fecit iniuriā minus punit̉. ſed voluntariūet inuolūtariū quē accipiūt̉ ex ꝑte noſtranō diuerſificāt mediū iuſtitie qd̓ ē mediūrei et nō qūo ad nos. gͦ iuſtū ſimplicitervidet̉ eſſe idē qd̓ ꝯtrapaſſum. Sed ꝯtraeſt qd̓ ph̓us in. v. eth̓. ꝓbat nō quodlibꝫiuſtū eſſe ꝯtra paſſum Rn̄º dd̓. ꝙ hͦ qd̓di ꝯtrapaſſum importat equalē recōpenſacōem paſſionis ad actionē p̄cedentē ꝙquidē ꝓprijſſime dt in paſſionibꝰ iniurioſis quibꝰ aliquis ꝑſonam ꝓximi ledit. puta ſi ꝑcutit ꝙ reꝑcutiat̉. et hoc quidē iuſtū determināt̉ in lege exodi. xxj. reddetanima ꝓ aīa oculū ꝓ oculo etcͣ. ⁊ qꝛ etiamauferre rem alteriꝰ eſt quoddā iniuſtumfacere. ideo ſecūdario etiā in his di ꝯtrapaſſum ꝓ his. vt ſcꝫ aliquis qui damnumintulit iure ſuo ip̄e daminificat̉. et hͦ etiāiuſtum damnū ꝯtinet̉ in lege exodi. xxij. ſiqͥs furatus fuerit quem aut bonē et occiderit vel vendiderit quinqꝫ boues ꝓ vncboue reſtituet et quatuor oues ꝓ vno ouetercio v̓o trāſfert̉ nom ꝯtrapaſſum ad voluntarias ꝯmutacones in quibꝰ vtriuſqꝫ ēracō et paſſio ſed voluntariū diminuit deracōe paſſionis vt dictū eſt. in omībꝰ aūthis debet fieri ẜm racōem iuſtitīe ꝯmutatiue. recompēſacō ẜm equalitatē vt ſcꝫ paſſio recōpenſata ſit aliqualis actioni nō autē ſemꝑ eſſet equalis. ſi idem ſpecie aliqͥspateret̉ qd̓ fecit. nam primo quidē cū aliquis iniurioſe ledat alteriꝰ ꝑſona maiorēmaior eſt actio ꝙͣ paſſio eiuſdē ſpēi ꝙ ip̄epateret̉. et id̓eo ille qui ꝑcutit principemnō ſolū reꝑcutit̉ ſed multo grauiꝰ punit̉.ſimiliter etiam cū quis alique inuolūtariūinre ſuo damnificat maior eſt actio ꝙͣ eſſet paſſio ſi ſibi ſola res illa auferet̉. qꝛ īp̄equi damnificauit aliū iure ſuo nihl̓ damnificaret̉ et ideo punit̉ in hoc ꝙ multipliciꝰreſtituat. quia etiā nō ſolū damnificauitꝑſona priuata ſed rempublica eius tuteleſecuritate infringendo. ſil̓iter etiam nec īꝯmutacōnibꝰ volūtarijs eſſet ſemꝑ equalis paſſio ſi quis daret rem ſua accipiensrem alteriꝰ. qꝛ forte res alteriꝰ eſt multomaior qͣꝫ ſua. et ideo oportet ẜm quandaꝓporcionata ꝯmeſuracōem adequare paſſione actioni in ꝯmutaconibꝰ ad qd̓ inuenta ſunt nūmiſmata. et ſic ꝯtrapaſſum ē comutatiuū iuſtū. in oīſtributīa aūt iuſtitialocū nō habet. qꝛ in diſtributiua iuſtitianō attendit̉ equalitas ẜm ꝓporconem reiad rem vel paſſionis ad actione. vnde diꝯtrapaſſum. ſed ẜm ꝓporconalitatem̄ reꝑad ꝑſonas vt s dictū eſt Ad. j. ergo dd̓ꝙ illa forma diuini iudicij attendit̉ ẜm racōem ꝯmutatiue iuſtitie ꝓut ſcꝫ recōpenſat premia meritis et ſupplicia peccatisG 6 2Ad. ij. dd̓. ꝙ ſi alicui qui ꝯmunitati ſeruiſſet retribueret̉ aliquid ꝓ ſeruicō impenſonō eſſet hoc diſtributuuīe iuſtitie ſed ꝯmutatiue. in diſtributiua enī iuſtitia nō attedit̉ equalitas eius qd̓ quis accipit ad idquod ip̄e impendit. ſed ad id quod aliusaccipit ẜm modū vtriuſqꝫ ꝑſone Ad. iij.dd̓. ꝙ qn̄ actio iniurioſa eſt volūtaria excedit iniuria ⁊ ſic accipit̉ vt maior res. vn̄oportet maiore penam eī recōpenſanti n̄ẜm differentiam quo ad nos ⁊ ẜm differentiam rei.Einde ꝯſiderandū eſt de reſtitucone. Et circa hoc q̄runt̉viij. Primo cuiꝰ actus ſitSecūdo vtꝝ neceſſe ſit ad ſalutem omne ablatū reſtituiTercō vtrū multiplicatū illd̓ oporteat reſtituere. Quarto vtꝝ oporteat reſtituiqd̓ quis nō accepit Quinto vtꝝ oporteatreſtitui illud ei a quo acceptū eſt. Sextovtꝝ oporteat reſtituere eū qui accepitSeptimo vtrꝝ alique aliū. Octauo vtrūſit ſtatim reſtituendū.D. j. ſic ꝓcedit̉. vt̓ ꝙ reſtitutio nōſit actꝰ iuſtitie ꝯmutatiue. iuſticiaenī reſpicit racōem d̓ebiti. ſed ſic̄ donatiopōt eſſe eius qd̓ nō debet̉ ita etiam et reſtituco. ergo reſtituco nō eſt actus alicꝰꝑtis iuſtitie Pͣ. illud qd̓ iam tranſijt etnō eſt. reſtitui nō pōt. ſed iuſtitia et miuſtitia ſunt circa quaſdā actiones et paſſiones que nō manent ſed tranſeūt. gͦ reſtituco nō videt̉ eſſe actus alicuius ꝑtis iuſtitie Pꝯ. reſtituco eſt quedā recompenſacō eius qd̓ ſubtractū eſt. ſed aliquid p̄thomī ſubtrahi nō ſolū in ꝯmutacōe ſꝫ etiāin diſtribucone puta cū aliquis diſtribuens minꝰ dat alicui ꝙ debeat habere. gͦreſtitucō nō magis eſt actus ꝯmutatīe inſtitie ꝙͣ diſtributiue Sed ꝯtra reſtitucōablacōni opponit̉. ſed ablacō rei aliene ēactus iniuſtitie circa ꝯmutacones. ergo reſtituco eiꝰ eſt actus iuſtitie q̄ eſt in ꝯmūtacōibꝰ directiua. Rn̄º dd̓. ꝙ reſtituerenihil aliud eſſe videt̉ qͣꝫ iterato ſtatuere īpoſſeſſionem vel dominiū rei ſue et it̄a inreſtitucōe attendit̉ equalitas iuſtitie ẜmrecompenſacōem rei ad rem qd̓ ꝑtinet adiuſtitiam ꝯmutatiua. et ideo reſtitucō eſtactus ꝯmutatiue iuſtitie qn̄ ſcꝫ res vniusab alio habet̉ vl̓ ꝑ voluntatem eius ſic inmutuo. vel depoſito vel ꝯtra voluntatemeiꝰ ſicut in rapina vel furto. Ad. j. ergodd̓. ꝙ illud qd̓ alteri nō debet̉ nō eſt ꝓpͥsloquēdo eiꝰ. et ſi aliquādo eiꝰ fuerit. ⁊ iōmagis videt̉ eſſe noua donacō ꝙ reſtituco. cumquis alteri reddit qd̓ eī nō debet̉hahꝫ tn̄ aliquam ſimilitudinē reſtitucōis