De conſuetudine.

ſta. iiij. di. erit autē lex. ¶ Ultīo noͣ quē ſe poſſe defēdēꝯtra antiquā conſuetudinē allegādo ip̄ius irrationab̓litatē. nā papa hic nō reuocauit iſtas conſuetudinesnouo. ſꝫ declarauit iſtas nō teneri ad obſeruantiā iſtarum conſuetudinū. Ille em̄ qui declarat nihil de nouoagit. vt ī. l. he redes palā. ff. de teſta. ⁊ noͣ. in. c. cum tu. devſuris. ¶ Sed ꝯͣ hoc ⁊ cōtra tex. opponit̉. nam iſti erātlaici. gͦ nō ad papā ſꝫ ad imꝑatorē recurrendū erat. vt īc. cām. qui fi. ſint le. ⁊. xcvj. di. ī. c. duo ſunt. Solū. dicitpeccati quod nutriebāt iſte ꝯſuetudīesIo. an. ꝙ rōus. nā decernere rōne peccati ſpectat adapa fuit adapā ⁊ nō ad imꝑatorē. vt in. c. nouit. de iudi. et in aut̓.ud ꝓprios ep̄os in. §. ſi ꝟo. ⁊ noͣ bn̄ hoc dictum ꝙ vbi conſuetudo vel ſtatutū nutrit peccatū veltē peccandi poteſt adiri iudex eccleſiaſticusvt declaret talia ſtatuta vel conſuetudines non tenereEgo puto ꝙ etiam iudex ſecularis poteſt ſuꝑ hoc adiri. nā ad ipſum etiā ꝑtinet obuiare peccato. vt ī. l. ſenatus. ff. de offi. p̄ſidis. et in. c. rex debet. xxiij. q. v. Un̄ cōpellit̉ ad obſeruantiā iuramenti. vt in. c. licet. de iureiurā. li. vj. ⁊ ſic locus erit inter iſtos p̄uentiōi. fateor tamēꝙ in caſu dubij p̄ferēdus eſt eccleſiaſticus. arg. in. c. venerabilē. de elec. facit quod noͣ. Bart. ī. l. titia. ff. ſo. maIn glo. ij. ibi largus mediū tenet. noͣ glo. q̄ quotidieex qͣ habes ꝙ ꝓdigalitas ⁊ auaricia ſūt extremao vitioſa. largitas ꝟo tenet mediū ⁊ ſic ē ꝟtꝰ. qꝛ īſedio cōſiſtit ꝟtꝰ vt dicit ph̓s ꝙ mediū attingere diffillimū ē. ⁊ vide glo. de pe. di. iij. in. §. hͨ q̄ de charitate.dicit ꝙ ī oībꝰ ſeruare mediū vltra hoīem eſt. quaſi dicat magis eſt diuinū qͣꝫ humanū. nam res pene ꝯtra nane peccato. xxv. di. i. §. crimīs.turā ē ꝙ aliqͥs ſaliū verſum. Parcus ſic retiſti. vltra glo. ponummū plorat auarus. ⁊ dic̄ ꝙ inter parcū ⁊ largū hecdrn̄tia eſt. qꝛ parco plus placet retenta. largo ꝟo dataplus placēt. ⁊ vide ad maͣm pulcre ꝑ Tulliuꝫ in ſecūdode officijs vbi inter cetera dicit. Nec ita laudanda eſtres familiaris vt eam benignitas aꝑire nequeat nec itꝑienda vt omnibus placeat. ⁊ eadē eſt habēda res failiaris quuidē dilapidare temere flagitioſum ē.ie abſit ſuſpitio. Et Hieronymus adlinū. Xp̄i ſubſtantiā ne imprudēter effundasne llitate liberalitas ꝑeat. quod nō. ¶ In glo. ī verboſa primipillarij. Nō illū caſuꝫ ī quo boit obnoxia ꝓ qpa mariti. ⁊ etiam ī bona mulierinipillarijs. li. xinis filij etiā emancipati in. l. fiEt dicunt̉ primipillarij illi qui deferebāt in bello prima pila. id eſt tela. Et ꝓpter magnū ꝑiculuꝫ quod ī eisvertebat̉ cum erāt primi in bello fuit inducta iſta ſpecialitas vt ſi ip̄i cōdemnati ꝙ ſe praue geſſerūt in officionō habent vnde ſoluāt poteſt manus extendi ad bonavxoris ⁊ filioꝝ. Et dicit Nico. matharelli ꝙ hͦ fuit ſtatutum ne ꝓpter gemitus vxoris et filioꝝ male gerereneoꝝ officiū. ⁊ nō bn̄ iſtū caſum. nam ex cōſil̓i ratione pedere multa ſtatuta que maxime vigēt florētibona filioꝝ ⁊ vxoris ⁊ etiam ip̄i filij pn̄t capi ꝓ delio fallētie .ſ. qn̄ pater fallit ſeu cedit foro. ⁊ idē ī ſimilibus caſibus arduis ⁊ valde ꝑiculoſis. nam amore cōiugis ⁊ filioꝝ ſepe homines retrahūtur ab illa fallētia. illa tamē ſtatuta iniqua ſunt qn̄ ex neceſſitate inducit̉ qͥsad fallendū. Sed qꝛ multi fallunt ex ꝓpoſito vt videmus. ideo emanarūt illa ſtatuta. an autē ceſſante ratiōeſtatuti ſit obſeruandū illud ſtatutū cum tanta iniqͥtate⁊ damno filioꝝ ⁊ vxoris: vide qd̓ noͣ. Inno. ī. c. qꝛ plee immu. eccle.riqꝫ ī fineHabet maͣm amplam et¶ A CO. multū ſubtilē ⁊ multa ſūtſcripta in maͣ ꝯſuetudinis. Et videbis pleniſſime ī tractatu quē poſuit hic Io. an. poſt lecturā huiꝰ. c.ī quo interſerit fere oīa dicta legiſtaꝝ vſqꝫ ad tp̄s ſuū.⁊ ꝑ legiſtas p̄cipue tractat̉ in. l. j. ⁊. ij. C. q̄ ſit lon. cō ſue

Et ꝑ Di. ⁊ Bar. in. l. de quibꝰ. ff. de legibꝰ. vide glo. ⁊ ꝑArchi. xj. diſ. cōſuetudinis. ego ſolū ꝓſequor ea q̄ ſuntneceſſaria ad intellectū capituli ⁊ glo. naꝫ reliqua relinquenda ſunt ſtudio camere. hͦ dicit iſtud. c. in ſumma.Cōſuetudo nō derogat iuri naturali ſeu diuino cuiustrāſgreſſio peccatū inducit nec poſitiuo niſi ſit rationabilis ⁊ p̄ſcripta. ⁊ habet duo dicta. ſecundū ibi licꝫ. ⁊ q̄libet ꝑs poteſt ſubdiuidi. ¶ Noͣ primo ꝙ ex diuturnitate peccādi peccatū aggrauat̉. ad idē. c. militare. xxiij.q. j. cōcordat. c. cū haberet. jͣ. de eo qui dux. in maͣ. ⁊ vide quod ibi dixi. ¶ Nō ibi infelicē aīaꝫ ꝙ aīa infelicitatur ex peccato. ⁊ eſt rō. qꝛ ꝑ peccatū ſeꝑat̉ a deo. xxxij.q. j. cum renūciat̉. ¶ Itē nō ibi abligatā. ꝙ aīa abligavnā regulā ex prima ꝑte ꝙ ꝯſuepct̄m. ¶ Inil pōtꝯͣ ius naͣle qn̄ eſt tale ꝙ ip̄ius trāſgreſſio inducit pct̄m quod qn̄ ſit. jͣ. ſubijciā. Et noͣ ꝙ ius naͣle qn̄qꝫ ponit̉ ꝓ iure diuino vt hic tn̄ puto ꝙ comp̄hēdit tāipſum ius diuinū qͣꝫ ipſum ius naͣle. nā neqꝫ ius naturale neqꝫ ius diuinū poteſt immutari ꝑ cōſuetudinē. ⁊ qͣtuor modos quibus ſumit̉ ius naturale vide ꝑ glo. nobilē. j. di. ī. c. ius aūt naturale. ¶ Itē noͣ ꝙ ꝯſuetudo nōexcuſat ī peccatis quo ad deū ſed fortius accn̄ſat. qꝛ qͣnto peccata ſunt diuturniora tāto ſunt grauiora. vt intex. facit. xxxij. q. vij. flagitia. ⁊ vide bo. glo. cuꝫ tex. iiij.di. deniqꝫ. ¶ Noͣ in. §. licet. ꝙ cōſuetudo preualet iuripoſitiuo ſi ē rōnabilis ⁊ p̄ſcripta. Et a ꝯtrario cōſuetudo rōne carēs nōgat iuri. ⁊ rō eſt. qꝛ cōſuetudo cūſit quedā lex dꝫ habere rōem in ſe. al̓s nō eſt lex. iiij. di.erit autē lex. ſi gͦ amittit ſubſtātialia legis nō poteſt preiudicare legi. ¶ Ultīo noͣ ꝙ ius humanū appellat̉ iusspoſitiuū ad drn̄tiam iuris naturalis.bet. de cōſan. ⁊ affi. ius ꝟo diuinuꝫ ſeu naturale ꝓcedirōe ⁊ inſtinctu naͣli. Un̄ ſicut naturalia ſunt īmutabilia. v. diſt. ī pͥn. ⁊ ip̄m ius diuinū. Et ſcias ꝙ ius diuinūappellat̉ qn̄qꝫ ius naͣle. qꝛ rōne naturali inductū. vt noͣ.Inno. ī. c. q̄ ī eccl̓aꝝ. de ꝯſtit̉. ¶ In glo. ij. hec glo. verſat̉ circa intellectū prime ꝑtis ⁊ nimis breuiter ſe expediuit. vn̄ ꝓ clariori intellectu primo op. ꝯͣ text. videt̉ ꝙius naturale ſit ius mutabile. naꝫ circūciſio erat de iurediuino. ⁊ tn̄ poſt aduentū xp̄i illi ſuccedit baptiſmꝰ. vtī. c. maiores. jͣ. de baptiſ ¶ Itē de iure diuino mulier ceſſabat ꝑ pl̓es dies poſt partū ab ingreſſu tēpli. vt. v. di.ī prin. ⁊ tn̄ hodie pōt mulier libere ingredi eccl̓am qn̄cūqꝫ. vt in. c. vno. de purgatōe poſt partū. ⁊ multa aliafuerūt ẜm legem moſaicā inducta que hodie ꝓrſus ceſſant vt in obſeruatione ſabbati ⁊ ſimiliū. Sol̓. glo. metu cōtrarij intelligit tex. de p̄cepto morali. ⁊ vt clariꝰ ītelligas ſciendū eſt ꝙ p̄ceptoꝝ diuinoꝝ quedā ſūt moralia .i. quibꝰ mores informant̉ vt eſt nō occides. nō furaberis. honora patrē ⁊ matrē. Quedā ꝟo ſunt myſtica .i. figuralia. ⁊ iſtoꝝ quedam ſunt ſacramētalia de quibus poterat reddi rō ad lr̄am. vt ſacramentū circūciſionis. ⁊ vt mulier ceſſaret ab ingreſſu tēpli poſt ꝑtuꝫ. q̄dam ꝟo cerimonialia de quibꝰ vere nō pōt reddi ratioquo ad lr̄am ſꝫ quo ad intellectū ſic. vt eſt iſtud p̄ceptūNō arabis ī boue et aſino. Nō indues veſtē lino linaqꝫ ꝯtextā. de elec. cū cāꝫ. cū ſimilibꝰ. p̄cepta moralia ſūtimmutabilia tāqͣꝫ fūdata ſuꝑ rōe naͣli. miſtica ꝟo ſumutabilia. qꝛ ꝑ aduentū xp̄i ceſſauit figura ⁊ illuxit.ritas. Et de his dic̄ vt plene noͣ. vj. diſt. ī. §. his ita. vbibo. glo. ¶ Itē nō intelligas ꝙ in p̄ceptis moralibus indiſtincte reprobat̉ conſuetudo. nam iſte tex. loquit̉ cūlimitatōe. videlicet ꝙ tūc cōſuetudo nō valet cū tranſgreſſio iuris diuini inducit pct̄m. ſi gͦ nō induceret peccatū valeret conſuetudo. qn̄ aūt hoc pōt ꝯtingere dicvbi regula iuris diuini ē general̓ ⁊ pōt naturali ratōecaꝑe limitatōem. nā vt hic noͣbiliter dicit Inno. cōſuetudo pōt augere diminuere ⁊ diſtinguere ius diuinuꝫquemadmodū pōt ipſa lex poſitiua cuꝫ cōſuetudo nō