¶ Capitulū¶ Secūdum
us animus ꝑ vniuerſas mundi ꝑtes omnēqꝫnaturam cōmeans atqꝫ diffuſus: exquo oīaque naſcunt̉ aīalia initia capiūt. Anaxagoras deū eſſe dixit infinitā mentem q̄ ꝑ ſeip̄aꝫmoueatur. Antiſtenes ml̓tos quideꝫ eſſe populares deos: vnum tamen eſſe naturaleꝫ. .i.totius ſūme artificem. Chrÿſippus naturaleꝫvim diuina rōne p̄ditam interdū diuinā neceſſitatem nūcupauit deū. Ienon naturalemdiuināqꝫ legeꝫ: hoꝝ oīm ſnīa ꝙͣuis ſit incerta: eodē tn̄ ſpectat vt ꝓuidētiam vnā eſſe cōſentiat: ſiue em̄ natura ſiue ether ſiue ratio:ſiue mens ſiue fatalis neceſſitas: ſiue diuinalex ſiue quid aliud dixeris ideꝫ ē qd̓ a nobisdr̄ deus. Areſtoteles ꝙͣuis ſecū ipſe diſſideatac repugnātia ſibi et dicat ⁊ ſentiat in ſūmūtn̄ vnam menteꝫ mundo p̄eſſe teſtatur. Plato qui oīm ſapientiſſimꝰ iudicat̉: monarchiāplane ꝑfecteqꝫ defendit nec ethera aut rationem aut naturaꝫ. ſed vt eſt deum noīat ab eomūdum hūc ꝑfectum atꝫ mirabilē fabricatūquem Cicero imitatus atqꝫ ſecutus ī plurimis deū frequēter confitet̉ ac ſup̄mū vocat:quem ī his libris qͦs de legibꝰ ſcripſit: ab eoqꝫregi mundum argumentat̉: cum diſputat denatura deoꝝ: hoc modo nihil p̄ſtātius ē deo:ab eo igit̉ regi mundum neceſſe eſt: nulli igīnature eſt obediens aut ſubiectus deus. ergoomnē regit ip̄e naturaꝫ. Quid autē ſit deus:Boecius ī li. de cōſolatōne diffinit: nec verodeus qui intelligitur a nobis alio modo ītelligi pt̄: niſi mens ſoluta quedā ⁊ libera ſegregata ab om̄i cōcreatione mortali oīa ſentiens et mouēs ante euū. Anicus qͦꝫ Seneca qͥex romanis acerrimus ſtoicus fuit ſepenūero ſūmum deū merita laude ꝓſequit̉. Naꝫ inexhortationibus ait: h̓ cū prima fūdamentamolis pulcherrīe iaceret: et hoc ordine quoneqꝫ maius quicꝙͣ natura nec melius: vt oīaſub ducibꝰ ſuis irent: ꝙͣuis ip̄e ꝑ totū corpusintēderet: tamen miniſtros regni ſui deos genuit: et ꝙͣml̓ta alia de deo noſtris ſimilia locutus eſt. Hec oīa Lactantius deos appellatāgelos genitos .i. creatos a deo. Sibillas idēponit fuiſſe decem diuerſis tꝑibus ⁊ in diuerſis locis: et omēs he Sibille vnuꝫ deum p̄dicant: maxime erÿcthrea q̄ celebrior inter ceteras et nobilior habet̉. vnde deꝰ (inquit vnaex eis) iſqꝫ ampliſſimus increatus. Alia devnus ſolus eminētiſſimus qui fecit celū atqꝫſolem ſtellas et lunam frugiferamqꝫ terrā ettumores aque ponti. Alia Sibilla: ip̄m quieſt ſolus colite principem creatoreꝫ mundi qͥſolus eſt in ſeculū ⁊ a ſeculo fecit. Auicennaethnicus etiaꝫ ī methaphiſica ſua tractatu.viij. ſic ait. Manifeſtum eſt. ꝙ primus nō habet genus nec quiditateꝫ nec qͣlitatē nec qͣntitatem nec vbi nec qn̄do nec ſimile ſibi nec cōtrarium qui eſt altiſſimus ⁊ glorioſus: eo ꝙ
nō ht̄ diffinitōeꝫ: et ꝙ nō pt̄ fieri demōſtratōde om̄i qd̓ eſt. immo ſūt ſigna de eo maīfeſta.Cū at̄ deſignat̉ eiꝰ certitudo: rō nō deſignat̉.niſi ꝓpͥe loquendo ꝑ negatōꝫ ꝯſil̓ium ab ip̄o:et ꝑ affirmationeꝫ relationū ad ip̄m: qꝛ om̄eqd̓ eſt ab ip̄o eſt: ⁊ nō eſt cōicare eī qd̓ eſt abip̄o: ip̄e vero eſt om̄e qd̓ eſt: et tn̄ non eſt aliquid ex his. hec ille.Deſcendamus ad no .§. ij.ſtros et de ſacra ſcriptura nō oportet multaponere: qꝛ tota plena eſt atteſtatōne vniꝰ deitatis ⁊ trinitatis ⁊ ꝑfectionum eius. Soluꝫvnum ponamus: ip̄e Moyſi apparens ī ruboardenti ait. Ego ſū qui ſum hoc nomen meūin eternum. Ubi Hiero. Omnis creatura nōeſſe dici poteſt: quia mutabilis eſt: ⁊ ſic ratioeſt. quod pͥus erat cū ſit mutata ſaltim cogitatū vel affectu. deus aūt tm̄ eſt: qꝛ immutabilis oīo ē. Ip̄e ē (vt ait Dioniſiꝰ) Arcauūbonū ratōni omni ſuꝑ eſſentiale vnitas vnifica: oīs vnitatis ſupereſſentialis eſſentia intellectus inuiſibilis inſcrutabilis. Ip̄e ē (vtait Greg. Nazan) cuius eſſe totum ē inſuꝑabile: quoddaꝫ ſine fine ſubſtantie pelagꝰ nullis terminis limitibuſqꝫ circūdatus. omnē ſēſum om̄eꝫ naturā omne tp̄s ſuꝑgrediēs. Ip̄eeſt (vt ait Aug) quē amat om̄e qd̓ amare pt̄ſiue ſciens ſiue neſciens. Ip̄e eſt quem nemoamittit niſi deceptus: quem nemo querit niſiadmonitus: quē nemo inuenit niſi purgatꝰIpſe eſt cui nos fides excitat. ſpes erigit. caritas iungit. Ip̄e eſt ꝑ queꝫ oīa ſine eo nihileſſent: ſꝫ tendūt ad eſſe. Ip̄e eſt (vt ait Berquo ad vniuerſum ſpectat finis: quo ad delectationem ſalus: quo ad ſe ip̄e nouit. Ip̄e eſtnon minus ꝑuerſoꝝ pena ꝙ humiliū gloria.Eſt em̄ rationabilis qͥdam equitatis directōꝫincōuertibilis atqꝫ indeclinabilis quippe attingēs vbiqꝫ: cui illiſa omīs iniquitas cōturbet̉ neceſſe eſt. Ipſe eſt longitudo ꝓpter eternitatē intermīabileꝫ: latitudo ꝓpter caritatēimmēſurabileꝫ: ſublimitas ꝓpter maieſtateminatt ingibileꝫ: ꝓfundū ꝓpter ſciētiā inſcrutabilem. Hec ẜm apl̓m ſancti comp̄hendunt.Inno. iij. ī cōcilio generali inquit. Firmitercredimus: et ſimpliciter cōfitemur. ꝙ vnusſolus eſt verus deus eternus immēſus incōmutabilis incomp̄henſibilis oīpotēs et ineffabilis pr̄ et filius ⁊ ſpūſſanctꝰ. de ſū. tri. ⁊ fi.ca. ī pͥn. Itaqꝫ dicere de deo ẜm ſubſtātiā qͥdeſt: impoſſibile eſt. Un̄ ⁊ Damaſ. dic̄. ꝙ de d̓oſcire poſſumus qꝛ eſt: ſꝫ non qͥd eſt: meliuſqꝫinnoteſci pt̄ ex oīm reꝝ ablatiōe: ꝓpterea dicit etiam Dioni. ꝙ affirmationes in diuinisſūt incompacte: negationes vere. Dicere em̄de deo. ꝙ ſit bonus ſapiens miſericors impropria locutio eſt: quia has qͣlitates p̄dicamusde aliquo ꝓut intelligimus. Intelligimꝰ aūtiſta eē accidētia ī ſubiecto ī quo ſūt: ſed ī deo