¶ Prologus

diſtīximūſ. Ac pͥmuꝫ d̓ eſaia ſciēdū ꝙ ī ſermōe ſuo diſertus ſit: quippe u̓t vir nobilis et vrbāe elegātie: nechn̄ſ ꝗcqͣꝫ ī eloꝗo ruſticitat̉admixtum. Unde̓ acciditut p̄ ceteris florē ẜmōis eitrāſlatio non potuerit ꝯſeruar̄. Dēide et hoc adiiciēdū: ꝙ non tā pro̓ph̓a dicēdꝰ ſit: qͣꝫ euangeliſta. Itā .n.vniuerſa xp̄i eccl̓ieqꝫ myſteria ad liꝗdū ꝓſe̓cutꝰ ē utnō putes eū de futuro vaticīari: ſſed d̓ p̄teritis hiſtoriaꝫ texe̓l. Unde̓ ꝯijcio nolūiſſe tūc tꝑis ſeptuagīta īterp̄tes fidei ſua ſacramēta ꝑſpicue ethnicis ꝓde̓re: nē ſāctuꝫ canibꝰ: ⁊ margaritasporcis darēt: que cuꝫ hāceditionē legeritis ab illisaīadu̓tetis abſcōdita. Necrignoro quāti laboris ſit ꝓ

phetas ītellige̓: nec facilequēpiā poſſe iudicare de īterp̄tatōne: niſi ītellexeritante: q̄ legerit. Nos quoqꝫpate̓ moͣrſibꝰ plurimoꝝ: ꝙſtimulāte īuidia: quod ꝯſēꝗ nō valēt deſpiciūt. Scie̓ns gͦ ⁊ prudēs ī flammāmitto manū ēt nihilominhͦ a faſtidioſis) lēctoribꝰ īcor: u̓t qūo grēci pꝰ ſeptuagīta trāſlatores aꝗlā ⁊ ſymmachū ⁊ theodotione lēgūt: vel ob ſtudiū doctrineſue: ve̓l vt ſeptuagīta masex collatiōe eoꝝ ītelligāt:ſic ēt iſti ſaltē vnuꝫ poͣſt pͥores habere dignent̉ interitem. LLegant prius: et poſtea deſpiciant: ne uideantur non ex iudicio: ſed exodij preſumptione ignorata damnare. Prophetauitaūt eſaiaſ ī hierl̓ꝫ et ī iudea

k ¶ Diſtinximus .i. diſtincte ⁊ aꝑte ſcripſimus: quod multū ꝓdeſt legentibꝰ. l ¶ Ac primū de eſaia ſciendū ⁊cͣ. diſertus .i. Diſcretꝰ ⁊ eloquēs. m ¶ Quippe. i. qͥd mirum.n ¶ Ut vir nobilis. genere ⁊ nobilior mēte. o ¶ Et vrbāeeloquētie .i. curialis ⁊ elegātis eloquētie. Aliqͥ libri hn̄t vr̄bane elegātie qͣſi diceret: ſicut vrbani excellūt rurales ī eloquentia ⁊ curialitate: ſiceſaias hēt p̄eminētiāeloquij p̄ ceteris prophetis. p ¶ Nec hn̄sqͥcꝙͣ ⁊cͣ. Nullam. n.īcopoſitionē vl̓ īordinatiōem hꝫ ī ſuis verbis: ſꝫ ſemꝑ ordinateloquitur ⁊ ornate.q ¶ Ande. qꝛ .ſ. ita diſerte ⁊ ornatę loquit̉ī hebreo. r ¶ Accidit. hoc qd̓ ſequitur.s ¶ Ut p̄ ceteris. prophetis. t ¶ Ilore ſermonis eiꝰ .i. ornatumquē hꝫ ī hebreo ⁊cͣ.v ¶ Trāſlatio n̄ potuerit ⁊cͣ. IIn latīo. Sicrn̄det ad āthipophorā que poſſet ei fieri:qͣre .ſ. ſua trāſlatio n̄hꝫ tātū ornatū librorū quātū hꝫ ip̄m hebraicū. ml̓ta .n. beneſonāt ī vna lingua:nō ita bn̄ ſonat ſi adaliā līguā fuerīt tranſlata. x ¶ Deīde ⁊cͣ. IPrecedēti ꝓph̓e cōmēdatiōeꝫ. y ¶ Onō tā .i. ī tantū. z ¶ Proph̓a dicēdus ſit ꝙͣ .i. quātū etiam⁊ ¶ Euāgeliſta. q. d. qꝛ iā fc̄a māifeſte narrat: magꝭ dicēdē euāgeliſta ꝙͣ ꝓph̓a: qͥ ſb̓ enigmate ⁊ obſcure v̓itate futurāp̄nūciat. a ¶ Ita .n. vniuerſa xp̄i ⁊cͣ. j. i. clare ⁊ expreſſe.b ¶ Proſecutꝰ ē. ſcribēdo. c ¶ Ut nō eū ⁊cͣ. l. i. ꝓphetared ¶ Sꝫ de p̄t̓itꝭ ⁊cͣꝭ. .i. ꝯſtrue̓ vl̓ ordīare. Aſaie. ix. Paruul.n. natꝰ ē nobis ⁊ filiꝰ datꝰ ē nobis. Ecce ꝙͣ exp̄ſſe p̄dicat d̓xp̄o. Itē d̓ eccl̓a dr̄ Eſaie. x. Uinea facta ē dilco ⁊cͣ. e ¶ Un̄cōijtio .i. opīor vl̓ qͥbuſdā ꝯiecturis ꝑpēdo. f ¶ Noluiſſetūc tēporis ⁊cͣꝭ. i. trinitatꝭ īcarnatiōis ⁊ paſſiōis ſecreta myſteria. g ¶ Perſpicue ethnicis .i. gētilibꝰ qͥ erāt ī egypto qn̄trāſtulerūt. h ¶ Prodere alias pādere .i. māifeſtare: videī opuſculo de vocabulis biblie vbi expōit̉ ethnicꝰ. i ¶ Neſāctū canibꝰ ⁊cͣ. MMatthei. vij. k ¶ Que. ſacramēta o paula ⁊ euſtochiū. m ¶ Aīaduertetis abſcōdita .i. d̓ īduſtriaomiſſa ab illis. lxx. īterp̄tibꝰ. l ¶ Lū hāc editionē legeritis .ſ. in qua exprimunt̉. vnde Eſaie. ix. vbi. lxx. trāſtulerant magni ꝯſilij angelus: Hieroꝰ trāſtulit ſicut erat in hebreo: ⁊ vocabit̉ nomen eiꝰ admirabilis: conſiliarius: deusfortis: pater futuri ſeculi: princeps pacis. Item multa omiſerunt vel obſcure tranſtulerunt: ſicut patet in epiſtola addeſiderium ſuprapoſita. n ¶ Nec ignoro ⁊cͣ. Iꝑ hoc inſinuat ſe multum laboraſſe. In iſta tranſlatione hoc dicit:quia prius oportuit eum addiſcere hebraicum antequamprophetarum plenum habuerit intellectum: ⁊ ſic multumlaborauit in addiſcendo hebraicum ⁊ tranſferendo poſteain latinum. o ¶ Nec eſt facile vtrum ſit vera: falſa: com-

pleta aut diminuta. p ¶ Niſi intellexerit. ꝓphetas ẜꝫlinguagium hebreum. q ¶ Ante que legerit. trāſlatōſin latinum. Per hoc rep̄hēdit quoſdā emulos: qui rep̄hendebāt eius trāſlationē: non intelligētes hebraicaꝫveritatem. r ¶ Nos quoqꝫ patere .i. expoſitos eſſes ¶ Morſibꝰ .i.detractionibus.t ¶ Plurimoruꝫmihi inuidētiumv ¶ Quod .i. cuius ſentētiā vl̓ intellectū. x ¶ Cōſequi nō valet. i.nequeunt hr̄e ve ladipiſci. y ¶ Deſpiciūt. quaſi maledictū. z ¶ Sciens ergo .i. ſciēter⁊ prudenter.a ¶ In flāmā mitto manū .i. expono me periculo:ſ. detractionibusemulorum: ⁊ videtur alludere facto ſceuole: qͥ cuꝫvellet ſyllā romani imperij inimicum occidere: occidit cinnam conſortem ⁊ amicuꝫſuum: ⁊ qꝛ ſic errauit: manū tamdiu in igne tenuitdonec combuſtafuit: vel eſt vulgaris modus loquēdi. b ¶ Et nihilominꝰ ⁊cͣ. l. i. tedioſis vel faſtidio plenis. c ¶ Lectoribus p̄cor. qui faſtidiunt .i. horrent vel ſpernūt tranſlationem mea: velquos tedet eam audire. Uerſus. Iaſtidit tēdet: faſtiditſpernit ⁊ horret. d ¶ Ut quomo .i. ſicut. e ¶ Grecipoſt. lxx. ⁊cͣ j i. eorū trāſlatiōes. f ¶ Legūt. de iſtis tribꝰ īuenies ſupra ī ſecundo ꝓlogo ſuper Iob circa principium. Legunt inꝙͣ: g ¶ Uel ob ſtudiū doctrine .i.exercitiū ingenij ſui: vel vt multa legentes multa ſciant⁊ doceāt alios. h ¶ Uel vt. lxx. interpretū tranſlationem. i ¶ Magis ex collatione ⁊cͣ. cōferendo tranſlationem tranſlationi: qꝛ collatio pluriū magis valet admeliuſ intelligēdū. k ¶ Sic ⁊ iſti. emuli mei vel lectores faſtidioſi. l ¶ Saltem vnū. nō plures ſicut grecim ¶ Poſtpriores ⁊cͣ. me .ſ. qui poſt eos qui d̓ hebreotranſtulerūt ī grecū de hebreo tranſtuli in latinum.n ¶ Legant prius. editionem meā. o ¶ Et poſtea deſpiciant. ſi rep̄henſibileꝫ viderint. p ¶ Ex iudicio. diſcretioniſ: ſed nō ex odioſa preſumptione: vt fiat endiadis. q ¶ Prophetauit autem ⁊cͣ. ī hieruſalē. metropoli iudee. r ¶ Et in iudea. vr̄ hoc ſuꝑfluuꝫ. Per hocenī qd̓ ſupra dixerat eū ꝓphetaſſe in hierl̓ꝫ: ſatis videtdixiſſe eum in iudea prophetaſſe. Ad hoc dicendum ꝙiudea quandoqꝫ dicitur tota terra promiſſionis. Unde in pſal. notus in iudea deus. Quandoqꝫ dicitur terra duarum tribuum: Matthei ij. g. audiens autem ꝙarchelaus regnaret in iudea. Quandoqꝫ ponitur proſorte iude ij. paralip̄. xx. caº. O iuda ⁊ hierl̓m nolite