¶ Prologus
vob̓ oppoſuerit interp̄tes:quoꝝ exemplaria varietasip̄a lacerata ⁊ euerſa demōſtrat: nec pōt vtiqꝫ veꝝ aſſeri qd̓ diu̓ſum ē: mittite eumad euāgelia in ꝗbus multaponūtur qͣſi de veteri teſtamēto q̄ apd̓ ſeptuaginta interp̄tes nō hn̄tur: velut illd̓Quoniā nazareꝰ vocabit̉:et ex egypto vocaui filiummeū: ⁊ Uidebūt in quē cōpunxerūt: multaqꝫ alia q̄ latiori oꝑi reſeruamꝰ: et q̄riteab eo vbi ſcpͥta ſunt. Cūqꝫꝓferre nō potuerit: vos legite d̓ his exemplaribꝰ quenuꝑ a nob̓ edita: maledicorum qͦtidie linguis ꝯfodiūtur. Sed vt ad ꝯpendiū veniā: certe quod illaturꝰ ſumequ̓iſſimū eſt. ēdidi aliquidquod nō hr̄ in greco: aut aliter habet̉ qͣꝫ a me v̓ſum ē.Quid interp̄teꝫ laniāt? Int̓rogēt hebreoſ: ⁊ ip̄is auctorib trāſlatiōi mee īiel arrogēt u̓el derogēt fide̓m. Poͣro aliud ē ſi clau̓ſiſ qd̓ dicit̉oculis mihi voͣlūt maledice̓⁊ nō imitant̉ grecorū ſtudium ⁊ beniuoletiā: ꝗ poſt ſeptuaginta trāſlatōes iā xp̄ieuāgelio coruſcāte: iudeoset hebionitas legis veterisinterp̄tes: aquilā videlicꝫ ⁊
ſymmachū ⁊ theodotionē⁊ curioſe legūt: et ꝑ origēislaborē in exaplois eccleſijsdedicar̄t. Quāto magis latini grati eſſe deberēt: ꝙ exultantē cernerēt greciā a ſealiꝗd mutuari? Primū .n.magnoꝝ ſumptuū eſt ⁊ infinite difficultatiſ exēplariapoſſe hr̄e oīa: dein̄ etiā quihūerint et hebrei ſermonisignari ſunt: magis errabūt:ignorātes ꝗs ē multis veriꝰdixerit. Qd̓ etiā ſapientiſſimo cuidā nuꝑ apd̓ grecosaccidit: vt interdū ſcriptureſenſū relinquēſ: vniuſcuiuſlibet interp̄tis ſeq̄ret̉ errorē.Nos autē ꝗ hebree lingueſaltē paruā habemꝰ ſcīam:⁊ latinꝰ nob̓ vtcunqꝫ ſermonon deeſt: ⁊ de alijs magispoſſumꝰ iudicare: ⁊ ea q̄ ip̄iintelligimꝰ in nr̄a lingua ꝓmere. Itaqꝫ licꝫ hydra ſibilet: victorqꝫ ſynon incēdiaiactet: nunqͣꝫ meuꝫ iuuantexp̄o ſilebit eloquiū: etiā p̄ciſa lingua balbutiet. Legātꝗ volūt: qui nolūt: abijciāt.Euentilēt apices: lr̄as calumnient̉. Magis vr̄a charitate ꝓuocabor ad ſtudiumqͣꝫ illorū detractiōe et odiodeterrebor.¶ Explicit prefatio.
z ¶ Sūt ꝓcul abijciēda .i. repellēda ⁊ ꝑuipēdēda. a Qm̄nazareꝰ. et ceteras aucͣtes q̄ hic ponunt̉ inuenies. sͣ. in illo ꝓlogo .ſ. Deſiderij mei ⁊cͣ. an̄ mediū. b ¶ Sꝫ vt ad ꝯpendiūveniā .i. breuit̓ eos ꝯfutem. vide in opuſculo d̓ vocabulis biblie qualit̓ exponit̉ ꝯpendiū. c ¶ Qd̓ illaturꝰ ſum .i. dicturus vel ꝯcluſuruſ: nāinferre dr̄ ꝯcludere.o ¶ Equiſſimū eſt .i.iuſtiſſimū: qꝛ neminiderogat̉: ⁊ plene v̓itaſindagat̉ .ſ. inquirēdoAut ego e ¶ Edidii. dixi: f ¶ Aliqͥd. intrāſlatiōe mea: )gQd̓ non hr̄ in greco.ẜm. lxx. h ¶ Aut alit̓hr̄ ꝙͣ a me v̓ſum eſt. ⁊ſi nihil mutaui. IjQuid int̓pretem laniant. detrahēdo. ¶ lTrāſlatōi mee. ſi aūtaliqͥd addidi: k ¶ Int̓rogēt hebreos. vtrūbn̄ addidi: ⁊ ſic inqͥſita v̓itate m ¶ Uel arrogēt .i. attribuanto ¶ Fidē .i. credulitatē ip̄i lectōes mee trāſlatiōi: ſi .ſ. fidelit̓ trāſtuli: n ¶ Uel derogent .i. detrahāt ſi infidelit̓: ſed certe nō ſolū tranſlatiōem vituperāt: ſꝫ etiā meip̄mmaledictiſ impugnāt⁊ hoc eſt qd̓ ſequit̉:p ¶ Porro .i. certe.q ¶ Aliud ē. in qͦ ip̄ioffendūt. r ¶ Si. ꝓqꝛ: t ¶ Uolūt mihimaledice̓ .i. mala d̓ ꝑſona mea dice̓ qui tātū laboraui ꝑ̓ cōi vtilitate. s Clauẜ oculis qd̓ dr̄. in vulgai ꝓuerbio .i. non habitoreſpc̄ū ad v̓itatē quaꝫdocui: vel ad bn̄ficiaq̄ eis exhibui .ſ. trāſferendo tot libros. LvIudeos. natōe. IxEt hebionitaſ. ſecte ꝓfeſſionē. Hebionite q̄dē fuerūt he̓tici de quibꝰ dicit euſebiꝰ in. iiij. li. eccl̓iaſtice hiſtorie: Hebioneos demō decepit: q̄ interp̄tant̉ pauꝑes. vere.n. pauꝑes ſūt ⁊ egeni in ſcīa glorie xp̄i: qm̄quidē eum ſolūhoīem putāt: ⁊ ꝑfectū vite ac v̓tutis viꝝ iuſtū effectū: ꝯmuni etiā natiuitate ex viro ⁊ femina ꝓcreatū: cuſtodiendā v̓ocēſent legis obẜuantiā: nec ſuffice̓ ad ſalutē xp̄i eſtimāt fidē⁊cͣ. Iſid̓. in. viij. etymol̓. vbi agit de he̓ſibus xp̄ianoꝝ poniteandē ſnīam .sͣ. in ꝓlogo ſuꝑ ioſue vltra mediū inueniēs ſatis de origene: aqͥla ſymmacho ⁊ theodotione: vbi exponit̉qd̓ h̓ dr̄. y ¶ Et ꝑ ori. laborē ⁊cͣ. excetra ſerpēs quida de qͦdic̄ Iſid̓ .xij. etymol̓. Hydra draco ē ml̓toꝝ capitu: qͣlis fuitī lerna palude ꝓuīcie archadie: hec latine excetra dr̄: ꝙ vnoceſo t̓a capita excreſcebāt: ſed hoc fabuloſum ē: nā ꝯſtat hy
dr̄am locū fuiſſe euomētē aqͣs vaſtātes ciuitatē vicinā:in qͣ vno meatu clauſo ml̓ti erumpebāt: qd̓ hercules videns loca ip̄a exuſſit: ⁊ ſic aque clauſit meatꝰ: nā hydraab aqͣ dicta ē: hydor grece aqͣ latine: et inde dr̄ hydra .ſ.ſerpēs aqͣticus. Ouidiꝰ metamorphoſeos. ix. loquit̉ dehydra dicēs: Uulneribꝰ fecūda ſuiſerat illa: nec vllū:De cōmitū numero caput ē impune reciſuꝫ: Quingemino ceruix herede valētior eēt.Idē in eodē: Necprofuit hydre creſcere ꝑ damnū geminaſqꝫ reſumer̄vires. Et noͣ ꝙ inaliqͥbus libriſ ſcribit̉ Excedra ꝑ d:⁊ tunc etymologizat̉ qͣſi excelſa hydra: in aliquibusſcribit̉ per t: iuxtaetymologiā Iſid̓.⁊ tunc dr̄ excetra:qͣſi exceſo tria: etiſta lr̄a ꝯmuniorē: ⁊ hꝫ mediaꝫ ſyllabā naturalit̓ ꝓductaꝫ: excetre atcōꝑat emulū ſuūꝓpter detractōisſibilū: ⁊ qꝛ alijſ infundit emulatōisvenenū. a ¶ Synon. quidā fuit ꝓditor cuiꝰ inſidijscapta fuit troia ⁊deſtructa: nā cumgreci ꝑ. x. ānos ciuitatē obſediſſenteā caꝑe nō valentes: equū ligneuꝫimmēſe ſtature fecerunt: ⁊ armatismilitibꝰ eū impleuerūt: ſynon ve̓ofingens ſe timoremortiſ de grecoꝝcaſtriſ effugiſſe: aſſecuratus a troianis: ſi ſecreta eispāderet danaoꝝ: mētitus ē eis illū equū in honore palladis fuiſſe factū: ⁊ ꝙ iō tāte eēt magnitudiniſ: ne poſſetintrare potas ciuitatis: qꝛ ſi intraret: nunꝙͣ ciuitas capipoſſet: cuiꝰ v̓bis ſeducti: portas freger̄t: ⁊ ita equū introduxer̄t: ſynon aūt illa nocte cū dormirēt troiani: aꝑuithoſtiola eqͥ: ⁊ īcluſi militeſ exier̄t ⁊ ciuitatē ceper̄t: ſic̄ in2º liº v̓gilij eneidos pleniꝰ recitat̉: ⁊ iō dr̄: z ¶ Uictōqꝫ.cui ꝯꝑat emulū ſuū detractōis incēdia iaciētē. b ¶ Euetilēt apices .i. lr̄as: euētilare dr̄ ad uentū diſꝑge̓: ꝓujce: exquire̓: excutē: inueſtigare: diſcute̓: ⁊ in iſtis duabꝰ ſignificatōibꝰ pōt accipi h̓: lꝫ in oībꝰ bn̄ poſſet expōi. ¶ Lr̄ascalūnient̉. falſo criminēt̉: calūniator .n. dr̄ falſi crimiſ accuſato. cet̓a plana ſt̓. ¶ Explic̄ qͣliſcūqꝫ expō iſtiꝰ ꝓlogi.