Sermolxxiiij
henſus crimine adulterij vtroqꝫ oculo pͥuaretur. At vero cum eius filius eſſet in tali crimine deprehenſus. cum ciuitas in honorem patris neceſſitateꝫ pene adoleſcentulo relaxaretpater diu repugnauit. Ad vltimum tamen precibus ſuperatus. Sed ne lex pateret̉ leſioneꝫſibi primum. deinde filij eruto oculo vſum videndi vterqꝫ retinuit. vt debitum ſupplicij nōdimitteret. ⁊ modo legi redderet eqͥtateꝫ ⁊ admirabili comꝑamento legi ſatiſfecit. ⁊ ſic ſe inter miſericordem ⁊ iuſtū legiſlatorem eſt partitus. Idem refert Ualerius etiam de Tarundo thirio qui legē ſtatuit propter obſidioſascontentiones ciuium. vt ſi quis ſenatoruꝫ conſilium intraret cum gladio aut ferro. continueīterficeretur. Et interiecto tēpolonginquoitinere domum veniens gladio cinctus ſubitoin dicta ꝯtentiōe ſicut erat cinctꝰp̄ceſſit. Et cuꝫ eēt admonitus de ſolutiōe legis abeo qui proxime ſtabat. Ille pͥmo ſe precinctuꝫgladio conſiderans. Ego inquit ſatiſfaciaꝫ legi. Et gladio protinus extracto īcubuit ſupereo. licet licuiſſet diſſimulare culpaꝫ vel errorēdefendere. obligationeꝫ tamen maluit reportare ne aliqua fraus legi fieret ab eo edite ⁊ ſtatute. Sed his temporibus vt dicit Ualerius libro ſeptimo. leges aranearum tales cōparantur. vt aiebat Salomon philoſophus. Naꝫ vtilla tela infirmiora animalia retinere dicebat.valentiora vero dicebat trāſuolare. His itaqꝫlegibus humiles et pauperes conſtringi. diuites vero et potentes nolle alligari. Reprobatetiā Ariſtoteles leges Iodomij. qͥ fuit vnꝰ deantiquis legiſlatoribus. iij. politicorum ī multis. Et ſpecialiter in hoc ꝙ ſtatuit legem taleꝫquantum ad legiſlatores. ꝙ quicunqꝫ inueniret aliquod nouum expediēs ciuitati. honorem aliquē reportaret. Et quia lex videtur habere bonam apparentiam. ideo occaſione iſtius legis diſputat iſtam queſtionem. Utrū expediat ciuitati frequenter mutare pͥmas legesꝓ melioribus legibus nouiter adinuentis? Etapparet ꝙ ſic. quia ſic ē in alijs artibus. vtputa medicinali et muſica. ꝙ quedaꝫ approbataab antiquis doctoribꝰ ſunt mutata. Tū quiamulte d̓ talibus legibus ſunt valde barbarice⁊ irrationabileſ. ſicut ꝙ ciues poterāt vxoresſuas vendere pro ferro. Tū quia homines antiqui fuerunt quaſi brutales inſenſati. Tuꝫ qꝛleges ſunt ſcripte vniuerſaliter. Actus v̓o hominum particulares ſunt. ⁊ verum nec poſſuntregi per vnam legem. Ad iſtam vero q̄ſtioneꝫvult Ariſtoteles dicere. ꝙ nullo modo expediat ciuitati vt faciliter mutet vel abroget legesantiquas pro legibus nouis. etiaꝫ ſi aliqͥd mō
dicum vtilitatꝭ ciuitati peruenit per leges nouas. Et ideo dicit ꝙ illa lex Ipodomij nihil fuit. Quod patet. quia ſi inuenienti nouam legē⁊ vtilitatem ciuitati aliquis honor daretur. exhoc quidem iuuenes ingenioſi inſiſterent multotiens circa inuētiones nouarum legū ſpeciecōmunis in abrogatione veterum legum. ⁊ ſicde facili inducerent mutationeꝫ totius politieIdeo dicit Ariſtoteles ꝙ leges antique debēteſſe maioris reuerentie ⁊ ſtabilitatis. Unde faciliter condere leges nouas ⁊ faciliter īmutare antiquas eſt multipliciter ⁊ mirabiliter ciuitati nociuuꝫ. quia hoc nihil aliud eſt niſi adaſſueſcere leges diſſoluendum ⁊ ad paruipendēdum obligationem legis. Ideo melius eſt ſuſtinere quoſdam modicos errores ⁊ leues ꝙͣ ſoluere leges antiquas. quia qui frequēter legesmutant plus nocent ꝙͣ proficiant. quia aſſuefaciunt ciues ad non obſeruandum ſtatuta principum ⁊ precepta. Unde tenet Ariſtoteles. ꝙqui faciliter legem mutant legis virtuteꝫ debilitant. Nec eſt ſimiliter ẜm eum de artibus ⁊ legibus. Nam virtus et efficacia artium ⁊ ſcientiarum fundatur ſuper rationem. ⁊ ex naturali ratione habent vim ſuam. Leges aut poſitiue in multis nō habent obligationē niſi ex conſuetudine ⁊ obſeruatiōis vetuſtate. ⁊ ideo mutare ꝯſuetudineꝫ ē debilitare legē. vt. ff. de legibus ⁊ cōſtitutionibus ī longa conſuetudine. l.nō omniū. Nec enī ad omnia que maioribꝰ cōſtituta ſunt ratio reddi poteſt. vt. c. ſequēti. Etideo ratiōes eoꝝ q̄ ꝯſtituūt inqͥri nō oportetalioqͥn multa q̄ certa ſunt ſubuerterent̉. Si v̓oeſſent alique leges antique q̄ manifeſte cōtinerent ꝑniciem ciuitatꝭ de maturo conſilio abrogari debent. Neo etiaꝫ dr̄ diſ. x. Cōſtitutiōescontra canones ⁊ decreta p̄ſulum romanoruꝫnullius ſunt momēti. Quarto requiruūt legesequalitatem mēſure ⁊ diſtributiōis. vt .ſ. legesſint omnibus cōmunes qui ſunt eiuſdeꝫ conditionis. ⁊ quod vni eſt licituꝫ omnibus liceat. ⁊quod vni ē interdictū omnibꝰ ſit illicitū. Hoc̄tn̄ intelligi nō debet ſic ꝙ oīs lex equaliter oēsciues cōplectat̉ cū ⁊ alie leges debeant̉ militibus. alie artificibus. alie agricolis. alie dn̄isalie ẜuis. ſꝫ oībꝰ eiuſdē ꝯditionis ⁊ ſtatꝰ dedetipſa lex data eſſe cōmunis. Ieo qͥ volūt aliaꝫrempublicā ſeu cōmunitatē quācunqꝫ ꝯſtituere ex ꝑſonis non eqͣlibus neceſſario deſtruuntordinē ⁊ pulchritudinē reipublice q̄ ſtat in diuerſoꝝ graduum ꝯueniēti ꝓportiōe. Un̄ dicitAug. d̓ ci. dei. li. xxix. Pax oīuꝫ reꝝ ē trāquillitas ordinis. Ordo v̓o ē parium diſpariumqꝫreꝝ ſua cuilibet loca tribuēs diſpoſitio. Et ꝑꝯſequens vbi ē omnimoda paritas ibi nullus