d̓

⁊ hinc eſt ꝙ libeꝝ arbitrium ẜm rem comp̄hendit iſtas potentias. uidelicꝫ rationalem.iraſcibileꝫ ⁊ concupiſcibilem. ſicut dicit Auguſtinus de quīqꝫ reſponſionibus cum de libero arbitrio loquimur non de parte animeloquimur. ſed de tota. hinc eſt ꝙ cum cetere uirtutes non indocte ponantur in liberoarbitrio. non huic obuiat illud quod ꝯſueuitdici. ꝙ tres uirtutes theologice ſunt in rationali concupiſcibili ⁊ iraſcibili. Uoluntasenim ut iam dictum eſt non nominat aliampotentiam ẜm eſſentiam ⁊ naturam ab iraſcibili ⁊ concupiſcibili. licꝫ alio modo noīet.¶ Ad illud quod obicitur. ꝙ ratio iudicat⁊ uoluntas ſequitur. Dicendum ꝙ duplexeſt iudicium rationis. Quoddam eſt ī ſolodictamine. ⁊ hoc eſt rationis ẜm ſe. Aliudeſt iudicium diffinitiuū ut fiat uel non fiat.⁊ illud nūqͣꝫ eſt ſine uoluntate. Quātūcūqꝫenim ratio deliberet. in eam ꝑtem terminatdiffinitiuum iudicium. quoniam preoptat uoluntas. et ideo cum dicitur ꝙ uoluntas ſequitur iudicium. ſi intelligatur de iudicio qd̓conſiſtit in ſolo dictamine. non eſt ſemꝑ uerum ꝙ ad illud ſequatur uoluntas neceſſario. Si autem intelligatur de iudicio diffinitiuo. ex hoc non ſequitur ꝙ uoluntas ſequatur principaliter actum alienum. immo potius actum alienum trahit ad propriuꝫ ⁊Ad illud quod ultimo obicitur. ꝙ refrenatioeſt mediante actu rationis. Dicendum ꝙuerum eſt ꝙ actus rationis requiritur. ſednūqͣꝫ ab illo eſt principaliter refrenatio. qͣꝫtūcunqꝫ enim ratio dictet actum uoluntatis eēmalum. nūqͣꝫ uoluntas ſe retrahit niſi uelit.et ideo ſicut poſſibilitas ſcribendi principalius dicitur eſſe in manu qͣꝫ in oculo. licet adad eam concurrat. ⁊ uis oculi ⁊ uis manus.Sic intelligendum eſt in propoſito. Ex p̄dictis ergo patet quid ſit liberum arbitriumẜm rem et qualiter ſe habeat ad rationemet uoluntatem. Si enim omnia que predeterminata ſunt inſimul conferantur. in unuꝫputo ſatis poſſe quietari intellectum. ſi qͥsautem in aliquo predictorum quieſcere uelit. reliqua non ꝑtractans non ita euidenterīnoteſcet ei que ſit liberi arbitrii quidditaset eſſentia.

N PARTE ITA Sumidubitationes circa litteram.Et primo queritur de hoc qd̓dicit ꝙ philoſophi diffinientesliberum arbitrium dixerunt eſſe liberuꝫ deuoluntate iudicium. ¶ Uidetur enim ꝙ talis diffinitio a philoſophis aſſignata nec ſitbona nec ſic ẜm artem phiſicam aſſignata.Philoſophꝰ in ſexto topicorum reprehendit diffinitionem equicolam in qua ſunttot uocabula ex parte diffinitionis quot exparte diffiniti. utpote ſi quis diffiniens tunicam nigram dicat eam eſſe collobium atrū.Sed ſic eſt in propoſito. Si tu dicas ꝙ nōeſt diffinitio. ſed rationis interpretatio.Tunc eſt queſtio. Quare libeꝝ arbitriumpotius uocatur ſic qͣꝫ dicatur liberum iudicium ¶ Item uidetur ꝙ ad philoſophosnon ꝑtineat diffinire liberum arbitrium.quia cum anima ſit imago dei ẜm liberumarbitrium ut dicit Ricardus. ⁊ mediante libero arbitrio mereatur. Philoſophi autē nōcognouerunt animam eſſe dei imaginē. necmeriti originem. uidetur ꝙ liberum arbitiium nec ſciuerūt nec potuerunt diſtinire.¶ Reſponſio. Dicendum ꝙ ſicut predictuꝫeſt. p̄dicta notificatio potius eſt nominis interpretatio qͣꝫ diffinitio. Magis aūt facultas illa cenſetur hoc nomine ut dicatur liberum arbitriū qͣꝫ liberū iudiciū. ꝓ eo ꝙ iudicium importat actum rationis regulatū ẜmregulas ueritaris ſiue ſuperne legis. Arbitriū uero importat actum rationis regulatuẜm imperium uoluntatis. Unde ille dicituriudex cuius eſt ẜm iura cauſam terminare.Ile autem dicitur arbiter qui ad ꝓprium uoluntatis meritum cauſam terminare habet.⁊ quoniā libeꝝ arbitriū quantum eſt de ſe.determinare habet de agendis iuxta uoluntatis nutuꝫ magis qͣꝫ iuxta iuris preceptuꝫ.hinc eſt ꝙ magis proprius nominatur ꝑ nomen arbitrii qͣꝫ per nomen iudicii. Ex hocergo ⁊ ex predictis colligitur ꝙ magna fuitſapientia in eis qui impoſuerunt nomina.Non eīꝫ ſine cauſa hec facultas duplici noīecenſel̓. nec ſine cā uocabulū ſpectās ad rōempotiꝰ dicit̉ argumētū qͣꝫ iudiciū. Eſt n. li. ar.facultas duaꝝ potētiaꝝ ita ꝙ rō ſe hꝫ in rōnematerial̓ ⁊ diſcernere hꝫ ad nutū uolūtatis.