣdā ſublimit̓ collocata eſt. Cuiẜuiat omīs fidelis ⁊ pius intellectbi ſi ꝗͥd velut abſurdū nouerit. nō licꝫ dice̓. autor huiꝰ libri veritate nō tenuit. ſꝫ aut cōdexincorrectꝰ ē. aut int̓pres ip̄e errauit. aut tu nō intelligis. In opuſculis aūt poſteroꝝ licet eadē inueniat̉ veritas. lōge tn̄ eſt imparautoritas. Un̄ niſi vl̓ certa rōne vel ex certa canōīca autoritate.qd̓ ibi diſputatū vl̓ narratū ē demōſtret̉. ſi qͥs crede̓ noluerit nōrep̄hendit̉. ī iſta vero canoīca eminētia ſacraꝝ lr̄arū. etiā ſi vnusꝓpheta vl̓ euāgeliſta obſcurū aliqͥd in lr̄is ſuis poſuiſſet. ipſa canoīs ꝯfirmatōne nō declaratū. nō licꝫ dubitare quoniaꝫ veꝝ ſit.alioquin nulla erit pagina. qua humane imꝑitie regat̉ infirmitasſi libn ſaluberrima autoritas aut cōtempta aboletur. aut innata citur. hec auguſtinus.xij.e ordīe dignitatis earundem.Xceptis igit̉ dinis libris⁊ ī ſūma q̄dā autoritatꝭ arce ſepoſitis. pͥmū pꝰ eos locū tenēt epl̓e decretales rōanoꝝ pōtificū. et canonesgeneraliū ꝯcilioꝝ opuſcl̓a qͦqꝫ ſacroꝝ doctoꝝ. Nā ī decretꝭ gͣtiani ī pͥma ꝑte. xx. diſtīctiōe legit̉. Epl̓e decretales ꝯcilioꝝ canoībꝰpari iure exequāt̉. Dīnaꝝ ꝟo ſcpͥturaꝝ tractatores et ſi ſcientiapōtificibꝰ p̄emineāt. tn̄ qꝛ dignitatꝭ eoꝝ apicē adepti n̄ ſūt. ī ſcripturaꝝ qͥdē expoſitōibꝰ eis p̄ponūt̉. In cauſis ꝟo diffiniendisvbi n̄ ſolū ſciētia ſꝫ et̄ pt̄as reqͥrit̉. ſcd̓m pꝰ eos locū merēt̉. ſic̄ autoritate leoīs pape hꝰ noīs qͣrti ꝓbat̉. hͨ gͣtianꝰ. Utꝝqꝫ gͦ genꝰ īpͦ autoritadu merito ponit̉. qͦniā vt excedētia ⁊ exceſſa ſibi viciſſim p̄feriIllos aūt ſacros doctores ī eo gͣdu pone̓ volui. qͥautoritatē rōane eccl̓ie canoīſati ſūt. ⁊ eoꝝ libri ꝑ ꝯcilia pōtificuꝫaꝓpbati. Vt ſūt dyoniſiꝰ. ignaciꝰ. cipanꝰ. hilariꝰ. athanaſiꝰ. baſiliꝰ. gregoriꝰ nazāzenꝰ. ābroſiꝰ. hieronimꝰ. iohānes criſoſtomꝰauguſtinꝰ. cirillꝰ. Fulgētiꝰ. caſſiodorꝰ. yſidorꝰ ⁊ alij ml̓ti. Mediūꝟo locū tenēt doctores ceteri prudētes qͥdē ⁊ catholici ſꝫ n̄ canonizati. vt iſichiꝰ. beda p̄ſb̓r. ⁊ alcōinꝰ karoli magr̄. rabanꝰ. ⁊ ſtrabus eiuſdē diſcipulꝰ. haymo. ⁊ hinc cranotē fis. richardꝰ. ⁊ hugopariſiēſisꝫ plurimi. Terciū aūt ⁊ īfimū tenēt gͣdū ph̓i doctoreſqētiliū. nā etſi catholice fid̓i ꝟitatē ignorauer̄t. mira tn̄ ⁊ p̄clara ꝗ̄dā dixer̄t d̓ creatore ⁊ creaturꝭ. d̓ ꝟtutibꝰ ⁊ vicijs. q̄ ⁊ fidecatholica ⁊ rōe hūana maīfeſte ꝓbāt̉ eē ꝟa. p̄te̓a qm̄ artifici cuilibet in ſua facultate diſcētē oportet credere. ſeculariū ſcientiaruꝫ