Druckschrift 
Summa theologiae : P. 2,2
Einzelbild herunterladen
 

que ꝑtinent ad ꝯmutatiuam iuſtitiā ergo eſt diuerſa materia diſtributiue et comutatīe iuſtitie. ſi ſit alia materia diſtributiue iuſtitie alia materia ꝯmutatīeꝓpter differūt ſpecie vbi erit differentia ſpeciei non debebat eſſe materiediuerſitas. ſed ph̓us ponit vnā ſpēm comutatiue iuſtitie. que tn̄ habet multiplicem materiā. ergo videt̉ eſſe multiplexmateria haꝝ ſpecieꝝ In ꝯtrariū eſt qd̓dỉ m. v. eth̓. vna ſpēs iuſtitie eſt directiua in diſtribucōibus. alia in ꝯmutacōibus. Rn̄º dd̓. ſic̄ dictū eſt iuſtitiā ēcirca quaſdam oꝑacones exteriores ſcꝫ diſtribuconū et ꝯmutacōnū. que q̓dem ſuntvſus quorūdam exterioꝝ vel reꝝ vel ꝑſonaꝝ vl̓ etiam opeꝝ. rerū quidē ſicut aliquis vel aufert vel reſtituit alteri ſuā remꝑſonaꝝ autē ſic̄ alq̓s in ip̄am ꝑſonā hominis iniuria facit puta ꝑcuciendo veluiciando aut etiam cum irreuerentia exhibet. operū autē ſicut aliquis iuſte ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus.ſi accipiamus vt materiā vtriuſqꝫ iuſtitie. ea quoꝝ oꝑacones ſunt vſus eadē eſtmateria diſtributiue et ꝯmutatiue iuſtitienam res diſtribui poſſunt a ꝯmum ī ſingulos et ꝯmutari de vno in aliū et etiā eſtquedam diſtribucō laborioſoꝝ operū recompenſacō. ſi autē accipiamꝰ vt materiāvtriuſqꝫ iuſtitie actiones ip̄as principaleſquibꝰ vtimur ꝑſonis rebus et operibus.ſi inuenit̉ vtrobiqꝫ alia materia. diſtributiua iuſtitia eſt directiua diſtribucōisꝯmutatiua vero iuſtitiā eſt directiua commutaconū que attendi poſſunt inter duas ꝑſonas. quaꝝ quedam ſūt inuolūtarieqͥdam vero voluntarie. inuoluntarie quidēqͣndo aliquis vtit̉ re aſteriꝰ. vt ꝑſona veloꝑe eo inuito. qd̓ qͥdem qn̄qꝫ ꝯtingit occulte fraudem. qn̄qꝫ quidē manifeſteviolentiam. vtrūqꝫ autē ꝯtingit aut ī remaūt in ꝑſona ꝓpriam. aūt in ꝑſonā ꝯiūctain rem quidem ſi occulte vnus remalte.rius accipiat vocat̉ furtū. ſi autē manifeſte vocat̉ rapina. in ꝑſona autē ꝓpria. velqͣntum ad ip̄am ꝯſiſtentiā ꝑſone. vl̓ qͣntūad dignitatem ipſius. ſi autē quātū adſiſtentia ꝑſone ſic ledit̉ aliquis occultedoloſam occiſionem ſeu ꝑcuſſionē veneni exhibicōeꝫ. manifeſte autē manifeſtam occiſionē. aut incarceraconem autverberacōem ſeu menbri mutilacōem. quā ad dignitate autē ꝑſone ledit̓ aliquisocculte quidem falſa teſtimonia ſeu detractiones quibus alicui aufert famā ſuāet alia hmōi. manifeſte autē accuſacōnem in iudicio ſeu ꝯuicij illacōem. qͣntūautē ad ꝑſonam ꝯiuncta ledit̉ aliquis invxorē vt in pluribꝰ occulte adulterium.in ſeruo aūt aliquis ſeruum ſeducit vt adn̄o diſcēdat. et hec etiā manifeſte fieripoſſunt. eadem racō eſt de alijs ꝑſoniſꝯiunctis in quas etiā poſſunt omībꝰ modis iniurie ꝯmitti. ſicut et in ꝑſona principalem. ſed adulteriū et ſerui ſedūctio ſūtapͥe iniurie circa has ꝑſonas. tn̄ qꝛ ſeruuſeſt poſſeſſio quedā dn̄i hoc refert̉ ad furtum. voluntarie autē ꝯmutacones dicunt̉qn̄ aliquis voluntarie tranſfert rem ſua īalteꝝ et ſiquidē ſimpliciter in alteꝝ tranſferat rem ſuā abſqꝫ debito ſicut in donacōne actus eſt iuſtitie ſed liberalitatiſnitm̄ autē ad iuſtitia voluntariā tranſlacio ꝑtinet inqͣntū eſt ibi aliquid de racōedebiti. quidē ꝯtingit ml̓tipliciter. vno qn̄ aliquis tranſfert ſimpliciter re ſuain alteꝝ recōpenſacōne alterius rei. ſic̄accidit in vendicōne et empcōe. ſcd̓oqn̄ aliquis tradit rem ſuā alteri ꝯcedēs eivſum rei debito recupandi rem. ſiquī.dem gratis ꝯcedit vſū rei vocat̉ vſus fructus in rebus que aliquid fructificant. velſimpliciter mutuum ſeu accōmodatum inrebus que fructificat ſicut ſunt denarij vaſa et hꝰmōī. ſi vero nec ip̄e vſus gratis ꝯcedit̉ vocat̉ locacō et ꝯdūctio. tercoºaliquis tradit rem ſua vt recuꝑanda nonrōe vſus ſed vel racōe ꝯſeruacōis ſic̄ in depoſito vel racōe obligaconis ſicut quisrem ſua pignori obligat ſeu aliquisalio fideiubet. in om̄ībus autē hmoractionibus ſiue voluntarijs eſt eadem racō accīpiendi mediū ẜm equalitatē recōpenſacōnis. ideo omēs iſte actiones ad vnā ſpeciem iuſtitie ꝑtinent ſcꝫ ad ꝯmutatiuā. et patet rn̄º ad obiecta.D. iiij. ſic ꝓcedit̉. vt̓ iuſtū ſit ſimpliciter idem qd̓ ꝯtrapaſſum. iudiciū enī diuinū eſt ſimpliciter iuſtūſꝫ hec ē forma diuini iudicij vt ẜm aliqͥsfecit paciat̉. ẜm illud math̓. vij. in quo iudicio iudicaueritis iudicabimini in quamenſura menſi fueritis remeciet̉ et vobis iuſtū ē ſimpliciter idē qd̓ ꝯtrapaſſum.P. in vtraqꝫ iuſtitie ſpecie dat̉ aliquidalicui ẜm qͣndam equalitatē. in reſpectuquidē ad dignitatem ꝑſone in iuſtitiā diſtributīa que quidē ꝑſone dignitas maxime videt̉ attendi ẜm opera quibꝰ aliquisꝯmunitati ſeruiuit. in reſpectū autē ad rein qua quis damnificatus ē in iuſtitia comutatiua. ẜm autē vtraqꝫ equalitatem aliquis ꝯtrapatit̉ ẜm fecit. ergo videt̉iuſtū ſimpliciter ſit idem qd̓ ꝯtrapaſſum.P. maxime videt̉ non oportet aliquēꝯtrapati ẜm fecit ꝓpter differentiā voluntarij inuoluntarij. enī inuolūtarie