Cōpendiū theo. De natura
ſcientia p̄dicti hominis in hoc errent/ ꝙaliquā mulierē quā loco ſue vxoris de nocte ſubmiſſam ignorat/ credat eſſe vxorēſuā. ⁊ illa muliere debitū repoſcēte/ veliteā cognoſcere/ excuſat̉ volūtas eiꝰ vt nonſit mala. Quia error iſte ex ignorātia alicuius circūſtantie prouenit. q̄ inuoluntariū cauſat. ⁊ ſic excuſat ¶ Poſſunt aliamulta exempla cōcipi ⁊ ad ꝓpoſitū applicari. immo freq̄nter occurrūt caſus diuerſi in hac materia ¶ Pro ampliori adhuctam p̄dictoꝝ/ qͣꝫ materie in ſe declaratiōeexpediēs viſum eſt determinationē triuꝫqueſtionū. quas ſuꝑ ſcd̓o ſententiaꝝ tractat dn̄s petrus de tharēthaſia/ ordinis p̄dicatoꝝ/ olim Innocētiꝰ papa. v. hic iuxta effectū dictorū ſuorū breuiter ſubnectere. Prima queſtio eſt. Utrū ignorantia ſit peccatū? Utrū ignorantia excuſatpctm̄? Que ignorantia excuſat pctm̄ ⁊Circa primā queſtionē/ notandū primoẜm eū venit/ ꝙ cū culpa ſit defectus volūtarius/ eius rei q̄ debet ineſſe/ ip̄a ignorātia inquantū caret volūtario caret culpaſed inquātū habet de volūtario/ habꝫ deculpa ¶ Cū inſuꝑ vt etiā dicit priuatōesꝑ habitus cognoſci habeāt. vtputa iuxtapropoſitū ceptū loquēdo. ignorātia ꝑ ſcientiā. aduertendū venit ꝙ triplex quātūad materiā pn̄tem ſpectare videt̉ reꝑit̉ ſcientia. Una eſt imꝑtinētiū ad ſalutē. Aliavtiliū ad ſalutē. Alia neceſſariorū ad ſalutem. Imꝑtinentiū ad ſalutē. vt ſcire geometria vel ariſmetricam vel hmōi Utiliūad ſalutē. vt ſcire epl̓as pauli. actꝰ apl̓orū⁊ hmōi Neceſſariorū ad ſalutē. vt ſcire xijarticulos fidei. decē precepta legis. ſeptēpeccata mortalia ⁊ hmōi. Et intelligant̉hec ẜm ſtatus ⁊ gradꝰ ꝑſonaꝝ. qꝛ aliqͥd eſtneceſſariū ad ſalutē ſcire reſpectu vniusquod ſolū eſſet vtile reſpectu alterius Aliquid etiā eſt neceſſariū vni ad ſalutē ſcireexplicite. quod ſufficeret alteri ſcire implicite. ⁊ ſimiliter de pluribꝰ ¶ Reſpectu qͦꝝꝑ oppoſitū triplex. etiā reꝑitur ignorātiaſcꝫ imꝑtinentiū ad ſalutē. vtiliū ad ſalutē⁊ neceſſarioꝝ ad ſalutē Prima ſiue ſit voluntaria ſiue inuolūtaria nō eſt peccatū.Scd̓a ſiue etiā volūtaria fuerit ſiue inuolūtaria. nō eſt de ſe pctm̄. licet homo eamcontēnendo peccare poſſet. Tertia ꝟo ignorātia ſcꝫ neceſſarioꝝ ad ſalutē. iteꝝ triplex reꝑitur Una ſcꝫ om̄ino inuolūtaria
Alia om̄ino voluntaria. Et alia ꝑtim voluntaria. ꝑtim inuoluntaria. Prima ē ineis qui ſcire nō poſſunt. vt ſunt infantespueri ⁊ hmōi. ⁊ hec nō eſt in culpa. ⁊ ꝑ cōſequens nec pctm̄ ſed ſolū eſt quedā penainquantū ſcꝫ ignorātia; ſcientie carētiam⁊ ſic quandā imꝑfectōem dicit. Scd̓a eſtin eis qui ſcire poſſunt. ſed nolunt. Et ſicignorantiā velle habere vident̉ ⁊ affectare. Et hec proprie nō dicit̉ pena cū ſit volita. ſed eſt culpa ⁊ pctm̄. nō rōe qͥdem ignorantie in ſe. Ignorare etenī de ſe nullūpctm̄ eſt. ſed rōne ꝑuerſe volūtatis ignorādi ea q̄ qͥs ſcire tenet̉ ⁊ q̄ ſibi neceſſariaſunt ad ſalutem Nec enī malū actū culpevelle/ ſolūmodo pctm̄ eſt. ſꝫ etiā velle malum pene ordinatis ad culpā. qͣlis eſt ignorantia eoꝝ que ſciri debēt. eſt peccatū.Tertia ignorantia eſt in eis qͥ ſcire pn̄t etbene vellēt ſed ſcire negligūt. Et hec partim eſt pena ꝑtim culpa ⁊ pctm̄. Pena qͦdem inqͣntū ſcꝫ talis ignorātia que vt tactū eſt quandā imꝑfectōem dicit. nō eſt ꝓprie volita. immo quodāmodo diſplicēsCulpa vero ⁊ pctm̄ inqͣntū ex defectu hominis. ſua ſcꝫ negligētia venit ꝙ ipſe ſciētiam eoꝝ que ſcire tenet̉ ⁊ que ſibi neceſſaria ſunt ad ſalutē nō habet cū habere poſſet. ⁊ ſic quodāmodo volūtarie hāc ignorantiā habere videtur. nō quidē volūtateefficiente vt in p̄cedēti. ſed volūtate omittente q̄ licet nō ꝓprie ⁊ vere. effectualit̓ tn̄⁊ interp̄tatiue volūtas eſt. Et ex his patꝫſolutio predicte prime queſtiōis. ¶ Secunda vero predictarū trium queſtionū/eiſdē qͣſi medijs ẜm p̄fatū doctorē diſſoluit̉ ¶ Preſupponit enī prīo illud iā ſepeſupra tactū. ꝙ ſcilꝫ oē pctm̄ inqͣntū eſt volūtariū intātū eſt pctm̄ Ex qͦ infert ꝙ illd̓qd̓ diminuit de voluntario diminuit depctō. Deinde illā triplicē dr̄naꝫ ignorantie in determīatōne q̄ſtiōis p̄cedētis poſitā effectualit̓ reſumit dicēdo. Ꝙ prīa ignorātia oīno inuolūtaria q̄ dicit̉ inuincibilis qꝛ vinci nō p̄t. vt q̄ eſt in pueris ⁊ anatura inſenſatis a toto .i. totalit̓ excuſatpctm̄ ¶ Scd̓a ꝟ̓o ignorātia ſcꝫ oīno volūtaria/ q̄ dicit̉ ignorātia affectata nullomō excuſat pctm̄. quia vt ꝑ magiſtꝝ ſententiaꝝ dicitur. Et ſi talis ignorantia excuſet inquantū ignorantia eſt. aggrauattamē inquantū eſt affectata. Un̄ tantumaggrauat quantū excuſat. Et circa hanc
E