facere fecimus. ſed non eſt inutile facereopus virtutis. dicit enī ambroꝰ. in. ij. deofficijs. vtilitatē nō pecuniarij lucri extimacōem dicimꝰ. ſed acquiſicōem pietatisgͦ facere quod quis debet facere non eſtopus v̓tutis. eſt autē opus iuſtitie. ergoiuſtitia nō eſt vtus. P. quod fit ex neceſſitate nō eſt meritoriū. ſed reddere alicui qd̓ ſuū eſt quod ꝑtinet ad iuſtitiā eſtneceſſitatis. gͦ nō eſt meritoriū. actibusautē virtutū meremur. gͦ iuſtitia nō ē virtus P. omīs v̓tus moralis eſt circa agibilia. ea autē que exteriꝰ ꝯſtituūtur nonſunt agibilia ſꝫ factibilia. vt patꝫ ꝑ ph̓m īix. metha. cū ergo ad iuſtitiam ꝑtineat exterius facere aliqd̓ opus ẜm ſe iuſtum. vt̓ꝙ iuſtitia nō ſit v̓tus moralis Sed ꝯtraeſt quod gregꝰ. dic̄ in. ij. mo. ꝙ in quatuor virtutibꝰ. ſcꝫ teꝑantia. prudentia. fortitudine et iuſtitia tota bona operis ſtructura ꝯſurgit. Rn̄º dd̓. ꝙ v̓tus humanaeſt q̄ bonū reddit actum humanū. et ip̄mhomine bonū facit. quod̓ quidem ꝯuenitiuſtitie. actus enī hominis bonus reddit̉ex hoc ꝙ attingit regulā racōis ẜm ꝙͣ humani actus rectificant̉. vn̄ cū iuſtitia oꝑacōnes humanas rectificet. manifeſtū eſtꝙ opꝰ homīs bonū reddit. et vt tulliꝰ dicit in primo de officijs. ex iuſticia p̄cipueviri boni noīant̉. vn̄ ſicut ibidē dicit in eav̓tutis ſplendor eſt maximꝰ Ad .i. ergodd̓. ꝙ cū aliquis facit quod debet nō afffert vtilitatem lucri ei qd̓ debet. ſed ſolūabſtinet a damno eius ſibi tn̄ facit vtilitatem inqͣꝫtū ſpontanea et ꝓmpta volūtatefacit illd̓ qd̓ debet. quod eſt v̓tuoſe agerevnde dỉ ſapīe. viij. ꝙ ſapiētia dei ſobrietatem et iuſtitia docet prudētiam et v̓tutem quibꝰ in vita nihil eſt vtilius homībꝰſcꝫ virtuoſis Ad. ij. dd̓. ꝙ duplex eſt neceſſitas. vna coactionis. et hoc qꝛ repugnat voluntati tollit racōem meriti. alia autē eſt neceſſitas ex obligatiōe p̄cepti. ſiueex neceſſitate finis qn̄ ſcꝫ aliquis nō pōtꝯſequi finem v̓tutis niſi hoc faciat. ⁊ taliſneceſſitas nō excludit racōem meriti inqͣtum aliquis hoc ꝙ eſt neceſſariū ſit voluntarie agit. excludit tn̄ gl̓am ſuꝑerogaconis. ẜm illd̓. j. ad coꝝ. ix. ſi euāgelizaueronō ē mihi gl̓a neceſſitas enī mihi incūbitAd. iij. dd̓. ꝙ iuſtitia nō ꝯſiſtit circa exteriores res qͣtum ad hoc quod ēfacereqd̓ ꝑtinet ad artem. ſed ꝙͣtum ad hoc ꝙvtitur eis ad alterum.D. iiij. ſic ꝓcedit̉. vt̓ ꝙ iuſtitia nōſit in voluntate ſic̄ in ſubiecto. iuſtitia enī qn̄qꝫ veritas dỉ. ſed veritas nō eſt voluntatis ſꝫ intellectus. ergoiuſtitia nō eſt. in voluntate ſic̄ in ſubiecto.Pͣ. iuſtitia eſt circa ea que ſūt ad alteꝝſed ordinare aliquid ad alteꝝ eſt racōnisiuſtitia gͦ nō eſt in voluntate ſic̄ in ſubiecto. ſed magis in racōe. Pͣ. iuſtitiā nōeſt v̓tus intellectualis cū non ordinet̉ adꝯgnicōem. vn̄ relinquit̉ ꝙ ſit v̓tus moralisſed ſubiectū v̓tutis moralis eſt in rōnaliꝑ ꝑticipacōem qd̓ eſt iraſcibilis et ꝯcupiſcibilis vt patet ꝑ ph̓m in. j. eth̓. gͦ iuſticia nō eſt in voluntate ſic̄ in ſubiecto. ſedmagis in iraſcibili et ꝯcupiſcibili Sꝫ cōtra eſt quod anſhelmꝰ dicit ꝙ iuſtitia ērectitudo voluntatis ꝓpter ſe ſeruata.Rn̄º dd̓. ꝙ illa potentia eſt ſubiectū v̓tutis ad cuiꝰ potentie actū rectificandū virtus ordinat̉. iuſtitia autē nō ordinat̉ addirigendū aliquē actū ꝯgnoſcitiui. n̄ endicimur iuſti ex hoc ꝙ recte aliquid cognoſcimus. et ideo ſubiectū iuſtitīe nō eſtintellectus vel racō que eſt potētiā ꝯgnoſcitiua. ſed qꝛ iuſti dicimur in hoc ꝙ rectealiquid agimus. ꝓximū autē principiū actus eſt vis appetitiua. neceſſe eſt gͦ ꝙiuſtitia ſit in aliqua vi appetitiua ſicut iſubiecto. eſt aūt duplex appetitus ſcꝫ voluntas que eſt in racōe et appetitus ſenſitiuus ꝯtinens apprehenſionē ſenſus quidiuidit̉ ꝑ iraſcibilem ⁊ ꝯcupiſcibilē vt inprimo habitū eſt. reddere autē vniciiqꝫqd̓ ſuū eſt nō p̄t ꝓcedere ex appetitu ſenſitiuo qꝛ apprehenſio ſenſitiua nō ſe exterdit ad hoc ꝙ ꝯſiderare poſſit ꝓportionēvniꝰ ad alteꝝ. ſed hoc eſt ꝓpriū racōnis.vn̄ iuſtitia nō poteſt eſſe ſicut in ſubiectoin iraſcibili et ꝯcupiſcibili. ſed ſolū in voluntate. et ideo ph̓s diffinit iuſtitiam ꝑactū voluntatis. vt ex sͣ dictis patꝫ Adj. gꝰ dd̓. ꝙ qꝛ voluntas eſt appetitus racōnalis. ideo rectitudo rōnis que veritasdt voluntati impreſſa ꝓpter ꝓpinquitatead racōem nomen retinēt veritatis et idieſt ꝙ qn̄qꝫ iuſtitia veritas vocat̉ Ad. ijdd̓ ꝙ voluntas fert̉ in ſuū obiectū ꝯſequēter ad apprehenſionē racōis. et ideo quiarō ordinat in alteꝝ voluntas poteſt vellealiquid in ordine ad alteꝝ quod pertinētad iuſtitiam. Ad. iij. dd̓. ꝙ racōnale ꝑꝑticipacōem nō ſolum eſt iraſcibilis vl̓ cōcupiſcibilis. ſed omnino appetitiuū. vt d̓rin. j. eth̓. quia omīs appetitus obedit rōīſub appetitiuo autē ꝯprehendit̉ voluntas⁊ id eo voluntas poteſt eſſe ſubiectum virtutis moralis. xD. v. ſic ꝓcedit̉. vt̓ ꝙ iuſtitia nonſit virtus generalis. iuſtitia enī cōdiuidit̉ alijs v̓tutibus. vt patꝫ ſapīe. viij. ſobrietatem et iuſtitiā docet pridetiam et v̓tutē. ſed generale n̄ ꝯdiuidit̉ſeu ꝯnumerat̉ ſpeciebus ſub illo generali