Prohemiū
Incipit epiſtola beati hiero. ad damaſū papam in quatuor euāgeliſtas.(Eatiſſimo pape Damaſo: hieronymꝰNouū opus me facere cogis ex veteri:vt pꝰ exēplaria ſcripturaruꝫ toto orbediſꝑſa: qͣſi quidā arbit̓ ſedeā: ⁊ qꝛ int̓ ſe variant̉q̄ ſint illa q̄ cū greca ꝯſentiāt veritatē decernāPius labor ſꝫ ꝑiculoſa p̄ſumptio iudicare de ce.teris: ip̄m ab omībꝰ iudicādū ſenis mutare ling̓uā: ⁊ caneſcentē mūdum ad initia retrahereparuuloꝝ. Quis .n. doctus parit̓ ⁊ indoctꝰ cuꝫin manꝰ volumē aſſumpſerit: ⁊ a ſaliua quā ſemel imbibit viderit diſcrepare qd̓ lectitat nonſtatim erūpat ī vocē me falſariū: me clamās eēſacrilegū qͥ audeā aliqͥd ī veteribꝰ librꝭ adderemutare: corrigē? Aduerſus quā īuidiā duplexcā me ꝯſolat̉: qd̓ ⁊ tu qͥ ſūmꝰ ſacerdos es fieri iubes: ⁊ veꝝ nō eē qd̓ variat etiā maledicoꝝ teſtimonio ꝯprobat̉. Si .n. latinis exēplaribꝰ fidesē adhibēdā: rn̄deāt qͥbꝰ tot ſūt exēplaria penequot codices. Si aūt veritas ē q̄reda de pl̓ibꝰ:cur nō ad grecā originē reuertētes: ea q̄ vl̓ a vicioſis īterp̄tibꝰ male dicta: vl̓ a p̄ſūptoribꝰ īperitis emēdatā ꝑuerſiꝰ: vl̓ a librarijs dormitātibꝰ aut addita ſūt: aut mutata corrigimꝰ. Neqꝫv̓o ego de vet̓i diſputo teſtō: qd̓ a ſeptuagīta ſenioribꝰ ī grecā linguā v̓ſū: tercio gradu ad nosvſqꝫ ꝑuenit. Nō qͣro qͥd aqͥla: qͥd ſymmachꝰ ſapiat: qͣre theodotiū int̓ nouos ⁊ vet̓es mediꝰ incedat. Sit illa vera īterp̄tatio: quā apl̓i ꝓbauerūt. De nouo nūc loquor teſtō: qd̓ grecū eē nōdubiū ē: excepto apl̓o matheo: qͥ pͥmꝰ in iudeaeuāgeliū xp̄i hebraicꝭ lr̄is edidit. Hoc certe cūī nr̄o ẜmōe diſcordat ⁊ diuerſos riuuloꝝ tramites ducit: vno de fonte q̄rēdꝰ ē. Pret̓mitto eoscodices qͦs a luciāo ⁊ heſitio nūccupatores paucoꝝ hoīm aſſerit ꝑuerſa ꝯtētio: qͥbꝰ vtiqꝫ nec īveri inſtrumēto pꝰ ſeptuagīta īterp̄tes emēdare qͥd licuit: nec ī nouo ꝓfuit emēdaſſe: cū ml̓tarū gentiū līguis ſcpͥtura an̄trāſlata doceat falſa eē q̄ addita ſt̓. Igit̉ hec pn̄s p̄fatiūcula pollicet̉ qͣtuor tm̄ euāgelia: qͦrū ordo ē iſte: matheꝰmarcus: lucas: ioh̓es codicū grecorū emēdatacollatiōe: ſꝫ veteꝝ q̄ ne ml̓tū a lectiōis latīt cōſuetudine diſcreparēt: ita calamo īꝑauimꝰ vthis tm̄ q̄ ſenſū videbant̉ mutare: correctis reliqͣmane̓ pateremur vt fuerāt. Canones qͦꝫ qͦs euſebiꝰ ceſariēſis ep̄us alexandrinū ſecutꝰ. āmoniū in decē nūeros ordinauit: ſic̄ ī greco habēt̉.exp̄ſſimꝰ. Qd̓ ſiqͥs de curioſis voluerit noſſe q̄ īeuāgelijs vl̓ eadē vl̓ vicina vl̓ ſola ſit eoꝝ diſti:ctiōe cogͦſcet. Magnꝰ ſiqͥdē h̓ in nr̄is cōdicibꝰerror īoleuit: dū qd̓ ī eadē re aliꝰ euāgeliſta pl̓ꝰdixit ī alio: qꝛ minꝰ putauerīt addiderūt: vl̓ dūeūduꝫ ſenſuꝫ aliꝰ alit̓ exp̄ſſit: ille qͥ vnū ē qͣtuorpͥmū legerat ad eiꝰ exēplū ceteros qͦꝫ eſtīauerit
erant quatuor tibie: ⁊ nō habebant flexionem magisad vna partē qͣꝫ ad aliā: ſicut ſi genu homīs eſſet flexibile equaliter ad omnē partē indifferēter: ⁊ ꝓpter hocdicunt̉ pedes eoꝝ pedes recti: et accipit̉ ibi pes ꝓ totalongitudine a crure vſqꝫ ad plantā pedis. Ex predictꝭpꝫ ꝙ illud animal poterat ire ad quatuor partes oppoſitas ſine ſui cōuerſiōe: qꝛ habebat aſpectu ad quatuorpartes oppſitas ꝑ quatuor facies: ⁊ pedes ſimilit̓ flexibiles equaliter ad quatuor ꝑtes: et hoc eſt qd̓ dicit̉ intextu: ꝙ per quatuor partes illorū ibant: nec reuertebant̉ cum ambularent: qꝛ ꝑ quatuor partes poterantambulare ſine illius corporis cōuerſione. Ex iſtis apparet diſtinctio euangelioꝝ: cōnexio ⁊ ordo eorum. Perhͦ em̄ ꝙ erāt capita diſticta: apparet euāgelioꝝ diſtinctio: In capite em̄ homīs vel facie deſignat̉ euangeliuꝫmathei: qd̓ principaliter verſatur circa humanitatē: infacie aquile euāgeliū Ioh̓is: qd̓ deſcribit p̄cipue ipſiꝰdiuinitatē: ī facie bouis euāgeliū luce: qd̓ deſcribit chriſti ſacerdotiū: in facie leonis euāgeliū marci: qd̓ deſcribit ip̄ius regnū: ſicut ſupra dictuꝫ eſt. vel aliter in faciehomīs generatio: in facie bouis paſſio: in facie leonisreſurrectio: in facie aquile aſcēſio: quia licet p̄dicta abomībus euāgeliſtis conſiderent̉: quilibet tamē illorūcirca vnū principalit̓ verſatur vt ſupra declaratuꝫ eſt.Similiter in p̄dictis faciebus denotatur cōnexio euāgeliorum: ⁊ ideo illa quatuor capita erant in vno corpore coniuncta: ⁊ per cōſequens procedente vna faciealie ſequebant̉: quia qd̓ in vno euangelio narratur: ꝑalia tria euāgelia probat̉: quia ibidem factū vel conſimile narratur: ſicut iohānes euangeliſta ſolus narratilluminationē ceci nati: alij aūt narrant d̓ multis alijscecis illumīatis: qd̓ eſt eiuſdē poteſtatis. Similiter inpredictis faciebus apparet ordo euangeliorū: ſic enimſtabat illud corpus habens quatuor facies in aſpectuꝓphete: ꝙ facies homīs erat ſibi directe oppoſita: facies leonis ad dexterā partē illius animalis: facies autēbouis ad ſiniſtrā: caput aquile in parte poſteriori: quiatamē collum aquile eſt longius: ideo ſuꝑeminebat ceteris: ideo dicit̉ facies aquile deſuper ipſorū quatuorIſto ergo modo ordinant̉ euangelia: quia primo ponitur euangeliū Mathei: ſicut facies hominis primoopponebat aſpectui ꝓphete: ⁊ ſecūdo loco euangeliuꝫmarci: qꝛ dextera pars prior eſt qͣꝫ ſiniſtra: ⁊ tercio euagelium luce: ⁊ quarto euangelium iohannis: quia facies aquile erat in poſteriori parte: ⁊ hoc eſt qd̓ diciturEzech̓. j. Similitudo vultus eorum facies homīs: etfacies leonis a dextris ipſorū quatuor: ⁊ facies bouisa ſiniſtris ipſoꝝ quatuor: ⁊ faciēs aquile deſuper ip̄orūquatuor. Scd̓m em̄ ordinem euangelioꝝ ponitur hicordo iſtarum facieꝝ. Igit̉ quia euangeliū mathei qd̓primo loco ponitur: in facie homīs figurat̉: id̓o de ip̄opoteſt dici: ante faciem homīs ſimilitudo alterius hominis. homo em̄ eſt animal rationale manſuetū ⁊ ciuile: ⁊ ideo ſignificat matheū euangeliſtam: qui vixit rationabilit̉: manſuete: ⁊ ciuiliter: non ciuilitate politicaſed illa ciuilitate qua efficimur ciues ſanctoꝝ ⁊ domeſtici dei: ſuperedificati ſuper fundamentū apoſtoloꝝ etꝓphetarū: ẜm ꝙ dicit apoſtolus ad Ephe. ij. Dicit igit̉ante faciē hominis: quia ante conſiderationē euangeliſte mathei ſicut obiectum propriū eſt poſita ſimilitudo alterius homīs. id eſt chriſti: cuius p̄cipue conſiderat humanitatē ⁊ bene dicit̉ chriſtus alter homo: quiafuit alter ab omnibus alijs homībus: quia omnes alijproceſſerunt de radice peccati: iſte autem ſolus innocens: per quē ad iuſticiam ſunt alij reducti: ẜm ꝙ ſcribitur ad Ro. v. Sicut per vnius hominis inobedientiam peccatores conſtituti ſunt multi: ita per vniꝰ obedientiam iuſti conſtituent̉ multi: hic ī preſenti inchoatiue per gratiam ⁊ in futuro per gloriam que eſt gratiaconſummata.Explicit prohemiū.
e