lico ẜmone ſiue etiā in lectōe vel diſputatōe reꝑitur. Quāto minus ergo nūc arguēdus videor. qꝛ multoꝝ libroꝝ florēquēdamatqꝫ medullā in vnū volumē compegi. iterūqꝫ ſb̓ certis titulis ordine cōgruo redegi. Nō aūt hͦ dico. ſanctoꝝ patrū vel etiā ceterorū autoꝝ veteꝝ ſcriptis p̄ſumptuoſe derogando. i eūqꝫ iactāter⁊ inaniter extollēdo. p̄ſertim cū hͦ ip̄m opus vtiqꝫ meū ſimpliciternō ſit. ſꝫ illoꝝ potiꝰ ex quoꝝ dictis fere totū illud cōtexui. Naꝫ exmeo ingenio pauca ⁊ quaſi nulla addidi. ip̄oꝝ igit̉ eſt autoritate.meū aūt ſola ꝑtiū ordinatōe. Nec ignoro me nō oīa q̄ ſcripta ſūtinueniſſe vel legere potuiſſe. nec me ꝓfiteor etiā ex his q̄ legere potui. cūcta que ibi notabilia ſunt expreſſiſſe. alioꝗn in immēſuꝫ volumē oporteret extendi. Sꝫ de bonis vt arbitror meliora vl̓ certede melioribꝰ nonnulla collegi.Apologia de regnis ⁊ bellis huic operi inſertis.T aūt vtilitatē operis pleniꝰ innoteſcā. taceo de virtutibꝰ ⁊ vicijs ⁊ ſacramētisſ ceteris hmōi que ad edificatōꝫ morū ac fidei euidentiꝰ ꝑtinent ⁊ quoꝝ vtilitates ꝑ ſe patēt. Etiā ea q̄ minoris h̓ vtilitatis imo qͣſi ſuperflua penitꝰ eē vident̉. vt ſunt ea q̄ de regnis etbellis ac ceteris hmōi enarrant̉. attentiꝰ ꝯſiderāti vtilia ſatis eſſeꝓbant̉. Nā ⁊ hyſtorie nō ſoluꝫ gentiliū ſꝫ ⁊ eccleſiaſtice ⁊ etiā euāgelice ſcd̓m imꝑatoꝝ ⁊ regū tēpora deſcribunt̉. Lucas nanqꝫ cūincarnatiōis domīce hyſtoriā texeret. in ip̄o euangelij ſui pͥncipiode herode rege ⁊ poſt pauca de auguſto ceſare metionē fecit. vt illa q̄ minus nota erāt hoībꝰ. ab his que pene apud om̄es fama celebri ferebant̉ cōfirmarent̉ ⁊ roborarent̉. Ille qͥppe res geſte (vtdicit hugo floriacenſis) q̄ nulla regū ac tēporū certitudine cōmēdant. nō ꝓ hyſtoria recipiūt̉. Ualet igit̉ in hͦ oꝑe ſucceſſiōis tempoꝝ ⁊ annorū regū ⁊ imꝑatoꝝ necnō romanoꝝ pōtificū annotatio breuis. nec ſolū ad pn̄tis hyſtorie verūētiā ad cuiuſlibꝫ alteriꝰnomē imꝑatoris vel pape vel regis ſb̓ quo geſta ſit hn̄tis ꝯfirmatōnē ⁊ elucidatōꝫ. vt ſcꝫ ſi dubitet̉ de tꝑe hͦ. ad cathologū reguꝫilliꝰ terre in qͣ res illa geſta refert̉ recurri poſſit. ibiqꝫ reꝑiat̉ qͦ tēꝑerex ille regnauerit. ac ꝑ hͦ etiā quo tꝑe illa geſta ſit. Uerū tn̄ qꝛ deannoꝝ nūmero multa ē in hyſtorijs diſſonātia. nulli reor p̄ciſe acpenitꝰ adherēdū. maxīeqꝫ numero cronicaꝝ. Sꝫ ad tātū valet. vtſciat̉. nō qͦ anno ſꝫ quo tꝑe vel ſb̓quo imꝑatore. queqꝫ res annotata acciderit. Ceteꝝ ex bellis famoſis vſqꝫ quaqꝫ ꝑ orbeꝫ intra diuerſa regna cōmiſſis (anteqͣꝫ veniret rex nr̄ pacificus qui locutuseſt pacē in plebē ſuā) lector aīaduertere pote̓it. qͣnto feruore pugnādū ſit nobis cōtra ſpūales hoſtes pro ſalutē nr̄a ſpūali ⁊ eterna gl̓a nob̓ ꝓmiſſa. cum illi quidē vtpote infideles huiꝰ ſalutis etglorie ignari ac penitꝰ exortes. tā acriter dimicauerūt ꝓ ſalutē tēporali tm̄ ⁊ gloria momētanea vl̓ adipiſcenda vel tuēda. Ex cedequoqꝫ hominū in eiſdē p̄lijs innumerabili ꝑpetrata. licet aduerte̓ſeueritatē dei in reprobos. qͦs qͣi pecora vilia inutiles vl̓ abiectosreputās peccatis eoꝝ exigētibꝰ. tot eoꝝ milia tāqͣꝫ innumerabilesmultitudines in ſingulis fere bellis per manꝰ hoſtiū interire ſil̓qꝫin anima ⁊ corpore paſſim perire permiſit. Ecōtra vero bonitatēip̄iꝰ ⁊ clemētiā in electos ꝓ qͥbꝰ ip̄emet in fine tēpoꝝ rex iſrl̓ mutato habitu ſuo ne agnoſceret̉ ab hoſtibꝰ .i. forma ẜui ſuſcepta. armis nr̄e mortalitatis indutꝰ. vt qd̓ infirmū eſt deo fortiꝰ eēt hoībꝰin cāpuꝫ certamīs huiꝰ mūdi poteſtates ꝯͣrias debellaturꝰ aduēnit. ⁊ vt eos ab vtraqꝫ morte miſericordit̉ liberaret. vſqꝫ ad ꝓprijſanguinis effuſiōꝫ multiplicē ⁊ copioſaꝫ. inſuꝑ ⁊ vſqꝫ ad morteꝫignominoſaꝫ tā fortiter agonizauit ⁊ vicit.Aꝑologia de natura rerum ⁊ hyſtoria temporuꝫ..vj.Orro ipſam rerū naturāquā diligētiꝰ vt potui deſcripſi. nullus (vt eſtimo) ſuꝑfluā aūt inutileꝫ reputabit. qͥ in ip̄o creaturaꝝ libronob̓ ad legēdū ꝓpoſito. creatoris gub̓natoris ⁊ ꝯẜuatoris omruꝫ dei potētiā ſapiētiā ⁊ bonitatē ip̄a ꝟitate rōnē illumināte. lege̓ ꝯſueue̓it. Nā (vt ait magnꝰ ille baſiliꝰ) ab his ꝗ veritatē intelligētes ex viſibilibꝰ inuiſibilia reputāt. ī terra ⁊ in aere. ⁊ in aqͥs ⁊ incelo. ⁊ in oībꝰ q̄ cernūt̉. benefactoris monimēta certiſſima capiūt̉.Sicqꝫ dn̄o ſenſibꝰ eoꝝ iugiter adherēte. nec peccatis tp̄us dat̉.nec inimico locus ſuggerendi cōtraria relinquit̉. accedit ad hec ⁊vtilitas alia. doctoribꝰ ⁊ predicatoribꝰ cunctiſqꝫ ſcripturaꝝ ſacrarū expoſitoribꝰ mīme ꝯtēnēda (vt em̄ auguſtinꝰ dicit) rerū ignorātia facit obſcuras figuratas locutōes. cū ſcꝫ ignoramꝰ vl̓ aīmātiū vel lapidū vl̓ herbaꝝ naturas. aliarūue rerū q̄ ponūt̉ plerūqꝫin ſcripturꝭ alicuiꝰ ſil̓itudinis gr̄a. Numeroꝝ quoqꝫ imꝑitia ml̓tafacit in eis nō intelligi miſtice poſita. Iam vero quāta eſt pulchritudo etiā infima huiꝰ mūdi. ⁊ qͣꝫgͣta rōis aſpectui diligent̓ ꝯſiderāti. n̄ ſolū modos ⁊ nūeros ⁊ ordīes reꝝ q̄ ꝑ diu̓ſas mūdi ꝑtes decētiſſime ⁊ ordīatiſſime collocāt̉ verūet̄ volumīa tꝑoꝝ q̄ ꝑ deceſſiōes atqꝫ ſucceſſiōes eorū iugit̓ explicāt̉. ⁊ morte naſcētiū diſtin-
guūt̉. Ego qͥdē vt taceā de mūdis corde. quoꝝ ē ꝓpriū vide̓ deuꝫ⁊ in ip̄o delectari. Ego inquam (vt verū fatear) licet pct̄or immūdꝰ cuiꝰ nimiū mēs adhuc ī fecibꝰ carnis ſue iacet eiuſdē ſordibꝰ obuolūta. qͣdā tn̄ ſuauitatē ſpūali in mūdi creatorē ac rectorē afficior. qꝛ ip̄m maiori veneratōe ac reu̓entia ꝓſeqͦr. cū ip̄iꝰ creature magnitudīeꝫ ſil̓ ⁊ pulcritudineꝫ eiuſqꝫ ꝑmanētiā intueor. Ip̄a nāqꝫmēs plerūqꝫ paululū a p̄fatis cogitatōnū ⁊ affectōnū fecibꝰ ſe erigēs. ⁊ in ſpeculatōis lucē (vt poteſt) aſſurgēs. qͣi de qͦdā eminentloco totius md̓i magnitudīeꝫ vno ictu cōſiderat. infinita loca diu̓ſis creature generibꝰ repleta intra ſe ꝯtinētē. Euū qͦqꝫ totiꝰ mūdivicꝫ a pͥncipio vſqꝫ nūc quodā aſpectu nihilominꝰ cōſpicit. ibiqꝫtꝑa oīa ꝑ diu̓ſas generatōnū ſucceſſiōes rerū mutatōes ꝯtinētiaquaſi ſb̓ quadā linea cōprehendit. Et inde ſaltē intuitu fidei. adcogitandū vtcūqꝫ creatoris ip̄iꝰ magnitudineꝫ pulcritudinē atqꝫꝑpetuitatē aſcendit. Ip̄e nāqꝫ mundus ſpacioſitate locoꝝ imitatur ꝓ modulo ſuo creatoris immenſitatē. Uarietate ſpecierū ip̄iꝰpulcritudinem. ꝓlixitate tēpoꝝ eius eternitatē. Hec aūt ip̄a temporalis pulchritudo (que rerū trāſitū ac ſucceſſu ꝑagit̉) hyſtorica narratōe cōprehendit̉. que ab initio mundi vſid finem in hͦopere deſcribitur pleniſſime.Apologia de vniuerſitate ſcientiarum.vij.Iquis aūt preſumptōisvelit arguere. ꝙ ego (nō dicam) in omni facultatevl̓ arte. Sed nec in vna quidē ſatis edoctꝰ. auſus ſimetiā huic oꝑi diuiſiones oīm ſcientiarū ⁊ artiū materiāqꝫ ⁊ ordinēſingularū tā diligent̓ inſerere. audiat iteꝝ me nō ꝑ modū autorisſꝫ excerptoris vbiqꝫ ꝓcedere. nec circa difficultates qͣrūlibet artiūenucliādas ꝓpoſitū meū inſtituiſſe. Sꝫ leuia quedā ⁊ plana de ſingul̓ memorieqꝫ vtilia. ſb̓ breuitate qͣdā (vt cet̓a) poſuiſſe ī qͥbꝰ ⁊ ſiforſan aliqͣ ſunt que nō multū expediat ſcire. quādoqꝫ tn̄ hec ip̄aturpe eſt ignorare. ⁊ qꝛ ſuccedentibꝰ facile de memoria elabunturMihi qͥdem viſuꝫ eſt. etiā hoꝝ memoriale quoddā cōpendioſuꝫ(inter cetera que hoc oꝑe ꝯtinent̉) ordine cōgruo pone̓. ad qd̓ ꝓloco ⁊ tꝑe opportuno ſtudioſi lectoris animꝰ valeat recurre̓. Adhͦ aūt ip̄m nr̄oꝝ ſtudijs ꝓuocatꝰ ſum. yſidori vicꝫ hiſpalēſis ⁊ hugonis atqꝫ richardi pariſiēſis. Quoꝝ pͥmus in libro ethimologiaꝝ inter cetera de qͥbꝰ agit. etiā de vnaqͥqꝫ ſcientia pauca breuitertangit. Scd̓us in libro didaſcolicon ſciētiā generalit̓ diuidit ſingularūqꝫ materiā breuit̓ deſcribit. Et terciꝰ qͥ dicit̉ in libris excerptionum idem facit. Uerum quoniā omnes hi de ſingulis tranſeundo breuiſſime tangunt̉. hac de cauſa etiaꝫ ad libros philoſophoruꝫ diuerti. qui de his omnibꝰ latius ⁊ diffuſius agunt indeqꝫ pauca notabilia breuit̓ excerpſi. que predictorū catholicorumdictis (vt potui) cōpetenter adieci. Accedit ad hoc ꝙ omnes artes diuine ſcientie tāqͣꝫ regine famulant̉. vnde ⁊ ille que liberalesvocantur. plerūqꝫ in aſſertiōe eccleſiaſtici dogmatis aſſumuntur.Hinc beatus petrus apl̓us in epiſtola quadā itinerario clemētisadiuncta ſic loqͥt̉. Cū inquit ex diuinis ſcripturꝭ integram quis ⁊firmā regulā ſuſceperit veritatis. abſurdū nō erit. ſi aliqͥd etiaꝫ exeruditōe ac liberalibꝰ ſtudijs que forte in puericia attigit ad aſſertioneꝫ veri dogmatis cōferat. ita tn̄ vt vbi vera didicit. falſa ⁊ ſimulata declinet.ologia de dictis philoſophorum ⁊ poetarum.Equis aūt redarguendūme putet. eo ꝙ multa de gentiliū ph̓orū ſcilicet ⁊ poeoꝑe poſuerim. alioqͥn ⁊ apoſtolos redarguere poterit. qui ex vtrotarū libris. nōnulla etiā de quibuſdā apocrifis in hocqꝫ genere nōnulla in epiſtolis ſuis teſtimonia vſurpauerūt. Nā(verbi gr̄a) paulus in epiſtola ad chorinthiōs menandri comiciſenariuꝫ poſuit dicens. Corrumpūt bonos mores colloquia praua. idem̄ ad titum ſcribēs epymenidis poete verſiculū inducit dicens. Cretenſes ſemper mendaces. male beſtie. ventris pigri. idēetiā apud athenienſes in martis curia diſputās arati poete teſtimonio vtit̉ de deo dicētis. ip̄ius igit̉ ⁊ gens ſumꝰ. Hinc btūs hieronimꝰ cuidē huiuſcemodi calūniatori ſuo vicꝫ magno oratoriromano per epiſtolā ſic reſpondit. queris ait cur in opuſculis noſtris ſecularium interdū litterarū exempla ponamus candorēqꝫeccleſie ethnicorū ſordibꝰ polluamus reſponſuꝫ breuiter habetonunqͣꝫ hec quereres. niſi te tullius totum poſſideret. ſi ſcripturasſanctas legeres. ⁊ earum interpretes obmiſſo vulcatio euolueresNā ⁊ in moyſe ⁊ in prophetarū voluminibꝰ ⁊ epiſtolis pauli qudā de libris gentiliū aſſumpta ſunt. in deutronomio quoqꝫ domini voce p̄cipit̉. mulieris captiue radendū eſſe caput ⁊ ſupercilia.omneſqꝫ pilos ⁊ vnguēs corporis amputādos ⁊ ſic eam habendam coniugio. Quid ergo miꝝ. ſi ego etiam ſapientiam proptereloquij venuſtatē ⁊ mēbrorū pulcritudinē de ancilla atqꝫ captiua iſrl̓itē face̓ cupio. et ſi qd̓ mortifeꝝ ē ydolatrie l̓ voluptatꝭ erro