ligat. iij. di. oīs. na plectit malos remunerat bonosla. et no. ꝙ lex a legando vocata ē qͥa ſc̓pta e ẜm yſi. inv. ethy. c. iij. et ẜm hoc lex dicit̉ a lego legis uel dicit̉a ligo ligas qꝛ ligat vinculis in p̄ceptis ẜ. polli. Et adhuiꝰ lr̄e capl̓i intelligen̄qꝫ. Sciend̓ eſt ꝙ ſic̄ eoꝝ que perartē fuerit exteriꝰ quedā rō in mēte artificis p̄exiſtit q̄dicit̉ regula artis. .j. eciā illiꝰ oꝑis iuſti. ꝙ rō det̓mīatp̄exiſtit in mente qͣſi quedā regl̓a ꝓuidencie et hoc ſi inſc̓ptis redigat̉ vocat̉ lex. eſt enī lex ẜm yſi. ut dr̓ h̓ intextū. et ideo lex nō eſt ius ꝓpͥe loquēdo ſꝫ aliqͣlis racioiur̓ ẜm tho.Os eſt ad intelligenciā eoꝝ que hic dicunt̉ notaꝙ mos et ꝯſuetudo qn̄qꝫ ſunt noīa iuris ẜm hͦſe hn̄t ut ꝑs ad totū. Nam oīs mos eſt ꝯſuetudo ſꝫ n̄eꝯº. mos enī eſt ius n̄ ſc̓ptū ꝯſuetudo v̓o refert̉ ad iusſc̓ptū et nō ſc̓ptū ut in. c. ſe. aꝑte ꝯtinẻ. Qn̄qꝫ ſūt nomīa qͣlitatis et ẜm hoc id̓ videt̉ eſſe mos et ꝯſuetudoſcꝫ qͣlitas ul̓ habitꝰ mentis qua hōdiſponit̉ ad hͦ ul̓illd̓ faciendū et ſi ad malū viciū eſt ſi ad bonū virtuseſt. ul̓ ſaltē bona qͣlitas animi et illa dr̓ recondi ī medullis hoīm de pe. di. ij. c. i. et ẜm hͦ idē vide̓ eē moset ꝯſuetudo ſcꝫ qͣlitas ꝓueniēs ex iteratis actibꝰ quilibet actꝰ ſil̓is pꝰ pͥmū ut dicat̉ ꝯſuetudo .i. actꝰ ꝯſuetus.i. ſil̓is et qui alia vice p̄ceſſit. xxv. q. ij. ita nos. c. deemp. aud̓. l. nemo. et forte ẜm hāc ſigͥficacōeꝫ ſic differūt ſcꝫ ꝙ ꝯſuetudo dr̄ qͥlibꝰ ſil̓is actꝰ pꝰ pͥᵐ tͣciꝰ ul̓ qͣrtus ul̓ ſeq̄ꝫs. Conſideratis hijs bn̄ nō vide̓ lr̄a iſtoꝝ. cſibi repūgnācia. Alit̓ enī accipit̉ hͦ nomē mos et aliter hͦ nomē moribꝰ. et alit̓ hoc nomē ꝯſuetudo ut dr̄.j. e. in glo. ult̓ ẜm. h. et jo. def. uel dic planiꝰ mosmoris eſt quedā lex viuēdi nll̓o vincl̓o aſtricta ſū lexnō ſc̓pta ſꝫ tm̄ vſu retenta. Vn̄ mos eſt ꝙ in cuitateſolꝫ fieri ul̓ ẜm yſi. li. v. ethi. c. iij. mos eſt vetuſtateꝓbata ꝯſuetudo ſiue lex nō ſc̓pta ẜm pap. et id̓ ponithu. in deri. c. moror. vbi ec̄ dic̄. ꝙ hic mos moris .i. cōſuetudo vt tl̓is mos eſt in hiſpania .i. ꝯſuetudo et iſteſequit̉ morē ſui pr̄is .i. ꝯſuetudīeꝫ. Item mos eſt virtꝰhoīs ſꝫ in pl̓ali ꝓp̓e hanc habꝫ ſigͥficacōꝫ ut iſte habꝫ bonos mores et ꝓprie dr de bono. Vn̄ maligni mores n̄ſūt mores ſꝫ vicia et eſt ibi oppoſicio in obiecto ẜ hu.ibidē no. tn̄ ꝙ quidā ita diſtinguūt int̓ morē et ꝯſuetudinē ut dicāt morē eē ꝙ in vno ul̓ paucis cepit cōſuetudīeꝫ qd̓ ī pleriſqꝫ ⁊ ſic legūt mos eſt longa ꝯſuetudo pluriū tracta de moribꝰ paucoꝝ ẜ jof. tracta .i.in ſc̓ptis redacta b̓trā. ¶ In. i. glo. ibi ita nos addein pͥn̄. v̓. de hoc. ¶ In. e. glo. ibi venerabile in fi. adde v. inſuꝑ. ¶ In. e. glo. ibi cū eccl̓ia ſutri. adde vbide hoc in glo. nō ergo. ¶ In. e. glo. ibi cuiꝰ non extatmemoria adde qͣlit̓. Iſta ꝓbari debeat plene no. jnno.exͣ de v̓. ſig̓. quid ꝑ nouale. ⁊. c. veniens. inglo. monaſteriū ht̄ ⁊cͣ ibi videas. ¶ In. e. glo. in fi. adde et in pͥ.c. cū eccl̓ia ſut̓na. vbi de hoc.Onſuetūdo .i. ius ꝯſuetudinariū h. ius qd̓damSꝫ cōtra ꝯſuetudo eſt fc̄m extͣ li. vj. de ꝯſti. licet..ff. del̓. ſcio. de quibꝰ eciā rebꝰ ip̄is et fc̄is. Nam cōſuetudo ꝯtrahit̉ ſaltē tacite qͥa ꝯſuetudo eſt pactū tacitū etpaciſci et cōtrahe̓ ſcꝫ fc̄i. ff. decur. ſu. ꝯcilio. §. eū quoqꝫ.ff. de pac. l. i. gͦ nō eſt ius. dic ꝯſiderādo actꝰ ex quibꝰelicit̉ ip̄a ꝯſuetudo eſt fc̄m. ſꝫ exqͦ eſt elicita tūc eſt ius.et ſic eſt hic moribꝰ .i. aſſiduis actibꝰ hū. ſꝓ lege illd̓qd̓ nō eſt ſc̓ptū hu. ſc̓ptura et rōne ſcꝫ tm̄ et ſn̄ ſcriptura cū deficit lex puta qͥa negatm̄ tale emergit cuiꝰdiffinicō nō inuenit̉ ſc̓pta in iure ul̓ in le. et tunc req̄rendū eſt ad ꝯſuetudīeꝫ. Sꝫ vtroqꝫ deficiente ul̓ ſuccedᵗracō nat̉al̓ ul̓ de ſil̓ibꝰ ad ſil̓ia ꝓcedendū eſt ul̓ faciendū eſt. ſic̄ habe̓ di. xx. de libell̓. c. de quibꝰ hu. nec diſfert. ij. ꝑs ſc̓ptura .i. rōe hū. an rōe ſcꝫ tm̄ et ſn̄ ſcriptura et no. ꝙ virtꝰ ꝯſuetudīs eſt ml̓tiplex. quia ip̄aiuir̓ eſt. q. inductiua et ſupplectuia iur̓ vbi ius defic̄ vthic ad hͦ extͣ de ſepult̓ris. c. certificari. Itē ꝯſuetudo eſtſibi ſil̓iū atͣctiua ul̓ atētiua ut in eis indiicat exͣ de cōſuetudine. cū olim inſti. de ſat̉. in fi. xj. di. qͥs neſciat.IIIC. de veteri iur̄. e. l. i. §. ſꝫ et ſi qͣs leges. ff. dele. de quib̓ibi tn̄c ꝙ ꝓximū ⁊cͣ tem ē iur̓ dubij interp̄tatīa exͣde ꝯſue. cū dilectꝰ. ff. e. ti. ſi de interp̄tacōe. Iteꝫ ē iur̓imitatīa inſti. de iur̄ nat̉ali. §. ex nō ſc̓pta. §. que ſitlon. ꝯſu. l. vlt̓. Item iure abrogatiua hec em̄ differ̄t.ff. de v̓. ſig̓. derogat̉. Nā abrogat̉ ius qn̄ prorſustollitur ſꝫ ip̄i derogat̉ qn̄ ꝓ ꝑte tollitur. Vnde ꝯſuetudo aliqn̄ abrogat aliqn̄ derogat. Scd̓m ꝙ ꝯſuetudoeſt vniu̓ſalis et ꝑticularis. ff. cōia p̄di. l. vendicator§. ꝯſiſtat. ff. de ꝯſue. ſedenda. Item ꝯſuetudo ē iur̓ firmatoria. iiij. di. §. legēs. ⁊. C. de vet̓i iure. e. l. i. §. ſique leges. exͣ de p̄ſc̓pcōibꝰ veniēs Item ē ec̄ gr̄e dilatiua exͣ li. vj. de ꝯſue. c. nō ē dicēda .i. nichil int̓eſt anꝯſuetudo ſit ſc̓pta ul̓ nō ſc̓pta dūmō rōe v̓tat̉ vtᵐqꝫ eīſuffiᵗ ut legis habeat aucttem et ita ꝯſuetudo cōtinetius ſc̓ptū ⁊ ius nō ſc̓ptū. h. ⁊c̄ intelligit̉ ẜm jof. dummō ip̄a ꝯſuetudo nō ſit ꝯͣria iuri ſc̓pto. ⁊ idē no. jo..j. xij. di. ꝯſuetudo. ibi de hͦ ſatis dicā ⁊ diᵗ b̓trā. ꝙex iſto v̓bo ſcꝫ rōe fuit ꝯpoſita dec̄. exͣ de ꝯſue. c. vlt̓.quando .i. qūandoquidem ⁊ racio non ſolum ſcript̉a vl̓ aliud vel cōpula referat̉ ad acc̄atm̄ ut dicaturet legē nō ſolū ꝯſuetudīēꝫ et cōmendat .i. cōmēdabilēreddit que eſt em̄ racō quae̓ lex dicat̉ ius et habeat̉ inaucͣte qͥa rōe nitit̉ eadē rōe ꝯſuetudo eſt ius et habendain aucͣte qͥa nitit̉ rōe et eſt ar. ꝙ vbi eſt eadē rō eademdebet eſſe cenſura ar. xix. di. c. i. de condi. i. de ympnisxliiij. di. §. i. ẜm hu. racio licꝫ nō ſemꝑ poſſit aſſignari. Sꝫ hoc referas ad iniciū ar. iiij. di. ī iſtis lau.porro. iij. ꝑs in hoc vvlt dice̓ ꝙ lex eſt rō qꝛ racōꝫ habꝫet ꝯſuetudo erit lex .i. ꝓ lege ẜuabit̉ qͥa habꝫ rōeꝫ dūmōreligioni ẜm b̓. b̓x. ꝯſiſtat .i. ſi de rōe trahit exn̄ciā q̄ad ꝯmendacōeꝫ et aucͣtem lex erit .i. ꝓ lege obſeruādūet legis habebit vigorē h. onīe .i. aliqͥdde oī ul̓ oē nōgn̓e ſubſtācie ſꝫ rōe equalencie dūmō ꝯtineat̉ qd̓ ſequit̉ẜm Lu. et jof. et adde ꝙ dicā. j. e. di. iiij. erit aūt inverbo ꝯſt̓pta qd̓ rōne ſcꝫ tm̄ ſn̄ ſc̓ptura pe. qd̓ religioni. hoc ideo addit̉ qꝛ ſatis dct̄aret hūana rō ꝙ q̓s poſſit pecuīaꝫ fenebrē exerce̓ ſꝫ qꝛ ꝯtͣriū eſt diſtiplīe et ſaluti n̄ eſt ius nͨ loco iur̓ ẜuat̉ et eſt ar. ꝯtͣ leges vſuras ꝑmittentes ſcꝫ ꝙ nō ſint leges nec iura. Iem ſatis dc̄aret racio hoīs qd̓ poſſꝫ ydolatico et azimis iudeorū vtiSꝫ qͥa hoc eſt ꝯtrariū religioni nō pt̄ hoc de iure. xxxijq. iiij. ſic̄ ſancciꝰ. xxxviij. q. i. c. onīs. Item ſatis racioꝑſuadet ꝙ quis pōt̄ vti vxore ſua in ſacro ordine ul̓ ꝙpoſſit ꝯtrahe̓ cū ꝯſang̓nea ul̓ affini ul̓ cū mr̄e ſꝫ qͥa cōtrariū eſt diſciplīe et religioni eccl̓iaſtice nō pot̄ de iur̓hu. et ad hoc qd̓ pͥmo dictū eſt ꝯcordat lau. dicens hicpone exᵐ ī vſura. diſciplīe eccl̓iaſtice no. tn̄ ꝙ hu. deſc̄o victore ſic diſciplīaꝫ diffiniuit. diſciplīa eſt bona ⁊honeſta ꝯū̓ſacō cui paꝝ eſt nō male face̓ ſꝫ ſtudeat eciāin hus q̄ bene agit irrep̄henſibil̓ aꝑe̓ et ſic dic̄ yſi. diſciplina a diſcendo nomē accepit. Vn̄ et ſcīa pot̄ dici ul̓dicl̓ diſciplina qꝛ dicit̉ plena. Vn̄ ẜ augͥ. et pap. diſciplina eſt rerum quaꝝcunqꝫ ſcīa ſaluti ſcꝫ aīe laur̓.¶ In pͥma glo. ibi eo aīo adde ſꝫ qūo pot̄ ꝯſtare de aīoſiue de intencōe dic ut plene no. innoc̄. extͣ de poſtul̓.bone me. ex. ij. in glo. querit̉ cū ⁊cͣ. ſic ec̄ noͣ. ip̄e innoexͣ de cappll̓. mo. c. ij. in glo. c. r̓cuꝑande et hic adde ꝙip̄e no. exͣ de offi. or. ꝯquerēte in g. que eſt ⁊cͣ ¶ In. e.glo. ibi bn̄ uidicat̉ adde ar. exͣ de teſtamētis Raijmū.ciꝰ. §. dc̄s v̓. p̄cedit de hoc noͣ. xij. di. jlld̓ in glo. ar. ꝯtͣ.ibi videas. ¶ In glo. hoc videt̉ ibi ꝯtͣ ius ſc̓ptum addeꝙ pot̄ dici ꝙ ius deficit cum a ꝯſuetudine ſuꝑat̉ ẜ M. ⁊lau ¶ In. e. glo. ibi canones iudicabit adde ꝙ dicitinnoc̄. ꝙ iudex appellacōis ẜuabit ꝯſuetudīeꝫ litiganciū qd̓ dic ut noͣ. exͣ de ꝯ. in prin. ¶ Iij. e. glo. ī ẜ legesadde de hoc xv. q. iiij. §. cum aūt v. ſꝫ ſint. ¶ In e. glo.in fi. adde vbi de hoc et ad idē exͣ de ꝯ. p̄. cū olim vbide hoc exͣ de ꝯg. ſpū. ſuꝑ eo vbi de hoc. ¶ In glo. ml̓tain fi. adde ut. xxvij. q. ij. §. ij. de ꝯ. di. ij. reuera. ¶ Inglo. qd̓ licꝫ in fi. adde ad hoc. xxiij. q. iiij. qui peccat infi. ul̓ hoc ideo dic̄ ꝙ nulla ꝯſuetudo impedit correctiōeꝫ