Druckschrift 
Decretales : Mit der Glosse des Bernardus Parmensis und mit Additiones des Hieronymus Clarius
Seite
CCCLXXVIv
Einzelbild herunterladen
 

Liber

Quintus

Uāuis omnes qui p̄ſunta p̄poſiti rite vocent̉: vſustamē obtinuit eos vocari p̄poſibtos: qui quādam prioratus curam ſuꝑ alios gerunt. Dem in li. ethymol̓. Non recipit congruam ſummationem.Orus eſt exercendarū li.Itiū locus a fando dictus:ſiue a foroneo rege qui primusd̓ grecis legē dedit. Cōſtat autemē forus cauſa. lege. ⁊ iudicio. Cauſa a caſu: quo venit. Eſt em̄ materia ⁊ origo negocij nedum diſcuſſiōis examine patefacta: quet dū ꝓponit̉ cā eſt: dū diſcutit̉ iusdiciū: dum finit̉ iuſticia. Uocat̉h aūt iudiciū quaſi iuriſditio ⁊ iukſticia quaſi iuris ſtatꝰ. Iudiciūautē prius inquiſitio vocabat̉vnde ⁊ autores iudiciorū p̄poſitos queſtores vel queſitores volcamus. Negociū multa ſignat:mō actū alicuiꝰ rei cuiꝰ ꝯtrariū ēinociū: mō actionē cauſe qd̓ eſt iurgium litis: ⁊ dictū eſt negociū .i.ſine ocio: negociū aūt in cauſisnegociatio ī cōmercijs dicit̉: vbialiquid dat̉ vt maiora lucrent̉.n Iurgiū dr̄: qͣſi iuris garriū eo ꝙo hi qͥ cām dicūt: iure diſceptant.y Lis aūt a ꝯtētiōe limitꝭ pͥus no3q̄ men ſumpſit de qua virgiliˢ: li-

mes erat poſitꝰ litē vt diſcerne̓tr̄ agri cauſa aut argumēto aut ꝓbatiōe cōſtat. Argumētū nunqͣꝫteſtibꝰ nūqͣꝫ tabulis dat ꝓbatiōꝫſꝫ ſola inueſtigatiōe īuenit veritatem: vnde dictū eſt argumētūargute inuētū. Probatio aūt teoſtibꝰ ⁊ fide tabularū cōſtat: in oīquoqꝫ negocio he ꝑſone querūt̉v iudex accuſator reꝰ et tres teſtesx iudex dictus qͣſi ius dicens ppl̓oſiue qd̓ iure diſceptet: iure autēdiſceptare ē iuſte iudicare: nō eſtgͦ iudex ſi nō ē in eo iuſticia: accuſator vocatꝰ eſt qͣſi cauſator: qͥaad cām vocat eū queꝫ appellat:reus a re q̄ petit̉ nūcupat̉: qꝛ qͣꝫuis ꝯſcius ſceleris nō ſii reus: tn̄dicit̉ qͣꝫdiu in iudiciū ꝓ re aliquapetit̉ teſtes antiqͥtꝰ ſuꝑſtites dicebant̉: eo ꝙ ſuꝑ cauſe ſtatu ꝓfoꝫz rebant̉: nūc ꝑte altera ablata nominis teſtes vocant̉. Teſtes aūtꝯſiderant̉ cōditiōe natura ⁊ via ta: ⁊ cōditiōe ſi liber nō ſeruꝰ: nāb ſepe ſeruꝰ metu dominātis teſtimoniū ſuppͥmit veritatis: naͣ: ſi? vir nō femīa: nā variū ⁊ mutabile ſemꝑ femīa ꝓdutit: vita: ſi inē nocens ⁊ integer actu. nā ſi vitaf bona defuerit fide carebit. nō .n.s pōt iuſticia cū ſcelerato hoīe hr̄ecōmertiū. Dem. Dicit qͥd ſit pactū ⁊ vn̄ dicat̉.

a Uāuis: rite. id eſt ẜm originariā verbi ſignificationēb Prioratꝰ curā. ſic ponit̉ .j. q. iij. ſaluator ⁊ eſt dignitas ꝑ ſe ſic dicta. Prus: primꝰ. vij. di. moyſes. Berū. d Cōſtat: ex tribus vt hic dicit: nō tanꝙͣ ex ſuis ꝑtibus cōpetētibus ſeornātibꝰ potius: ⁊ improprie dicit̉ locꝰ cōſtare ex his ſicut dicūtur veſtes ꝑtes homīsadornatiue: vnd̓ illudꝑs quoqꝫ nimia ē ipſapuella ſui. e Cauſaa caſu: et ita eſt cā anteꝙͣ rn̄deat ꝑs alteraeſt gͦ cauſa res indicēdo poſita cū in poſition certaꝝ ꝑſonaꝝ .ſ.actoris ⁊ rei iudicis etteſtis. Et ideo dr̄ a caſu: qꝛ frequēter caſualiter occurrūt p̄ter volūtatē homiuis.f Diſcutit̉ iudiciū:⁊ ſic videt̉ ꝓceſſu temporis mutare nomē: ⁊exēplificat de iudiciode tercia ꝑte etiā fori.g Dū finit̉ iuſticia:hic exemplificat ſecūdā partē fori: et ita exiſtis tribꝰ ꝑtibꝰ cōſtatforus: vt dictū ē. et idēeſſe vident̉ iſta tria inſubſtātia: ſed aliā denomīationē aſſumūtdiuerſo tempore.h Iudiciū: iudiciūeſt legitimꝰ actus duarum ꝑſonaꝝ actoris ⁊rei ſuꝑ eadē q̄ſtiōe cōcractata ſb̓ eodē iudice cōtracta. Lau.l Iuſticia: iuſticia ēcōſtans ⁊ ꝑpetua volūtas ius ſuū vnicuiqꝫtribuēs. inſti. de iuſti.⁊ iur. in pͥn. ⁊ sͣ. in pͥncipio libri ī ꝯſti. Gregk Iuris ſtatus. lexem̄ dicit̉ ſtatꝰ iuris ⁊ vere: qꝛ ꝑ ſentētiā ius nō cōſtituit̉: ſꝫ ſtatꝰiuris declarat̉. ff. ſi ſer. ven. ſicut. §. ſed ſi querit̉. l Negociū:qꝛ ſupra fecit mētionē de negocio ibi: origo negocij ⁊c̄. oſtenditquid ſit negociū: quaſi negans ociū. m Actionē cauſe: in hacſignificatiōe ſumit̉. sͣ. vbi dicit: origo negocij. n Iurgiū: hicexponit qd̓ dixit: ſcꝫ qd̓ eſt iurgiū litis. o Iure diſceptāt: arꝙ iurgia nō ꝑtineāt ad p̄ſb̓ros: qꝛ nō tenent̉ eē iuriſꝑiti. .xxxviijdiſt. q̄ ip̄is: nec aduocare poſſunt niſi ī certis caſibꝰ. sͣ. de poſtu.c. vlti. ſecus de archidiaco .xxv. diſt. c. j. K. p Lis aūt: qꝛ fecitmentionē litis. sͣ. vbi dixit: iurgiū litis: exponit mō quid ſit lis.lis em̄ ciuilē cauſam on̄dit tm̄: ⁊ nō crimīalē. ff. eo. ti. litis.q De qua virgiliꝰ: ar. habes h̓ ꝙ poſſumꝰ inducere ꝓ nobislibros gentiliū ſiue paganoꝝ .xxxvij. diſt. ſi qͥd veri. et. jͣ. q. j. dn̄sdeclarauit ibi: ſi ergo ⁊c̄. Bern̄. r Argumēto: argumentū vocat naturalē ꝓbationē que fit ꝑ localē argumētationē: et ita arꝙ in iudicio valet naturalis ꝓbatio: ar. ꝯtra. j. diſt. cōſuctudo. ⁊sͣ. de elec. bone. j. ibi negātis factū ꝑ rerū naturā ⁊c̄. a cōtrario ⁊nō ꝑ tefles: vel inſtrumēta: vt lr̄a ſequēs dicit: vn̄ dic tabulis .i.inſtrumētis. s Tabularū. hic equiparant̉ teſtes ⁊ inſtrumēta: qꝛ parē vim habent in litibus exercedis. C. de fi. inſtru. in exercedis. t Negocio: nō notorio qd̓ exercet̉ in forma iudicijv Tres teſtes: ar. ꝯͣtra. iiij. q. iij. §. vbi numerꝰ. ⁊. ij. q. iiij. c. j. etsͣ. de teſti. licꝫ vniuerſis: vbi dicit̉: in ore duorū vel triū teſtiū ⁊cͣ.pōt dici ꝙ hic dicit tres teſtes ꝓpter triplicē modū ꝓbandi: ſcꝫ ꝑ

teſtes inſtrumēta ⁊ argumēta: de qͥbus p̄miſit: vl̓ potiꝰ dicas cōfeſſionē: qꝛ qd̓libet iſtoꝝ triū legitimā facit ꝓbatiōꝫ ſiue ꝑ teſtesinſtrumēta ⁊ cōfeſſione. sͣ. de reſti. ſpolia. cum ad ſedē. in fi.x Iudex: ſic. xxiij. q. ij. c. j. ⁊ ſupple hic bonus: qꝛ qn̄qꝫ malus ēiudex. iij. q. vij. c. iudicet. §. vlti. qꝛ ⁊ ꝓ meritis ſubditoꝝ diſponit̉a deo vita rectoꝝ. ij. q.vij. c. j. ⁊. vj. q. j. ex merito. et. viij. q. j. audacte r. Bern̄.y Reus: a re ⁊ nō areatu. xv. q. iij. c. vlti. ⁊iij. q. xj. nō eſt. Bern̄.z Parte ablata: eſthic figura q̄ dicit̉ aufereſis. cū pͥncipiū dictionis aufert̉ ẜm qd̓ patet h̓. Eſt ⁊ figura aliaq̄ dicit̉ ꝓſopopeia. ideſt ꝯfirmatio noue ꝑſone: de conſe. diſt. iiij.q̄ris a me. ꝟſus fi. Itēantonomaſia cū ꝑ excellentiaꝫ aliqͥd alicuiattribuitur qd̓ cōe eſtpluriū: vt cū dico apoſtolus intelligit̉ Paulus. xxxij. q. v. c. ſi paulus. ⁊ cū dico vrbs intelligit̉ roma. sͣ. de pe.⁊ remiſſi. ſignificauit.Synodoche. cū ꝑs ponit̉ ꝓ toto. xxxij. q. iiij.meretrices. xiiij. q. v.penale. Anthiptoſis:cū ponit̉ caſus ꝓ caſulxxv. diſt. ordinatiōes.xviij. q. ij. quidā. Liptote: cū plus dicit̉ ⁊ minus ſignificat̉. xxxij. q.vij. qͥd in oībꝰ. Pleonaſmos: cū ſuꝑabundat dictio: vt iſte videtoculo monachū regularē. xx. q. iij. pn̄s. Themeſis: cū eadeꝫ dictiointerdicit̉. ff. de mino.l. qd̓ ſi de ſpāli. ff. d̓ reiven. ſi poſt acceptum.Sincopa: cū quid aufert̉ de medio dictiōis. vij. q. j. audacter: ꝓ audaciter. Ironia: cūquid ꝑ deriſionem. id eſt ꝑ contrariū dicit̉. o quanta integritas.xj. q. iij. ad mēſam. in fi. Effexegeſis .i. expoſitio p̄cedentis ſermonis. lxvij. diſt. quoniā. Itē antropoſꝑatos: cū aliquid attribuit̉deo qd̓ cōuenit homini. xxiiij. q. j. odi. ⁊ ꝓieci. ⁊ sͣ. de re. eccle. ali.vel nō. ſi quis p̄ſbyterorū. Ala. a Si liber. qꝛ ſeuus teſtis eſſenō pōt. iiij. q. iij. vbi. §. item ſerui. ſed liberi: vt ibi dicit̉: verſi. itēliberi: ⁊. C. de teſti. aucͣ. ſi dicat̉.b Dominātis. iiij. q. iij. item idonei. ⁊ xj. q. iij. quattuor.c Non femina: hoc intellige in criminali: in quo caſu mulierteſtis eſſe non poteſt ẜm canones. xxxiij. q. v. mulierē. ſed in ciubus ⁊ matrimonialibus bene ferunt teſtimoniū. sͣ. de teſti. tamlitteris. ⁊. c. ſuper eo. argu. contra. ꝙ poſſunt in crimīali. xv. q. iij.ex eo. ſed aliud ẜm leges. tamē in crimine excepto admittit̉ mulier etiā male fame ad accuſationē. sͣ. de ſymo. tanta. ⁊ in inquiſitione admittitur ad teſtimoniū ſiue denūciationem. sͣ. de teſti.tam litteris. ⁊. c. quoniā. Item in teſtamentis mulier nō admittitur. inſti. de teſta. §. teſtes. Bernardus.d Uariū. C. de inoffi. teſta. filia. ⁊ ar. C. de inſti. ⁊ ſubſti. reprehendēda. e Integer: qꝛ dꝫ eſſe teſtis bone fame ⁊ ſine omniſuſpitōe .jͣ. q. vij. teſtes. infamis repellit̉. sͣ. d̓ teſti. cogēdis p̄terea.f Fide carebit .i. nō credit̉ iuramēto ſuo: ar. ij. q. vij. nō pōt. b.g Iuſticia cū ſcelerato: cū ſit virtꝰ. xxxij. q. j. cū renūciat: et eſtſummū bonū in vita colere iuſticiā. xij. q. ij. cū deuotiſſimam.