Druckschrift 
3 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Prologus

Incipit ꝓlogus in Eſaiam prophetam.Emo cū proph̓as ve̓rſibuſviderit eſſe deſcriptos: metro eos eſtimet apd̓ hebreos ligari: et aliꝗd ſil̓e ha-

bere de pſalmis vl̓ oꝑibꝰ ſalomonis. Sꝫ quod ī Demoſthene ⁊ Tullio ſolet fieri: ūt ꝑ cola ſcribāt̉ ⁊ comata: qu̓i vtiqꝫ ꝓſa ⁊ nonverſibꝰ ꝯſcripſerunt. NNosquoqꝫ vtilitati legentiū ꝓuidētes: īterp̄tationem nouā nouo ſcribendi genere

Incipit prologus in Eſaiam ꝓphetam.Emo cū ꝓphetas ⁊cͣ. Iſte ꝓlogus diuidit̉ ī quinqꝫ partes. In quaꝝ primaerrorē ponentiū ꝓphetas apud hebreos metrice eē cōſcriptos eliminatibi Nemo cū prophetas ⁊cͣ. In ſecūda opus ⁊ auctorē multiplicit̓comēdat: ꝑ quodauditorū attētionem excitat: ibiPrimū de Eſaiaſciēdū ⁊cͣ. In tertia oꝑiſ difficultatē ⁊ laboris īmēſitatē inſinuat: ꝑqd̓ auditoꝝ beniuolētiā captat: ibi Nec ignoro quāti laboris ſit ⁊cͣ. Inquarta locū ⁊ tēpꝰ ⁊ maͣꝫ ꝓphetie determinat: vt ꝑ hauditores dociles reddat: ibi Prophetauit aūt. Locusdet̓minat̉ cū dr̄: In heruſalē ⁊ ī iudea. Tēpꝰ cū dr̄: Necdū decē tribubꝰ ī captiuitatē ductis. Materia tāgit̉ .ſ.ꝯͣ quos dirigit̉ ꝓphetia: cū dr̄: Ac de vtroqꝫ regno ⁊cͣ.In quinta parte a paula ⁊ euſtochio: qͥbꝰ ſcribit ſuffragia orationū poſtulat: ibi Quā quāto pluſ amatiſ ⁊cͣ.His viſis expoſitōni lr̄e inſiſtam. a Nemo cuꝫ ꝓphetas .i. libros ꝓphetaꝝ. b Uerſibꝰ viderit ⁊cͣꝭ. i.diſtinctos breuibꝰ clauſulis: qꝛ ꝑ cola diſtinguūt̉ ⁊ comata: ſicut īferiꝰ exponet̉ pleniꝰ. c Metro eos ⁊cͣꝭexqͥſitū rodū loquēdi hꝫ hic hieronymꝰ. Metrū eniꝫcertis pedū mēſuris atqꝫ ſpacijs terminat̉: nec vltra diuiſionē tēpoꝝ ꝯſtituta ꝓgredit̉: ⁊ ita qͥ metrice loqͥt̉:metro quaſi quodā vinculo alligat̉. ⁊ dr̄ metrū a metros grece qd̓ ē mēſura latine: qꝛ hꝫ certā mēſurā ſyllabaꝝ ⁊ tēpoꝝ. ⁊ nemo exiſtimet ꝓph̓as. d Aliquidſil̓e ⁊cͣ vt .ſ. metris ligent̉: aut metrice ſcribat̉. ſicut .n.dicit orator: Pſalteriū lyrici ꝯpoſuer̄ pedes. In epiſtola ad paulinū: vbi exponit̉ littera illa dauid ſimonideſnoſter ⁊cͣ. īuēies iſtu v̓ſū cū expōne ſua. Itē finis ꝓuerbioꝝ ab illo loco .ſ. Mulierē fortē qͥs īueniet. metriceſcribit̉: vide ſupra ī ꝓlogo ſuꝑ libroſ regū ab illo loco:ſꝫ ēt pſalmi vſqꝫ ad locū: Porro quīqꝫ lr̄e. ⁊ īuenies ſatis de metris iſtis. Itē ī ſcd̓o ꝓlogo ſuꝑ iob dic̄ heronymꝰ: Oīa fere ſcripturaꝝ cātica ſb̓ metro ꝯp̄hēdi .i. metrice ſcribi. Sꝫ potiꝰ eſtimet fieri ī ꝓph̓is. e Quodī Demoſthene ⁊cͣj. i. ī ſcripturis demoſthenis ⁊ tullij:qͥ ꝓſaice ſcripſerūt ⁊ nō metrice. f Ut ꝑ cola ⁊cͣꝭ ꝓph̓e .ſ. ſic̄ oꝑa tullij ⁊ demoſthēis. g Qui vtiqꝫ ꝓſa⁊cͣj. In ſecundo ꝓlogo ſuꝑ iob circa mediū dictū ē qͥdſit ꝓſa: ⁊ qͥd v̓ſus. Cola ⁊ comata appellat maiores ⁊minores diſtinctiōes. Colon̄ .n. grece mēbrū latine. Coma aūt īterp̄tat̉ articuluſ ſiue particula. Articuluſ aūtdr̄ paruū mēbꝝ. Sicut aūt ī corpore articl̓us minor ēmēbro qd̓ maiꝰ ē: ſic coma minꝰ ē colo: qd̓ dr̄ mēbruꝫor̄onis. Coma v̓o ſe hꝫ ꝑ modū articuli. ⁊ dicūt qͥdaꝫꝙ coma ē quādo nec ē ꝑfecta ꝯſtructio nec ꝑfecta ſentētia: ⁊ fit ibi pūctꝰ rotūdus vl̓ flexꝰ. Colon̄ vl̓ colū vbi ēꝑfecta ꝯſtructio: ſꝫ nō ꝑfecta ſētētia: ⁊ ibi fit pūciꝰ eleuatꝰ. Periodꝰ v̓o ē qn̄ ꝑfecta ē ꝯſtructio ⁊ ꝑfecta ſētētia: ⁊ibi fit v̓ſus: v̓bi gr̄a eſaie .j. Ꝙ ſi nolueritis ⁊ me ad iracūdiā ꝓuocaueritis: ecce coma. Gladiꝰ deuorabit vosecce colon vl̓ colū: qd̓ ꝯſtat ex duobꝰ comatibꝰ. Quiaos dn̄i locutū ē: ecce terminat̉ ſētētia ⁊ fit ꝑiodus in fi

ne v̓ſus. ⁊ dr̄ a peri qd̓ ē circū: ⁊ odos qd̓ ē cātus: quaſi circularis ⁊ ꝑfectꝰ cantus. ⁊ ꝯcordant ſatis verba Iſid. in. ij.etymol̓. vbi dicit: Coma particula eſt ſententie: colon mēbruꝫ: periodus ambitus vel circuitus. ſecundum ipſum dicitur periodus a peri: quod eſt circū: ⁊ odos quod eſt via:quia in fine verſus ꝑfecta eſt via prolationis. Et ſubdit Iſid̓.Fit autem ex ꝯiunction verborum comaex comate colon: excolō periodus. cōmaeſt iuncture finitio .ſ.articulus: vtputa ⁊ſi vereor iudices: ecce vnum coma. Sequitur ⁊ aliud comane turpe ſit pro fortiſſimo viro dicer: ⁊ factum eſt colon. .i. mēbrum: quod intellectuꝫ ſenſui preſtat: ſed adhuc pēdet oratio. Sicqꝫ deinde ex pluribus membris fit periodus .i. extrema ſententie clauſula: Ita veterē iudicioꝝ morē requirunt. periodus aūt longior eē non debet: ꝙ vt ſpiritu vnoꝓferat̉. Plenius loquit̉ Iſid̓. in primo etymol̓. de iſta maͣ.Dicit .n. ibi: Poſitura ē figura ad diſtinguendos ſenſusper cola: comata: ⁊ periodos: que dum ordine ſuo apponit̉: ſenſuꝫ nobis lectionis oſtendit. Dicte autē poſiture: vl̓qꝛ punctis poſitis annotant̉: vel qꝛ ibi vox ꝓ īteruallo diſtinctiōis deponit̉: has greci theſis vocāt: latini poſituras.Prima poſit̓a ſubdiſtīctio dr̄: eadē ē ⁊ coma. Media diſtīctio ſequēs ē: ipſa ē ⁊ colon. Ultima diſtinctio ē q̄ totā ſentētiā claudit: ipſa ē periodus: cuiꝰ vt diximꝰ partes ſunt cōla ⁊ comata: quaꝝ diuerſitas pūctis diuerſo loco poſitisdemonſtrat̉. vbi .n. ī initio ꝓnunciati onis: necdū plena ſenſui pars ē: ⁊ tn̄ reſpirare oꝫ fit coma .i. particula ſenſus: pūctuſqꝫ ad imā lr̄aꝫ ponit̉: ⁊ vocat̉ ſubdiſtinctio: ab eo ꝙ pūctuꝫ ſubtus .i. ad imā litteram accipit. Ubi aūt in ſequentibus iā ſententia ſenſum preſtat: ſed adhuc ſupereſt aliquidde ſētētie plenitudine: fit colon .i. media diſtīctio: mediāqꝫlitterā puncto notamꝰ .i. ad mediā litterā punctu ponimꝰUbi vero iā ꝑ gradus ꝓnūciādo plenā ſentētie clauſulā facimꝰ fit periodus: puctuqꝫ ad caput littere ponimꝰ: ⁊ vocatur diſtinctio .i. diſiunctio: qꝛ integra ſeparat ſētētiā. Hocquidē apud oratores: ceteꝝ apud poetas: vbi in verſu poſtduos pedes ſyllaba remanet: vt ibi Arma virūqꝫ cano: coma ē: qꝛ ibi poſt ſcāſionē p̄ciſio v̓bi facta ē. Ubi vero poſtduos pedes de parte orationis nihil ſuꝑeſt. vt ibi Anglia:Flandria: colon ē. totus aut verſus periodus ē. Aliqui exponūt: Per cola. i. ꝑ maiores deciſiōes: ⁊ ꝑ clauſulas quaſdam ex duabus vel pluribus dictionibus conſtantes: vtEſaie primo: Dereliquerunt dominum: blaſphemauerūtſanctu iſrael: abalienati ſunt retrorſum. Et comata: ideſtminores deciſiones: vt Eſaie nono: Uocabitur nomen eiuſadmirabilis: conſiliarius: deus fortis ⁊cͣ. h Interpretationem nouā. iſtaꝫ .ſ. tranſlationem: que iam noua diciturquia de primo vaſe tranſlata .ſ. de hebreo in latinum: nonſicut alie que primo de hebreo in grecuꝫ: poſt de greco trāſferebantur in latinum. Uel ideo dicit nouam: quia anteeum nemo de hebreo tranſtulit in latinum. i Nouoſcribendi genere. id eſt proſaice: quia antiqui philoſophi ⁊poete metrice ſolebant ſcribere: ⁊ non proſaice. Unde Iſidorus primo etymol̓. dicit: tam apud grecos ꝙͣ apud latinos longe antiquiorem curam fuiſſe carminum ꝙ proſe.omnia enim prius verſibus cōdebantur: proſe autē fludium ſero viguit: ⁊ ideo appellatur nouū genus ſcriben-

LA