Liber
teqͣꝫ daret̉? Sed ſi nō ꝓcedit niſi cuꝫ dat̉: necꝓcederet vtiqꝫ priuſqͣꝫ eſſet cui daret̉: quō iāerat ipſa ſubſtātia: ſi nō eſt niſi quia datur: ſic̄filius nō tm̄ vt ſit filius quod relatiue diciturſed nō om̄ino vt ſit ipſam ſubſtantiā naſcendo habet? An ſemꝑ ꝓcedit ſpūſſanctus ⁊ nōex temꝑe: ſed ab eternitate procedit. Sꝫ qͥaſic ꝓcedebat vt eſſe donabile iam donū erat⁊ anteqͣꝫ eſſet cui daret̉. Aliter em̄ intelligit̉cum dicit̉ donum: aliter cum dicit̉ donatum.Nam donū pōt eſſe ⁊ anteqͣꝫ det̉: donatū aūtniſi datū fuerit: nullo modo dici poteſt.De appellationibus relatiuis que nō addeum. ſed ad creaturam referende ſunt: qm̄deo nihil accidit.Ca. XVIEc moueat ꝙ ſpūſſcūs cū ſit coetern nus patri ⁊ filio: dicit̉ tn̄ aliqͥd ex tēpore: veluti hoc ip̄m qd̓ donatū diximus. Nam ſempiterne ſpūs donū: tꝑalit̓ autem donatum. Nam etſi dn̄s nō dicit̉: niſi cuꝫiam habere incipit ſeruū: etiā iſta appellatiorelatiue ex temꝑe eſt deo. Non em̄ ſempit̓na creatura eſt: cuiꝰ eſt ille dn̄s. Quō gͦ obtinebimus nec ipſa relatiua eē accidentia: qm̄nihil accidit deo temꝑaliter: quia nō eſt mutabilis: ſicut in exordio huiꝰ diſpuratiōis tractauimus. Ecce dn̄m eſſe nō ſempiternū habet: ne cogamur etiā ſempiternā creaturamdicere: qꝛ ille ſempit̓ne nō dn̄aret̉: niſi etiamiſta ſempiterne famularet̉. Sicut aūt nō poteſt eſſe ſeruus qui nō habet dominū: ſic necdn̄s qui nō habet ſeruum. Et quiſquis extiterit qui eternum quidem deū ſolū dicat: tēpora aūt nō eē eterna ꝓpter varietatē ⁊ mutabilitatem: ſed temꝑa tamen nō in tempore eſſe cepiſſe. Nō em̄ erat tempus anteqͣꝫ inciperent tꝑa: ⁊ ideo nō in tꝑe accidit deo vtdn̄s eſſet qꝛ ipſorū tꝑm dn̄s erat: que vtiqꝫ n̄in tꝑe eſſe ceperūt: qͥd rn̄debit de hoīe qͥ intꝑe factus eſt: cuiꝰ vtiqꝫ dn̄s non erat anteqͣꝫeſſet cui eſſet? Certe vel vt dn̄s hoīs eſſet extempore accidit deo. Et vt oīs auferri videatur cōtrouerſia: certe vt tuus dn̄s eſſet autmeus: qui modo eſſe cepimꝰ ex tempore accidit deo. Aut ſi ⁊ hoc ꝓpter obſcurā queſtionem anime videt̉ incertū: quid vt eſſet dn̄spopuli iſrael? Quia etſi iam erat anime natura quā ille populus habebat: quod modonō querimus: tn̄ ille populus nondum erat.⁊ qn̄ eſſe cepit apparet. Poſtremo vt dn̄s eēthuiꝰ arboris ⁊ huiꝰ ſegētis ex temꝑe acciditque modo eſſe ceperunt. Quia etſi materies ip̄a iam erat: aliud eſt tn̄ dn̄m eſſe materiealiud eſſe dn̄m iam facte nature. Alio em̄ tē
pore eſt etiā homo dn̄s ligni: ⁊ alio tꝑe dn̄s ēarce: qͣꝫuis ex ip̄o ligno fabricate qd̓ vtiqꝫ nōerat: cum ligni dn̄s iam eſſet. Ꝙm̄ igit̉ obtinebimus nihil ẜm accidens dici deū: niſi qͥaipſius nature nihil accidit quo mutet̉: vt eaſint accidentia relatiua: que cū aliqua mutatione rerū de quibus dicunt̉: accidunt. Sic̄amicus relatiue dicitur: neqꝫ em̄ eſſe incipitniſi cum amare ceꝑit. Fit ergo aliqua mutatio voluntatis vt amicus dicat̉. Nūmus aūtcum dicitur p̄cium relatiue dicit̉: nec tn̄ mutatus eſt cum eſſe cepit preciū: neqꝫ cum dicitur pignus. ⁊ ſi qua ſunt ſimilia. Si gͦ nummus poteſt nulla ſui mutatione multotiensdici relatiue: vt neqꝫ cuꝫ incipit dici: neqꝫ cūdeſinit: aliquid in eiꝰ natura vel formā quanūmus eſt mutationis fiat: qͣꝫto facilius de illa incōmutabili dei ſubſtantia debemus accipere: vt ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam: vt qͣꝫuis temꝑaliter incipiat dici: nōtamen ipſi ſubſtantie dei accidiſſe aliquidintelligatur: ſed illi creature ad quam dicit̉.IDomine inquit refugium factus es nobis.Refugium ergo noſtrum deus relatiue dicit̉ad nos eī refertur. ⁊ tūc refugiū noſtrū fit. cūad eū refugimus. Nunqͥd ſit tunc aliqͥd in eiꝰnatura qd̓ anteqͣꝫ ad eū refugeremꝰ nō eratꝰIn nob̓ ergo ſit aliqua mutatio ¶ Deterioresem̄ fuimus anteqͣꝫ ad eū refugeremꝰ: ⁊ efficimur ad eū refugiendo meliores in illo auteꝫnulla. Sic et pater noſter eſſe incipit: cū ꝑ eiꝰgrām regeneramur qm̄ dedit nobis poteſtatem filios dei fieri. Subſtātia itaqꝫ noſtra mutatur in melius cum filij eius efficimur. ſimulet ille pater noſter eſſe incipit. ſed nulla mutatione ſue ſubſtantie. Ꝙ ergo temporalit̓ diciincipit deus qd̓ antea non dicebatur. manifeſtum eſt relatiue dici. non tn̄ ẜm accidens deiꝙ ei aliquid acciderit. ſed plane ẜm accidenseius. ad qd̓ dici aliquid deus incipit relatiue.Et ꝙ amicus dei iuſtus eſſe incipit. ip̄e mutatur. Deus auteꝫ abſit vt temporaliter aliquēdiligat. quaſi noua dilectione que in illo antenon erat. apud quē nec preterita tranſieruntet futura iam facta ſunt. Itaqꝫ omnes ſanctoſſuos ante mundi conſtitutionem dilexit. ſicutpredeſtinauit. Sed cum conuertuntur ⁊ inueniūt illū. tūc incipere ab eo diligi dicūt̉. vt eomodo dicatur quo poteſt humano affectu capi quod dicitur. Sic etiam cum iratus malisdicitur et placidus bonis illi mutantur non ipſe. Sicut lux infirmis oculis aſpera. firmis lenis eſt. ipſorum ſcilicet mutatione non ſua.Explicit liber quintus.
Iob̓. j
Psͣ.49