Prohemin
eſt dn̄i ieſu chriſti: Immaculata. qꝛ nullū viciuꝫ ꝑmittit.Cōuertēs aīas. qꝛ actꝰ interiores aīe ꝑfecte ordinat. ⁊ diſponit: Teſtimoniū dn̄i fidele. qꝛ ad felicitatē ꝓmiſſā efficaciter inducit: Sapiētiā p̄ſtās paruul̓. qꝛ veritatē capabilē omībꝰ lucide tradit. Igit̉ ſicut pꝫ ex p̄dictis: lex euāgelica omnē aliā legē excellit̓ ī noticia qͣdruplici: iō cōueniēter dicit̉ de ip̄a ꝟbū aſſumptū: Quatuor facies vni. qꝛꝑ faciē noticia deſignat̉. Ad cuiꝰ ꝟbi vlteriorē intellectuꝫſciendū ꝙ in ꝟbo ꝓpoſito notant̉ quatuor cauſe huiꝰ euagelice doctrine: videlꝫ cauſa effectiua pͥncipalis: ſubiectiua ſeu materialis: finalis et formalis. Tres aūt pͥme cāecōincidūt in ideꝫ numero: vt patebit: ideo notant̉ in hocnomīe vni: Cauſa aūt formalis ſub facie qͣdruplici cū dicit̉: Quatuor facies. Ad euidentiā aūt pͥmi aduertendūꝙ chriſtꝰ ſiue deꝰ incarnatꝰ qd̓ idē eſt: qꝛ chriſtꝰ eſt nomenſuppoſiti in duplici natura: diuina videlꝫ ⁊ humana. ip̄e ēcauſa efficiens huiꝰ euāgelice doctrine. Huiꝰ rō eſt qꝛ inoībꝰ artibꝰ videmꝰ ꝙ architector ꝑ miſtros diſponit materiā: ſed ꝑ ſeip̄m introducit forma: ſicut carpētator ꝑ miniſtros facit lignoꝝ dolationē: ſꝫ ꝑ ſeip̄m ip̄ius domꝰ vl̓ naͣuis ꝯpaginationē: vt hr̄. jͣ. metaphy. Lex aūt vetꝰ fuit diſpoſitio ad nouā: ꝓpter qd̓ dicit̉ ad Gal̓. iij. Lex redagogꝰnoſter fuit in chriſto: ⁊ ideo lꝫ vtrūqꝫ teſtamētū ſit a deodatū: tn̄ vetꝰ teſtamētū fuit datū ab ip̄o mediātibꝰ angelis: vt hr̄ exp̄ſſe actuū. vij. vbi dicit̉ de moyſe: Hic eſt quifuit in eccleſia in ſolitudine cū angelo qui loquebat̉ ei inmōte ſyna ⁊ cū patribꝰ veſtris qͥ accepit verba vite darevobis: qꝛ tn̄ ille angelus in ꝑſona dei loquebat̉ moyſi: id̓oaliqn̄ nomīat̉ angelꝰ: aliqn̄ dn̄s ẜm ꝙ dicit beatꝰ gregoꝰ..jͣ. mora. Ex quo patꝫ ꝙ vetꝰ teſtamētū dedit dn̄s ꝑ miſteriū angeloꝝ: vnd̓ actuū .vij. poſt ꝟba p̄miſſa dicit̉ iudeis:Recepiſtis legē in diſpoſitiōe angeloꝝ ⁊ nō cuſtodiſtis. ſꝫnouū teſtamentū dedit dn̄s per ſeip̄m incarnatū: ꝓpter qd̓aug. in li. de ſermone dn̄i exponēs illud Math̓. v. Et aperiēs os ſuū ⁊cͣ. dicit: Tūc aꝑuit es ſuū qui ī lege veteri aperiebat ora ꝓphetaꝝ: ⁊ hoc ē qd̓ dicit apl̓us ad hebr̄. jͣ. Multifarie multiſqꝫ modis olim deus loquēs patribꝰ in ꝓphetis: nouiſſime diebꝰ iſtis locutus eſt nobis in filio ⁊cͣ. Pꝫigit̉ ꝙ chriſtus eſt cauſa effectiua huiꝰ euāgelice doctrīeſimilit̓ ip̄e eſt cauſa ſubiectiua ſeu maͣlis. Ad cuiꝰ euidentiā ſciendū ꝙ idē eſt ſubiectū totius ſciētie ⁊ ꝑtis ſub aliatn̄ rōne: qꝛ ſub rōne vniuerſali eſt ſubiectū totius ſcientieſub rōne aut determīata ⁊ ꝑticulari eſt ſubiectū in parte:ſicut patet in ph̓ia naturali vbi corpꝰ mobile vniuerſalit̓eſt ſubiectu: corpus autē mobile aīatū in li. de aīa eſt ſubiectū ⁊ in libris ſequētibꝰ ad ip̄m: ita ſimilit̓ illud qd̓ ē ſubiectū in tota ſacra ſcriptura ſub rōne generali dꝫ aſſignariꝓ ſubiecto in ꝑte ip̄ius ſub rōne determīata ⁊ ſpeciali Deſubiecto aūt theologie duplex eſt opinio: vna ꝙ chriſtus ēibi ſubiectū ſub rōne generali: ⁊ ẜm hoc dicēdū eſſet ꝙ xp̄svt ꝑmiſſus eſt ſubiectū in veteri teſtamēto. Et hoc manifeſte pꝫ ex ꝓceſſu legis ⁊ ꝓph̓aꝝ: vt omnes doctores dixerunt ꝙ vetus teſtamētū nō eſt niſi diſpoſitio ad chriſtum.Chriſtus autē vt p̄ſentialiter exhibitus eſt ſubiectū in nouo vt pꝫ ex ꝓceſſu euangeliſtaꝝ ⁊ apl̓oꝝ. Alia eſt opiniode ſubiecto ſacre ſcripture .ſ. ꝙ deus ſub ratiōe deitatis incōmuni eſt ſubiectū ſacre ſcripture: ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſub rōne ſpeciali eſt ſubiectū legis euāgelice: videlꝫ deus inquātū incarnatꝰ qd̓ eſt idem qd̓ chriſtus: et ſic redit ad idem cumprima opinionē .ſ. ꝙ chriſtus eſt nomē ſuppoſiti ī naturaduplici .ſ. humana ⁊ diuina: ⁊ ꝓpter hoc matheus qͥ eſt primus in ordine euangeliſtaꝝ intitulat euāgeliū ſuū de xp̄otanqͣꝫ de ſubiecto dicens: Liber generationis ieſu chriſti⁊cͣ. Similiter ⁊ alij euangeliſte nō faciūt aliud niſi facta ⁊doctrinā dn̄i ieſu chriſti tradere: ex quo pꝫ ꝙ chriſtus eſtſubiectū. Tercio dico ꝙ chriſtꝰ eſt cauſa finalis huiꝰ doctrine. Ad cuiꝰ euidentia ꝯſiderandū: ꝙ cuiuſlibet ſcientis duplex eſt finis: vnus intrinſecus: ⁊ hic eſt cognitio ꝓprij ſubiecti: alius eſt finis extrinſecus: ⁊ hic ē felicitas adquā omnis ꝑfectio humana aliqualiter ordinatur: ſic inꝓpoſito euangelice doctrine duplex eſt finis vnꝰ intrinſecus qui eſt cognitio ip̄ius chriſti enigmatica: que eſt ꝑ fidem: ⁊ habet̉ in via. aliꝰ eſt finis extrinſecus qͥ eſt cogni-
tio eius clara per apertā viſionē: que habet̉ in patria:et hoc eſt qd̓ dicitur Ioh̓. xx. Hec autem ſcripta ſunt:vt credatis qm̄ ieſus eſt chriſtus filius dei. hic eſt pͥmꝰfinis. ſequit̉: Et vt credentes vitā habeatis in noīe eiꝰhic eſt ſecūdus. Igit̉ pꝫ ex p̄dictis ꝙ chriſtus ē cauſaefficiēs materialis ⁊ finalis huiꝰ doctrine euāgelice: ⁊ideo iſte tres cauſe cōcurrūt in vnū numero: et id̓o bn̄deſignātur ſimul in hoc nomīe vni: et de hoc pōt accipiqd̓ ſcribit̉ pͥma Ioh̓. v. Hi tres vnum ſunt .ſ. efficiensſubiectū ⁊ finis. ſecūdo in verbo ꝓpoſito tangit̉ cā formalis ſub facie quadruplici: cū dicit̉: Quatuor faciesvni. Ad cuiꝰ euidentiā ꝯſiderādū ꝙ duplex eſt formaſcientie .ſ. forma tractandi ⁊ forma tractatus. Formatractandi eſt modus agendi: et iſte habet quatuor facies: qꝛ qͥlibet euāgeliſta quadruplicē noticiā tradit d̓chriſto: videlꝫ noticiā humanitatꝭ: que figurat̉ in facie hominis: noticiā diuinitatis: que figuratur in facieaquile deſuꝑ ip̄oꝝ quatuor: noticiā etiā ſui ſacerdotijque figurat̉ in facie bouis qui erat animal īmolaticiuꝫin lege: noticiā etiā ſui regni que notat̉ in leone qui ērex animaliū. Uel in facie homīs noticiā ſue cōuerſationis ⁊ natiuitatis: in facie bouis noticiā paſſiōis: infacie leonis noticiā reſurrectiōis: in facie aquile noticiam ſue aſcenſiōis: ⁊ ideo bene dicit̉ ꝙ quatuor faciesvni. De hoc aūt poteſt exponi qd̓ dicit̉ Ezech̓. jͣ. Cūqꝫaſpicerem aīalia apparuit vna rota hn̄s quatuor facies. iſta animalia ſunt quatuor euangelia ſeu quatuoreuāgeliſte: que aliqn̄ dicūt̉ quatuor: aliqn̄ vnū. Licetcm̄ matheus pͥncipaliter verſetur circa humanitateꝫ:Ioh̓es circa diuinitatē: Lucas circa ſacerdotiū: Marcus circa regnū: quilibet tamē ip̄oꝝ iſta quatuor conſiderat. Unde dicit beatus Grego. ſuꝑ Ezech̓. homel̓. jͣ.Si queras quid matheus circa incarnationē dn̄i ſenſerit: hoc nimirū qd̓ marcus lucas ⁊ ioh̓es: et ſic de alijs:⁊ ſequit̉ qͥcquid ī vno inueneris hoc ſimul in quatuorrecognoſces. Dicit ergo: Cūqꝫ aſpicerem animalia .i.quatuor euāgelia qꝛ doctrina euangelica pre alijs doctrinis eſt intente ac diligenter cōſiderāda: qꝛ ibi conſiſtit vitā ẜm ꝙ ſcribit̉ Ioh̓. vj. Verba q̄ ego loquorvobis ſpiritus ſunt ⁊ vita. propter qd̓ dicitur Ioh̓. v.Scrutamini ſcripturas in quibus putatis vos vitamhabere: quia ille ſunt que teſtimoniū perhibent de me.Apparuit vna rota. iſta rota que eſt circularis figureeſt doctrina euangelica in qua cōiungit̉ finis pͥncipio.ſcꝫ natura humana que ſcribitur vltimo facta: Gen̄. j.⁊ tamen in chriſto qui eſt ſubiectum huius doctrine ēꝯiuncta ipſi deo. Item circulus eſt figura ꝑfectiſſimapropter quod ſignat legem euangelicā: in qua imperfectio cuiuſlibet alterius legis eſt ſuppleta. Sed dicit̉habere quatuor facies propter quadrupliceꝫ noticiāchriſti quam deſcribit quilibet euangeliſta: et ſic apparet forma tractandi. Forma autem tractatus eſt diuiſio ſcientie per libros partiales: iſta notificatur ꝑ quātuor predictas facies. Ad cuius euidētiam conſiderādum ꝙ partes alicuius totius etherogenij debent adinuicem habere diſtinctionē: connexitione ⁊ ordineꝫ:aliter nō eſſent ꝑtes actu. Diſtinctio autē euāgeliſtaꝝquatuor conexio ⁊ ordo ꝯuenienter deſignant̉ in quatuor faciebus p̄dictis. Ad cuiꝰ intellectu attendendaeſt breuiter viſio imaginaria Ezechielis ꝓphete. Uidebat em̄ quatuor facies in vno corpore: ita ꝙ corpꝰerat quaſi rectum ſicut corpus hominis habēs ẜm lōgitudinem quatuor latera vel ſuperficies: ⁊ ideo in ſūmitate illius corporis erant quatuor capita: in quolibet latere erat vnuꝫ caput .ſ. caput homīs in latere velſuꝑficic anteriori: caput aquile in oppoſita .ſ. ī poſteriori ꝑte: caput leonis in dextera: caput bouis in ſiniſtraꝘ aūt dr̄ Ezech̓. j. Facies aquile deſuꝑ ip̄orū qͣtuorhoc eſt qꝛ collū aquile ē longius: ⁊ iō caput aquile ſuꝑeminebat alijs ⁊ per conſequēs habebat illud corpusaſpectū ad quatuor partes oppoſitas: quia poſterioracapitum erat ꝯiuncta interius: ⁊ anteriora ſeu faciescapitum erāt ꝓminentia exterius. ſimilit̓ ī illo corpore