¶ Prologus

tium virgilij librū a troadeper leuchaten et acroceraunia ad ſiciliam ⁊ inde ad oſtia tyberis nauigauerint:ita ſanctā ſcripturaꝫ lucidiꝰintuebitur: qui iudeam oculis contemplatus eſt: ⁊ antiquarum vrbiuꝫ memoriaslocoꝝqꝫ vel eadeꝫ vocabula vel mutata cognouerit.Unde ⁊ nobis cure fuit cūeruditiſſimis hebreoꝝ hūclaborem ſubire: vt circuiremus ꝓuinciam quā vniuerſe chriſti eccleſie ſonant. Fateor eniꝫ mi domnon ⁊ rogatiane chariſſimi nunqͣmme ī diuinis voluminibusproprijs viribus credidiſſenec habuiſſe opinionē meam: ſed ea etiaꝫ de quibꝰ ſcire me arbitrabar: int̓rogare me ſolitum. Quanto magis de his ſuper quibuſ an

ceps eram. Deniqꝫ cum ame nuper litteris flagitaſſetis: vt vob̓ paralypomenōlatino ſermone tranſferreꝫ:de tyberiade legis quōdaꝫauctorem qui apud hebreos admiratiōi habebatur:aſſumpſi: ⁊ contuli cum eoa vertice vt aiūt vſqꝫ ad extremum vnguem: ⁊ ſic confirmatus auſus ſum facereqd̓ iubebatis. Libere eniꝫvobis loquor. Ita enim ingrecis et latinis codicibushic nominū liber vicioſuseſt: vt nō taꝫ hebrea qͣꝫ barbara q̄dam ⁊ ſarmatica nomina cōiecta arbitrandumſit. RNec hoc ſeptuaginta interpretibus: ꝗ ſpirituſanctopleni ea q̄ vera fuerūt: tranſtulerant: ſed ſcriptoꝝ culpeaſcribendū: dum de inemēdatis inemēdata ſcriptitāt:

nie: ab oriente adheret lydie: ab occidēte helleſpōtiaco mari finitur ¶ Per leuchatē. ꝓmontorium iuxta neapolim: inquo attici apollinis templū fuit: ita dicit Iſidorus etymol̓..xiiij. ¶ Acroceraunia. mōteſ ꝓpter altitudinem ⁊ ſulminūictus vocant̉. Et nota ꝙ ꝑ compoſitiōem a ceros qd̓ eſt cornū ⁊ amnis dicunt̉ ceraunia ceraunioꝝ: cōmotiones ⁊ exaliationes vndarū in tempeſtate quaſi cornuti amnes. Item cerauniadicunt̉ ſaxā eminētiain mari ad inſtar cornuuꝫ: vnde Ouidiusin. xv. metamorpho.Saxa fugit dextra p̄rupta ceraunia parteet per compoſitiōemab acros qd̓ eſt monſpoſſumꝰ dice̓ acroceraunia ſcopulos magnos ⁊ cacuminatos⁊ in amne vl̓ in maritn̄ ẜm illud Iſid̓. ſuntinter armeniā ⁊ hyberiam. ¶ Ad ſiciliaꝫ. regioneꝫ ſic dictā a ſiculo fratre Itali: pͥus tn̄a ſicano rege ſicaniadicta eſt: ⁊ etiaꝫ trinacria ꝓpter tres mōtesquos habet .ſ. peloꝝ:pathinū: et lilybeumvnde Iſidorus etym̄.xiiij. Trinacria grecūqd̓ latine triqͣdra dicit̉: quaſi in tres quadras diuiſa: hec ab italia exiguo freto diſcreta: aphricum mare proſpectans: in cuius freto ſcilla eſtet caribdis: quibus nauigia aut abſorbentur aut colliduntur. Saluſtius dicit Italie coniunctam fuiſſe ſiciliam: ſedmediū ſpaciū impetu maris diuiſum ⁊ ſciſſum. ¶ Ad oſtiatyberis .i. ad portus tyberis qui dicunt̉ oſtia: quia ſicut peroſtia fit introitus ⁊ exitus domoꝝ: ſic in portu patet introitus ⁊ exitus fluuioꝝ. vl̓ dicunt̉ ſic ab hoſte: quia illic hoſtibus occurritur. Tyberis italie fluuius a Tyberio rege albanoꝝ dicitur qui in hūc fluuiū decidit ⁊ de exitio ſuo nomēdedit: nam antea ⁊ albula antiquū nomen a colore habuitꝙ niuibꝰ albus ſit: ip̄e aūt eſt tyberis qui ⁊ tybriſ: ſed tyberꝭin quotidiano ſermone: tybris in verſu dr̄: ita dicit Iſido.etymol̓. xiiij ¶ Flagitaſſetis. i poſtulaſſetis: vide in opuſculo de vocabulis biblie: vbi exponit̉ flagitiuꝫ: et ibi inueniesoriginem huiꝰ verbi ¶ Ut vobis palypomenon latino ẜmone tranſferrem .i. tranſlatōem palypomenon ẜm ſeptuaginta qui de hebreo tranſtulerūt in grecuꝫ: de greco verteremin latinū: et ꝙ ita ſit legendū patet ꝑ hoc quod dicit̉ in fineꝓlogi: Ubicūqꝫ ergo aſtericos ⁊cͣ. Cōſtat enim ꝙ ip̄e nō poſuit aſtericos ⁊ obelos in illa trāſlatiōe quā fecit de hebreoin latinū: ſed ſolū in correctione tranſlatiōis ſeptuaginta interp̄tū: vnde dicit ip̄e in fine p̄cedētiſ ꝓlogi: Memini editionem ſeptuaginta tranſlatorū olim de greco emendatā tribuiſſe me noſtris. ¶ De tyberiade. Hic pōit̉ duplex lr̄a qͥdāſic legūt: ¶ Scripſi .i. aliqͥd doctrine ad me ſumpſi. aſſume̓eniꝫ dicit̉ ad ſe ſumere vel ad aliqͥd ſumere. ¶ De tyberiadequondā auctore .i. doctrine doctore: Legis quon. aucͣ. qui

apud hebreos admiratiōi habebat̉. quia mirabant̉ ip̄ius ſapientiā ⁊ doctrinam. n ¶ Et cōtuli .i. collatōeꝫ feci Cum eo. de palypomenon/ A vertice vt aiūt. vulgariter loquentes Uſqꝫ ad extremū vnguem .i. vſqꝫ ad finem. Cantuarienſis ponit ibi aliā lr̄am .ſ. ¶ Quendālgis auctoreꝫ. et legit ſic: ¶ Aſſumpſi. mihi ¶ Quendam auctorem .i.doctorem Legisde tyberiade. ciuitate: in qua tūc vigebat ſtudiuꝫ hebreoꝝ. Cetera nōmutant̉. ¶ Et ſic.collatione factaConfirmatꝰ. in v̓itate hebraica:Auſus ſuꝫ facerequod iubebati: libere enim vobisloqͦr .i. ſecure: qͣſidiceret: neminē timeo hoc dicēdo.Hic nominū liber .ſ. cōtentiuus:quia multa nōiacōtinet hominuꝫ⁊ locorū: ſicut patet in pͥncipio primi libri. ¶ Ita vicioſus ē in grecꝭ etlatinis codicibuſ.vt facta collatiōead hebraicā veritatem ¶ Arbitranduꝫ ſit .i. iudicandum Non. eſſe¶ Tam. i tm̄ Hea. nomina Quā .i. ꝙͣtum arbitrandū eſt eſſe: Bara quedā ⁊ ſarmatica nomina ꝯiecta. qͣſi diceret: maludicādū eſt eſſe barbara ⁊ ſarmatica vel pharmatiyͣ hebrea ¶ Barbara .i. extranea a veritate hebraicamate populi ſunt: vn̄ Lucanuſ in. j. libro: Et qui tesimitant̉ ſarmata bracis: Uāgiones bathaniqꝫ trun̄ ſarmaticus ca cum nomē gentile: vnde Ouidiꝰ:ea ſarmaticū contegat oſſa ſolum. Dicit aūt Iſid̓armate patentibꝰ campis armati inequitabantī eos lentulus danubio ꝓhiberet. atqꝫ inde obum armorū ſarmate nūcupati exiſtimātur: ⁊ indeint̉ noīa Sarmatica: qͣſi ꝓrſus ab hebraicis aliena:Pharmatica .i. cōmixta. pharma eīꝫ vel pharmatōngua ſyroꝝ dicit̉ vnguentuꝫ vel medicamentū: ⁊ indeec pharmatica dicit̉ medicina: ⁊ inde dr̄ pharmaticꝰ aum: ad vnguentū vel medicinā pertinens. ⁊ quia vnguētum ⁊ medicina ex diuerſis ſimul mixtis preparantur:ideo nomīa ex diuerſis linguis cōmixta pharmatica dicuntur. ¶ Qui ſpirituſancto pleni. hoc videt̉ dicere ironice: quia in illo ꝓlogo .ſ. Deſiderij mei ⁊cͣ. dicit aperteꝙ mendaciū fuit ſeptuaginta interp̄tes ita diuiſos ꝑ cellulas trāſtuliſſe. Ad hoc dicendū ꝙ hieronymus nō inuehitur ibi cōtra ſeptuaginta: ſed cōtra Auguſtinū quiita diuidebat eos: h̓ aūt aſſerit eos plenos fuiſſe ſpirituſancto quo inſpirante tranſtulerūt: nō tn̄ diuiſi vt dicitAuguſtinus. De inemendatis. exemplaribus ¶ Inemēdata. exemplaria ¶ Scriptitāt. id eſt frequēter ſcribunt.