Proemium. 2

hoīem eſſe. Illa em̄ moralis ſcīa que continet̉ in librisAriſtotelis tractat de moribꝰ in confuſo vtputa ꝙ nōcui alium occidere. ⁊ ſcīa iuris diſtinguit an ⁊qn̄ licitū ſit aliū occidere. Itē ꝙ qͥs debet alere filios. ⁊ſcīa nr̄a an̄ ⁊ qn̄ teneat̉ alere ⁊ qualit̓ alimēta ſint preſtanda. ⁊ iō conclude ꝙ ſcīa iuris ſubijcit̉ ethice. quiatractat de moribꝰ ſicut ethica. non tn̄ ſubijcit̉ ei adeovt dicat̉ nobilior. Itē cōſidera maxīe hoc ꝓcedere inſcīa iuris canonici que ſimpl̓r non ſubijcit̉ ethice ſꝫ metaphyſice ⁊ theologie in qua tractat̉ de deo. ⁊ ꝓ maiori ꝑte tractatus huius ſcīirigit nos in deū. vt ptꝫ involūine decreti ⁊ in multis iuribꝰ huius compilatōis ⁊clemētinaꝝ ⁊ ſexti libri maxime in. c. fi. de p̄ſcrip. c. cumꝯtīgat. de iureiu. ī. c. lꝫ. eo. ti. li. vj. cū multꝭ ſil̓ibꝰ. ⁊ maxime in. c. j. in fi. jͣ. de ſum. tri. non tn̄ ꝑ hoc dicendū eſtꝙ hec ſcīa ſit idem cum theologia. qꝛ vt dicit Io. cal.theologia tractat principal̓r de deo ⁊ qual̓r hō reꝑat̉⁊ glorificatur a deo. hec vero ſcīa iuris canōici tractatpͥncipaliter de homīe oꝑatiuo qual̓r bn̄ viuēdobeatificari. vt in p̄alle. c. j. de ſum. tri. Et ex hoꝙ hec ſcīa iuris canonici non ē mera practica ſiciuile. qꝛ ꝑtim ē ſpeculatiua in qua aſſumit ꝑterologia ⁊ metaph̓yca. Eſt gͦ hͨ ſcīā quoddam mitem capiēs ex theologia inqͣꝫtum intēdit in finēbeatitudinis ⁊ ꝑtim ē ciuilis inqͣꝫtum tractat deſine qͥbus ſpūalia diu eē non poſſent .j. q. j. ſiqͥsrit. ⁊ ex hoc pꝫ excellētia huius ſcīe ad ius ciuileem̄ ſe vt aīa ⁊ corpꝰ. lꝫ em̄ vtrūqꝫ ius intēdat inhoīes ad bonū cōe differūt tn̄ in mō inducēdi.iuile intēdit hoīem dirigere in bonū cōe ẜmeit hūane ſocietati ciuilit̓ viuēti. ẜm quem mocvim ꝓmoueri ꝑ legalē iuſticia ⁊ ciuilē arIus ꝟo canonicū intendit dirigere hoīem ad bonuꝫruit hūane ſocietati. qꝛ non ſolū ciuiliiviuit. ſꝫn̄ fidem in deū intendēdo ⁊ vitā aliā exdo. Bonū aūt cōe ſic acceptū non pōt ꝯſeruari ꝑlegalē iuſticiā ⁊ ciuil ē amicitiam. ſꝫ vltra hoc recquedam celeſtis amicitia ſine qua impoſſibile ē hoin deū tendere. ſicut ergo potiſſima virtus ad quā conat̉ ius ciuile ē ipſa legal̓ iuſticia ⁊ ciuil̓ amicitia ita potiſſima ꝟtꝰ ad quā conat̉ ius canonicū ē ip̄a celeſtꝭ amicitia quam charitatē vocamus. ⁊ de hoc ꝑ Io. argula poſſeſſor. in mercū. Et ex p̄dictis habes veꝝ fineꝫ⁊ ſubiectum ſcīe huius. ⁊ in qͦ differt̉ a theologia a iure ciuili ⁊ a morali ſcīa que ꝯtinent̉ in libris ariſtotelis¶ Quinto h̓ glo. principal̓r q̄rit d̓ mō agēdi ī hac cōpilationē ⁊ rn̄det ꝙ diuidit actor opꝰ ſuū in qͥnqꝫ partes ad inſtar qͥnqꝫ ſenſuū corꝑis qͦs quilibet qͥ iudicathr̄e debet. al̓s non ē idoneus iudex ẜm glo. ¶ Primono. ex hac ꝑticula glo. ꝙ valet ſil̓itudo a remotis. namiſtud ſimile ꝙ ſicut ſunt quinqꝫ ſenſus in corꝑe hūanoita in quinqꝫ ꝑtes debebat diuidi hoc opus: ē valde aremotis. ſil̓r ī. c. non debet. de conſan. ⁊ affi. ⁊ ī ꝓffoꝝ. §. incipite. hoc tn̄ argu. defacili tollit̉ aſſignealiquā diſſil̓itudinē. ⁊ vide modū deſtruēdi hoc argu.a ſil̓i in. c. ꝑ venerabilem. qͥ fi. ſint legi. ⁊ dicet̉ in. c. trāſlato. jͣ. de conſti. Scd̓o collige ex glo. ꝙ carens aliqͦ ſenſu corporeo nō pōt eē iudex. Adute qꝛ de carēte ſenſuintellectus hr̄. iij. q. vij. §. tria. de carente ſenſu viſus leſꝫ de carēte ſenſu odoratus vel guſtus vel tactus nō reperit̉ iure exp̄ſſuꝫ ꝙ non poſſit eē iudex. vn̄ putat do.An. talē habilem ad iudicandū niſi talis eēt res ꝙ oporteat ip̄m iudicare ꝑ iſtū ſenſum qͦ caret. qꝛ tūc nō eſſetidoneus iudex. hͦ dictū non puto veꝝ qꝛ iudex nō hꝫ iudicare ẜm ꝓprium ſenſū. vn̄ lꝫ iudex guſtādo dicat rēamarā vel fetidā odorādo. non ꝓpt̓ hoc ē ſibi credendū vt ſic iudicare poſſit. qꝛ dꝫ iudicare ẜm ꝓbata ⁊ ẜꝫꝯſcīam informata ex atteſtatōnibꝰ ⁊ alijs iuribus ꝑtiū

ad hoc. ij. q. j. dn̄s op̄s. ⁊ qd̓ no. iij. q. vij. iudicet. ⁊ in. c.qm̄. de ꝓba. ſil̓e qd̓ dixi de notario ī. c. cū cāꝫ. de teſti. qͥnon pōt atteſtari de ſenſu guſtus vel odoratus. ſꝫ tm̄ d̓his q̄ vidit vel audiuit. ⁊ ꝑ hoc ē expedita pͥma glo. etnon ꝓſequit̉. vj. vicꝫ qͥs ſit libri titulus. de qͦ tn̄ in pͥnc.q̄ſiuit. ſꝫ dic ꝙ titulus ē. Incipit compilatio dn̄i Gre.pape. ix. Et notāter dicit̉ compilatio ⁊ non liber. quiGre. non edidit oīa iura in hoc volūine redacta ſꝫ cōpoſuit hoc volumē ex varijs ꝯſtōnibꝰ ſuoꝝ p̄deceſſobꝰ tn̄ additis q̄ fuerūt ꝑ eū edita. vt pꝫ ī ꝓ⁊. §. adijcientes. Doc. aliter reaſſumūt mteriā glo. ⁊ inter ceteros clarius reaſſumit dn̄s meuspm dic ꝙ oīm entiū vnū ē ſummū ⁊ princita dependēt qd̓ ē cauſans ⁊ non cauſatū viius a nullo dependēs. vt in. c. j. jͣ. de ſum. tri. Ceo ab eo ſūt cāta. ⁊ hoꝝ cauſatoꝝ q̄dam cauſataſūt ⁊ non cā vt res corporee. quēdam ſūt cauſata ⁊ cāevt res ſpūales ⁊ ītellectuales. Cū at̄ hoꝝ cātoꝝ volumꝰ hr̄e plenā noticiā inqͥrimꝰ cām. ſcire ē em̄ pͦ rē ꝑ cācognoſcere vt primo libro poſteriorū. ⁊. c. intelligtia. de verb. ſig. Iō ſi volumus hr̄e plenam noticieius ſcīe debemus inqͥrere de cauſis. ⁊ tam in hac cōtione qͣꝫ in alijs quatuor cāe ſolent reddi. vn̄ aduēdum ꝙ de quolibet ꝓducto duplex hr̄ conſideratio.pmo qͣtenus ꝓducit. ſcd̓o qͣtenus ē ꝓductū. ẜm pͥmaꝫhēmus ds .ſ. efficiente ⁊ finalē. ⁊ ad has duas cāę occidendis. ⁊. c. non fruſtra. ⁊ q̄rere ⁊ompilatōe ē q̄rere q̄ ſit intētio ⁊lerere ꝟo de cā efficienti ē q̄rereuxͣ ſcd̓m modū qͣtenꝓductaiobꝰ facitterial̓. itē ⁊ formal̓. ⁊ ꝓꝯſiderat̉ cāxxxij. q. ij. qꝛj. de ꝯſē. di. ij. panis. ⁊. c. qꝛ corpus. ⁊ q̄rere de cā maͣli ē q̄rere q̄ ſit maͣ in hac compilatōe. Itēcui ꝑti ph̓ie ſupponat̉ ⁊ ſic qd̓ ſit ſubiectū in hac ſcīa.Querere ꝟo de cā formali ē querere de mō agēdi de qͦin glo. ¶ Un̄ primo querit̉ que ſit cauſa final̓: Gl. redicit q̄ ſit vtilitas. ſꝫ adu̓te latius ꝙ q̄damope dicta quā dicit impulſiuā q̄ ceſſāfectus. vt in. c. ex ꝑte. de ꝯuer. coniug. ⁊ionē. de renū. Quedā ē cā finalis ꝓit diſpō. vt in. c. cū ceſſante. de app.in hac compilatōne dide elec. qꝛ cū fuiſſet alleīuēta in aliqͣ cōpihūc errorē fec̄ hācedit. qꝛ illa decre. fuit in qͣrtaē curandū qꝛ multiplex potuiſſet eē qcut multis cauſis hoīes mouent̉ꝯoſt. in pͥn. ſumme. ¶ Deſcendorie. ⁊ ē dicendū ꝙ ē duplex. q̄daꝫta. ꝓpinqͣ ē illa quā ponitiſcernere int̓ equū ⁊ iniquūlicitas ꝓpter quā hoīes ſtudereo. ffoꝝ. ibi oī euo locoqꝫ felices. ⁊ hͨ ꝓuerit̉ de cā finali q̄ dꝫ moue̓ cupiētes ꝓSꝫ ſi q̄rimus de cā finali q̄ mouit Greg. j.ī ē ꝙ duplex ē. vna remota. alia ꝓpinqua. ꝓpira quā reddit gl. dū q̄rit q̄ fuit intentio Gvo ē vt faciat hoīes bonos. ad hͦem̄ tendif. de iuſ. et iure. ibi: ius ē ars bonit̓ de cā efficiēti. dic ꝙ ē duplex. īſtr̄alis. pͥncipal̓ ē duplex. ꝓpinqͣ etremota. ꝓpinqͣ fuit Gre. ix. et ex hͦ hr̄ qͥs ſit libri titulꝰ.remota ꝟo fuit deus a qͦ cūcta ꝓcedūt et qͥ ꝓmulgatiura ꝑ romanos pōtifices et imꝑatores. viij. di. qͦ iurexvj. q. iij. c. fi. et. C.p̄ſcrip. lōg. tēp. l. fi. Inſtr̄alis ꝟofuit Rai. vt pꝫ in proemio. et fuit iſte ẜm Uin. vir vade lr̄atꝰ oriūdꝰ d̓ catalonia vbi ẜm Uin. n̄ dat̉ actō exꝓmiſſo. hͦ dixit Uin. ẜm Io. an̄. qꝛ Uī. fuit ibi īuitatꝰꝑ quendā ſcholarē quē poſtmodū penituit et ſic fuit ī