¶ TitulusC.xxx.
tatem niſi ex conformitate ad intellectū: necnaturalem cum non poſſit exire in actū: niſip̄ſentation eobiecti per intellectum: nec moralem cum etiam agens cōtra rōneꝫ erroneāpeccet ⁊cͣ. ¶ Sed ꝙ non ſufficienter ꝓbaturꝙ intellectꝰ ſit nobilior volūtate ex hoc ꝙ eſteius regula. arguitur ſic in cōtrarium: ſic eſtvoluntas regula intellectus ſicut ecōuerſo:quia qualis eſt vnuſquiſqꝫ ẜm affectuꝫ: talisfinis videt̉ ei ẜm intellectū: virtutes em̄ morales faciunt rectam eſtimationeꝫ de fine: ſꝫprudentia de his que ſūt ad finem. Reſpōdetur ꝙ voluntas non regulatur neceſſario ſicut econuerſo facit intellectus: ſed libere regulat. Sed ꝯtra hoc: quia volūtas ꝑ affectōnem mouet fantaſmata ad rep̄ſentandū aliquid ẜm ſuam affectionem et illud mouet ītellectum neceſſario: qꝛ non poteſt iudicarebonū ꝙ fantaſma non rep̄ſentat niſi vt malum. Sed reſpondeo ꝙ non eſt ſimile: qͥa intellectus eſt ꝑ ſe et primo immediata regulaneceſſaria voluntatis: et ꝙ intellectus per ſeſit regula: hoc omēs concedūt. ⁊ primo: quiaomēꝫ actum volūtatis p̄cedit actus intellectus et immediate et neceſſario: quia ab vltimato iudicio intellectus nō poteſt voluntasreſilire: ecōuerſo aūt voluntas non regulatintellectum niſi ꝑ accidens: quia idem nō eſtꝑ ſe regula et regulatum reſpectu eiuſdeꝫ: etpari ratōne nō regulat pͥmo nec immediateſed mediante fantaſmate: nec neceſſario niſiꝓut intellectus ſibi p̄figit ideo ⁊cͣ ¶ Secūdoarguit̉ ſic fantaſma regulat intellectum: vn̄qn̄ ſūt bona fantaſmata ⁊ bene ordinata: tūcbene iudicat intellectus: quia molles carnedicimus aptos mente ẜm ph̓m: qn̄ autem diſtorta et ꝑturbata: vt ī pueris. ebrijs. dormientibꝰ. et freneticis. tūc male iudicat intellectus: ſꝫ fantaſma nō ꝓpter hoc eſt dignius ītellectu gͦ ⁊cͣ. Reſpondet̉ ꝙ fantaſma regulat ſeruiliter et inſtrumētaliter: intellectꝰ atprincipaliter et denoīatiue. Etſi dicat̉ cōtraquia qd̓ regulat coactiue ⁊ effectiue plus regulat principaliter etiam domīatiue ꝙͣ illudquod ſolū regulat oſtendēdo cuꝫ libertate eiꝰcui oſtendit̉ ſequēdi vel fugiendi. Primo at̄modo fantaſma mouet licꝫ virtute intellectagentis. Secūdo modo intellectus mouet voluntateꝫ ideo ⁊cͣ. Ad hoc dicūt quidaꝫ ꝙ lib̓tas eſt nobilior ī intellectu ꝙͣ in volūtate: qꝛibi radicaliter: hic formaliter. Sꝫ ꝯͣ hoc dictūeſt: qꝛ ꝑfectio ſimpliciter ibi eſt nobilius vbieſt formaliter: qꝛ ſimplicit̓ meliꝰ ē eā hr̄e formalit̓ ꝙͣ nō hr̄e. Un̄ dicēdū meliꝰ .ſ. ꝙ lib̓tasita eſt formalis ī intellectu ſicut ī voluntate.et cū hoc prius ſeu plus: et cauſaliter et radicaliter eſt in intellectu. Nunꝙͣ em̄ aliqͥs actꝰeſt liber in voluntate niſi ſit liber in intellelectu: ⁊ cum hoc libertas actus voluntatis ē
ex libertate actus intellectus concurrentis:vnde illa ſolum poſſumus nō velle que poſſumus iudicare non volenda vt finem: immoplus. qꝛ qn̄ iudicamus aliquid vltimate eligendū neceſſe habemus eligere ꝓtunc: et illiiudicio nō ineſt neceſſitas niſi ex ſuppoſitiōeſuip̄ius. Electioni at̄ ineſt neceſſitas ex ſuppoſitōe iudicij: quia ante iudiciū nō erat neceſſe eligere quocūqꝫ alio poſito: ſed ante electōꝫ neceſſe erat eligere iudicio ſuppoſito vltimato: ſaluo tamen intellectu articuli ad iſtāmateriaꝫ. ¶ Item ꝙ volūtas ſit nobilior intellectu arguit̉ ſic. Illud quo ſimpliciter ſumus boni et cuius malitia eſt peior eſt nobilius: huiuſmōi aūt eſt volūtas. Naꝫ bonitasmoralis q̄ eſt. ꝑ virtutes ī volūtate q̄ facit bonum ſimpliciter: ſcire at̄ paꝝ aut nihil facitad virtutē: ⁊ odiū dei eſt grauius infidelitategͦ ⁊cͣ. ℟. voluntas eſt quid vtilius in genere:ſed non ꝓpter hoc eſt nobilius ī genere nature. ſicut viſus ē nobilior guſtu: ille tn̄ magisneceſſarius. Inhoneſta em̄ noſtra qn̄qꝫ maiorem neceſſitateꝫ habent: ⁊ ꝓpter hoc ſoluit̉de merito et huiuſmodi. ¶ Item ꝙ beatitudoꝯſiſtat principaliter in actu volūtatis ꝓbat̉ſic: beatitudo cōſiſtit in actu nobiliſſimo: ſedactus volūtatis eſt nobilior actu intellectꝰ.gͦ ⁊cͣ. Maior patꝫ ex pͥmo et decimo ethicoꝝ.inor ꝓbat̉: quia ille actꝰ eſt nobilior ī quoet ẜm quē ſumus liberi ꝙͣ ille ẜm quē nō habemus libertateꝫ: ſed ẜm volūtatem ſumꝰ liberi: non at̄ ẜm actū voluntatis qui neceſſitatur ab obiecto. gͦ ⁊cͣ. Reſpondetur ꝑ interemptionem minoris: quia actus volūtatis n̄eſt nobilior ꝙͣ actꝰ intellectus: ſꝫ ecōuerſo: vtꝓbatū eſt. ⁊ cū dr̄ ꝙ actus volūtatis ē lib̓ nōactus intellectꝰ. Dicendū ꝙ libertas pt̄ ſumidupliciter. vno modo ꝓut opponit̉ coactōi.et ſic intellectꝰ eſt liber in intelligendo: ſicutvolūtas in volendo. qd̓ patet. quia illud ſolūeſt coactū qd̓ eſt ꝯtͣ inclinatōeꝫ rei: ſed nullūintelligere eſt ꝯͣ inclinatōꝫ intellectus. immoeſt ẜm inclinatōem eiꝰ. Naturaliter em̄ intellectus inclinat̉ ad intelligendū: cū intelligere ſit ſua ꝑfectio. gͦ impoſſibile eſt ꝙ intellectus ī intelligendo cogat̉: ſicut nec volūtas īvolēdo. immo breuiter nulla potētia nec cōgnitiua nec appetitiua reſpectu ꝓprij actꝰ pōtcogi: qͥa nec hoc inuenit̉ ī potētijs naturalibus. Nō em̄ cogit̉ ignis ad calefaciendū: necgraue ad deſcēdendū. nec viſus ad videnduꝫ.Semꝑ em̄ coactio eſt ꝯtͣ naturā rei: et qꝛ pt̄ꝯtingere ꝙ intellectus aſſentit rei alicui: cꝰoppoſitū voluntas magis acceptaſſet: et ideovoluntas h̓ cogitur actu imꝑato nō actu elicito quatenus hoc fit ꝯtͣ eius inclinatōꝫ. Nōaūt intellectus cuiꝰ inclinatō eſt ad oīa intelligendum. Alio modo ſumit̉ libertas ꝓut opponit̉ neceſſitati: et ſic non oportet ꝙ actus