primum ueritatem non habet. non eium fecit deus omnes beatos ⁊ glorioſos. ſed illosſolos beatificauit quos predeſtinauit conformes fieri imaginis filij ſui. hoc enim diſponit dare per merita tanqͣꝫ bonum laudabile.Et ratio huiꝰ aſſignata fuit ſupra di. xxiiij.¶ Ad ilid̓ quod obr̄ ꝙ alie creature poſſūtperuenire in finem ad quem ſunt per uirtutem nature. dd̓ ꝙ non eſt ſimile. quia finiscreature rationalis eſt ſūmum bonum quodeſt ſupra omnem naturam. finis uero aliarūcreaturarū eſt bonum creatum quod ē infraterminos nature. ideo creatura ratiōalis magis indiget dono gratie ut poſſit peruenirein ſuum finem qͣꝫ alie creature. ¶ Ad illudquod obr̄ ꝙ natura nō deficit in neceſſarijsiam patet reſponſio ex predictis. hoc enimintelligitur de neceſſarijs que quideꝫ attenduntur quantum ad eſſe primum uel quantum ad eſſe ſecundū quod cauſatur ex principiis nature. Quantuꝫ uero ad illud eſſe ſecundum quod eſt ſupra naturam neceſſe eſtnaturam deficere. et tale eſt eſſe gratuitum⁊ glorioſum. nullum tamen ex hoc fit nature preiudiciū. quia deus defectuꝫ nature ſuꝑplet. ⁊ ſemper preſto eſt cum ſe offert tempus ⁊ locus complere ⁊ dare quod natura nōpoterat. ¶ Ad illud quod ultimo obr̄ utruꝫhomo mereretur aliqͥd uel nihil ſi facit oꝑaod̓ ꝙ non meretur aliquid de condigno ſedde congruo. et ſic merendo diſponeret ſe adgr̄aꝫ. ⁊ ideo non operaretur fruſtra. Ex predictis patet quantum humana natura ⁊ ſtatuinnocentie eguerit gratia.Oſequenter queritur utruꝫ homoin ſtatu innocētie habuerit gratiaꝫgratum facientem. Et ꝯtra hoc q̄runtur duo. ¶ Primo queritur utrum habuerit gratiam ante lapſum? ¶ Secundo qͣritur utruꝫ ſimul tempore ꝯditus fuit in gratuitis ⁊ naturalibus:Irca primum ſic proceditur ⁊ qͦritur vtrum homo ante lapſum haIbuerit gratiam Et ꝙ ſic uidetur.Luce. x. Qui expoliauerunt eum magis impoſitis ⁊c. Et exponunt ſancti ⁊ glo. ꝙ expoliauerunt eum gratuitis ⁊ uulneraueruntin naturalibus. ergo ſi hoc intelligitur ī primo homine. primus homo non tantum ha

buit naturalia ſed ⁊ gratuita ante peccatum¶ Item Ber. Cum uideret patrem noſtruꝫomnium hominū emulus charitate circundatum et omni uirtute ueſtitū. et hoc accepiſſeterrenū hominem quod ipſe per ſuperbiaꝫamiſit inuidit inſanabilis homicida. Ex hocergo patet ꝙ primus homo ⁊ charitatē habebat ⁊ omnem uirtutem. ¶ Item adā poſtſopore prophetauit ſicut īnuitur ī textu gn̄.⁊ in gloſis. hoc autē non fuit niſi quia introductus fuit in illo ſopore in ſecretum celeſtiscurie ſicut plures dicunt auctores. ſed nulluꝫdecebat illuc introduci qui non haberet graꝫgratū facienteꝫ. ergo ⁊c. ¶ Item a deo recepit mandatū diſcipline. ſed ſi illud mandatūſeruaſſet abſqꝫ grā nihil meruiſſet. ſi ergoillud mandatū eēt ſibi in meritū obedientie.videtur ꝙ deus nō dederit ſibi in preceptūꝓpter gratie adiutoriū. alioqͥn dediſſet ī malum. quod nullo mō decet facere deū. ¶ Iteꝫpeccatū ade arguitur fuiſſe maxime. ſꝫ nullūdonū in uia ē maius gr̄a gratū faciente. ergoſi maior ingratitudo fuit ade qͣꝫ in peccatealioꝝ poſteroꝝ. et poſteri eius poſt acceptūdonū gratie deū offendūt. uidetur ꝙ ipſe an̄peccatū habuerit donū gre gratū faciētis.¶ Sꝫ ꝯͣ. Deus ſciebat p̄m ſtatim lapſurūergo ſciebat ꝙ illud gr̄e donū in nullo eſſetſibi utile. ſꝫ potius eēt ſibi in nocumētū. Siergo ſapiens artifex non dꝫ aliquid fruſtrafacere uel etiā quod v̓tatur in oꝑis ſui dānū⁊ nocumentū. uidetur ꝙ non dederit illi gratiā. ¶ Itē adam quia luſticiam originalemhabuit quando peccauit ⁊ uoluntarie perdidit nunqͣꝫ eam recuperauit. ergo pari rōneſi habuiſſet donum gr̄e gratū facientis necipſe nec aliquis poſterorum eius grām recuperaſſet. ſi ergo ipſe gr̄am gratū facientemrecuperauit. uidetur ꝙ ante lapſum eam nōhabuerit. ¶ Itē adā hēbat optima natur alianullā habebat pronitatē ad malū nec difficultate ad bonū. ergo ſi charitatē ⁊ gr̄am habuiſſet totaliter deo adheſiſſet. ergo nunqͣꝫ inpeccatuꝫ cecidiſſet. ſed ꝯſtat ꝙ cecidit. ergogrām ante lapſum non habuit Itē iucifernon habuit grām gratū facientē ſicut ꝓbatūfuit sͣ. ſi adā grāꝫ gratū faciētē habuit ⁊ abilla cecidit. ergo d̓ altiori gradu cecidit qͣꝫ angelus. ergo uidet̉ ꝙ pccm̄ eiꝰ fuit īcurabilius