Druckschrift 
2 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Liber

Ge̓neratio preterit generatio aduenit: terra aūt ī et̓ ſtat. Orit̉ ſol occidit:et ad locū ſuū r̄uertit̉: ibiqꝫrenaſcēſ gyrat meridiē: etflectit̉ ad aꝗlonē. Luſtranſvniue̓ſa ī circuitu ꝑgit ſpūset in circulos ſuos reuertit̉

Qiā flumīa ītrāt ī mare: etmare r̄dūdat. Ad locuvn̄ exeūt flumīa r̄uertūt̉: vtiteꝝ fluāt. Cūcter̄s difficileſ p̄t e̓aſ explicare ẜmōe ſaturat̉ oculꝰ viſu: necaurꝭ auditu īplet̉. Quid eſtqd̓ fuit? Ipſuꝫ qd̓ futurū ē

g Generatio. Hic ꝓſeqͥt̉ ī ſpēali ad excludendū bona vitepn̄tis a vera felicitate. Et diuidit̉ ī decē ꝑtes ẜꝫ numeꝝ eoꝝ excludit: partes patebūt ꝓſequēdo. Primuꝫ aūt qd̓ ītēditexcludere eſt ſcīa humanitꝰ acqͥſita īter alia vr̄ maiꝰ bonūUn̄ multi philoſophi poſuerūt in ea btītudinē hoīs dicētes eum tunc feliceqn̄ in eius mente deſcribitur totus orbisper ſcīaꝫ ꝑfectā. Hocaūt excludit ī hoc caj. qꝛ ipſo excluſo aliaī quodaꝫ generali ſūtexcluſa cuꝫ ſint bonaminora. In hoc autēſic ꝓcedit: qꝛ ꝓpoſitūon̄dit primo ī ſcīa ſpeculatiua: ſecūdo ī practica: ibi Uidi cūcta.Tertio īfertur cōcluſio intenta: ibi Locutus ſū. Prīa ī duas: qꝛ oſtēdit ꝓpoſitūprīo per rōnē: ſcd̓o experiētiā: ibi Ego eccleſiaſteſ. Primain tres ẜm tres rōnes: ſcd̓a ibi ſaturat̉. tertia ibi Quidē qd̓ fuit. In prīa parte facit talē rōnē: Illa ſcīa ē valde īperfecta pōt dici felicitas hoīs: qꝛ de rōne felicitatis ēſit bonū perfectū: illud qd̓ modicū eſt quaſi nihil ꝯputat̉ij. phy. ſꝫ ſcīa acquiſita quecūqꝫ modica eſt īꝑfecta. ⁊cͣ.Circa iſta rōnē ſic ꝓcedit: qꝛ prīo declarat vn̄ īꝑfectio modicitas ſcīe acquiſite ꝓcedit: ſcd̓o ꝓpoſitū ꝯcludit: ibi Aūcteres difficiles. Circa primū ſciēdū oīs ſcīā hūanitꝰ acqͥſitaoriginē hꝫ ex cognitiōe ſēſibiliū: ſenſibilia v̓o ſūt in ꝯtinuatranſmutatiōe: ſaltē quātū ad plures ſui ꝓprietates ꝓpt̓ qd̓aliqͥ ph̓i dixerūt pōt de eis aliqua veritaſ affirmari. iiij.metaphyſice. Et lꝫ eoꝝ dictū ſit veꝝ tn̄ ex tali dicto eorūqui fuerūt maximi īquiſitores veritatis vt dicit ph̓us ibidēapparet difficultas reperiendi aliquā veritatē inqͥſitioneꝫhumanā. Ex quo ſequitur talis cognitio veritatis modica ē īperfecta. Prīo igitur ſalomon on̄dit mutabilitatemin corporibus mixtis dicēs: g Generatio preterit generatio aduenit .ſ. alia numero: qꝛ que corrūpunt̉ redeunteadeꝫ numero: ſcd̓o de generatiōe: et iſta variatio generabilium corruptibiliū apparet ad ſenſū ī oībus corꝑibus mixtis. h Terra vero in eternū ſtat. īmobilis a parte poſt non a parte ante: quia creationē īcepit: hec īmutabilitas intell̓r quātū ad partes eiꝰ īferiores ꝓpe cētꝝ exn̄tes:partes aūt ſuꝑioreſ alterāt̉ trāſmutāt̉: et qꝛ talis alteratio trāſmutatio ī elemētiſ mixtiſ cātur ex motu orbis: potiſſime ex motu ſolis in obliqͦ circulo: ſubdit̉: i Orit̉ſol occidit. vt apparet ad ſēſū. k Et ad locū ſuū reuertitur .i. ad ortū ſiue oriētē. l Ibiqꝫ renaſcēs. qꝛ ſit alius ſol ī numero: ſed idē ī puncto oriētis apparens de nouo.m Gyrat meridiē. ī motu ab oriēte ī occidētē declīatverſus polū antarticū ſiue meridionalē. n Et flectit̉ adaquilonē. ī motu ſuo ab occidēte ī oriētē flectit̉ ad poluꝫarticū ſeu aqͥlonarē. o Luſtrās vniuerſa ī circuitu ꝑgitſpūs .i. ſol dr̄ ſpūs: habeat aīaꝫ. Corꝑa celeſtia iaīata ſūt ẜm damaſcenū: ſꝫ qꝛ īfluētia eiꝰ cauſat vitā ī iſtis inſerioribus ſicut vniuerſaliſ: generat hoīeꝫ ſol vt dicit ph̓us. ij. phy. p Et ī circulos ſuos reuertit̉. qd̓ dupl̓rexpōit̉. Uno qꝛ die mutat̉ eiꝰ circulatio appropīquādo magis ad tropicū eſtiualē vel ad tropicū hyemalē. Alio qꝛ ẜm aſtronomos ſol plures hꝫ circuloſ .ſ. equātem deferentē: epiciclū: iſta tn̄ determinate dicere magis pertinetad aliā ſcīam. Cōſequēter on̄dit mutabilitatē circa elementu aque dicens: q Oīa flumina ītrant ī mare. qꝛ etſi aliqua flumina aliqn̄ abſorbētur a terra: alibi tn̄ exeūt vſqꝫad mare currūt. r Et mare redūdat. exeūdo propter

hoc ripas ſuas: cuius cauſa ſubditur dicit̉: s Adlocum vnde exeunt flumina reuertūtur. ſcꝫ de mari:quideꝫ reuerſio dupliciter intelligit̉. Uno modo quiaper vias ſubterraneas mari fluūt aque ad loca remota motu naturali poſſunt tm̄ aſcendere quāta eſt altitudo ſuperficietmaris: adhucplus: quia tranſeundo ſic terraꝫefficiuntur dulceper taleꝫ collationem: per conſequens leuioresaque maris ſalſe ſic erumpuntin fontes flumina in loco altioriꝙͣ ſit ſuꝑficieſ maris: ſic naturalimotu iteꝝ fluūt ad mare. Alio modo qꝛ per influentiāſolis ſtellaꝝ eleuantur vaporeſ humidi a mari: condenſantur ī nubes que vētos deferunt̉ lōge ſuꝑ aridā tandē reſoluūtur in pluuias ex qͥbus augmentant̉ flumina ad mare currētia. t Cūcte res. Hic concluditꝓpoſitū: exquo cognitio hūanitus acquiſita ex ſenſibilibus hꝫ ortū: ex qͥbus difficultate īuenitur veritasbene cōcludit dicens: Cuncte res difficiles. ad intelligen. Et qꝛ dicit hieronymus ī prologo ſuꝑ pētatenchūQuod melius nouimus: melius ꝓferimꝰ. per oppoſitū qd̓ minus bene intelligimus minus bene ꝓferimus ſequit̉: v poteſt eas homo explicare ſermōe.quia non poteſt eas ad plenuꝫ intelligere: ſed tm̄ valde īperfecte: vt patet de folio vl̓ fructu arboris: de quibꝰ nulus quātuncūqꝫ ſtuduerit poteſt ad plenū veritateꝫ dicere: vtpote quare eſt tante quantitatis preciſe: vel talisfigure: ſaporis: aut virtutis. vnde talis herba vel fructus ſanet talem infirmitatem: dicitur ſaltē in pluribus hoc habet a tota ſpecie: ideſt ab aliqua ꝓprietate conſequente ſpecieꝫ que tamē nominatur eo quod ignoratur. x Non ſaturatur. Hic ponitur ſecunda ratio que talis eſt: De ratione felicitatis humane eſt appetitū hominis totaliter quietare: aliter non haberet rationem vltimi finis: ſed ſcientia quecūqꝫ acquiſita nonterminat appetituꝫ hominis ſed magis excitat ad amplius ſciendum: vt patet per experimentū. ergo ⁊cͣ. Minor huius rationis ponitur dicitur: x Non ſaturatur oculus viſu ⁊cͣ. Inter alios ſenſus viſus maximedeſeruit in acquiſitione ſcientie per īueſtigationē: auditus autē in acquiſitione ſciētie per doctrinā: ideo perhoc intelligitur ſcientia vtroqꝫ acquiſita terminat hominis appetitū: eſt alius modus acquirendi via humana: propter qd̓ in tali ſcientia non ē felicitas ponēda. y Quid ē. Hic ponit̉ tertia ratio quetalis eſt: De ratione felicitatis ē permanētia ſtabilis. vn̄i. ethic̄. dicit ph̓us felicitas eſt mirmicoleonta: qd̓ē animal variabile in diuerſos colores: ſed cognitio humanitus inuenta variabilis eſt: qꝛ dicta maximoꝝ philoſophoꝝ doctoꝝ vno tꝑe tenētur firma auctoritate: poſtea reprobant̉: iteꝝ ſub alijs verbis vel eiſdeꝫrenouāt̉. vn̄ circa pͥmū pͥncipiū .ſ. qͦlibet affirmatiovel negatio: de nullo vero ſil̓ diuerſis tꝑibus. ꝯͣria ſenſerūt ph̓i vt pꝫ .iiij. metaphyſice. ī tali noticia ē felicitas hoīs ponēda. Huius rōnis ponit̉ minor quātuꝫ adeius virtutem ſatiſ diffuſe cum dicitur: y Quid eſtquod fuit. tam in rebus ꝙͣ in hominū opinionibusz Ipſuꝫ qd̓ futuꝝ eſt. licet tēpore intermedio ceſſet