¶ TitulusCxxj.
ne. ⁊ ſingulares clerici: puta cardinales ſuntdeputati ad talem electōnem faciendā: quibꝰdeficiētibꝰ nullis alijs clericis. vel canonicisſingularibꝰ pt̄as in tali electōne ꝯueniret. niſi ſuper hoc nouū ſtatutū ꝯcederetur: nec obſtat. ꝙ ꝯcilium generale congregari non pōtniſi aucͣte pape. vt habetur diſ. xvij. ꝑ totum.quia hoc eſt veꝝ ipſo viuente. ſecus ip̄o mortuo et collegio cardinaliū deficiente. Nam intali caſu imꝑator et alij reges et pͥncipes xp̄ianoꝝ poſſent et deberent ꝯcilium ep̄oꝝ ꝯgrezare ad huiuſmodi electōem faciendam.Sed queritur vtrū .§. vij.collegium cardinalium poſſit eligere papamalium ꝙͣ de ip̄o collegio? Reſpondet Augu. deancho. vbi ſupra. planum eſt. ꝙ non precluditur viā cardinalibꝰ ex aliquo ſtatuto. qͥn poſſint eligere in papam vndecunqꝫ volūt. Et ſicſimpliciter loquēdo hoc licet eis et pn̄t. Sedſuppoſita equali ſufficientia in aliquo qui ſitde collegio. et in alio extraneo magis expeditde collegio eligere. et hoc pluribꝰ ratōnibus.Primo quidem. quia ſic electus de ip̄is cardinalibꝰ habet pleniorem cognitōnem. quorumꝯſilio agere debet. quicquid agit. Non enim ēparum ſummo pontifici cognoſcere illos. dequoꝝ ꝯſilio regit totum mundum. cuius zeli.cuius ꝯditōnis ſint. et qua affectōne in negocijs eccl̓ie loquūtur: qꝛ aliqn̄ ſub pelle ouinalatet vulpina. Unde ip̄e papa ſpecialiter nondebet omni ſpiritui credere: ſꝫ iuxta apl̓icumdocumentum probare debet ſpiritus ſi ex deoſint. Secundo quia exiſtens de collegio. de ordinatōne eccleſie habet plenam informatōemde ordinatōnibus ⁊ ꝯſuetudinibꝰ eccleſie. Unde nō defacili nouas ꝯſuetudines. vel ordinationes inducit: que poſſint eſſe cauſa admirationis. vel perturbatōnis audientium. vel videntium. Extraneus aūt in huiuſmodi eſt vtnouitius. vn̄ et quandoqꝫ nimis excedit. qn̄qꝫnimis reſtringit. ⁊ in nouis ꝯſtituendis ſemper eſt periculum. niſi appareat euidens vtilitas. Tertio. quia de fidelibꝰ et ſubditis eccleſiehabet pleniorem recordatōnem. quia em̄ ſurrexit rex nouus ī egipto qͥ ignorabat ioſeph.ideo rex ille pharao cepit perſequi filios iſrahel. Timendum eſt ergo. vt ſi nō ſumatur decollegio aſſumendus in papam. et plene poſſit recordari qui fuerint fideles eccleſie. et quirebelles. ne exaltet deprimendos. et deprimat exaltandos. Quarta eſt. quia ſtatus cardinalatus habet ꝓpinquam diſpoſitionem adpapatū. Aſſumpti enim ſubito de paruo ſtatu ad magnum (ſcd̓m philoſophum) neſciūtferre fortunam. neſciunt vti tanto dominioCardinalatus autem ratōne ſtatus. ⁊ ratōnep̄ſentialis aſſiſtentie ad papam nō habet admiratōem de papatū. et ideo aſſumptus de collegio poteſt preſumi melius vti papatu. Nec
obſtat ſi dicatur. nimia familiaritas ꝙ paritcontemptum. ⁊ ſic extraneus minus familiaris haberetur in maiori reuerentia: quia illd̓eſt verum inter ſtultos. quia .ſ. multa familiaritas parit contemptum. non autem inter ſapientes. qui ſciunt quibꝰ. et quando. et quaredebent reuereri. vel etiam poteſt dici. ꝙ reuerentia que fit extraneo. vt minus familiari.procedit ex timore. et eſt tantum exterior: ſedque fit familiari. fit ex amore. ⁊ eſt maior interior. Et ad hoc facit quod habetur di. xxiij.In nomine. vbi dicitur. Eligatur ſūmus pōtifex de gremio .ſ. de collegio cardinaliū. ſi reperitur idoneus. Tamen (vt dictuꝫ eſt. et ibiſubditur) et extra collegiū exiſtentē pn̄t eligere. Sic abb. s. anaſtaſij rome fuit electus inpapā. et dictꝰ eugenius. et petrus de murrone aſſūptus ad papatū. ⁊ dictꝰ celeſtinꝰ. et clemens. v. aſſūptus ex archiep̄atū. ⁊ ſic de alijs.De ipſa autem ele .§. viij.ctione pape querit̉. Utrum cardinales teneātur eligere meliorē ceteris. aut doctiorē alijs.aut magis peritum in theologia ꝙͣ in ſciētiaiuris? Reſpondetur iſta queſtio eſt triplex. Etad primam ꝑtem .ſ. qua queritur de meliori.eſt ꝯſiderandum. Primo. ꝙ hic queritur de eoqui creditur et extimatur eſſe melior in iuditōratōnali eligentis. non in rei veritate. vel ẜmcertitudinē. vel iuditio alioꝝ. Nam nedum dealio: ſed nec de ſeip̄o p̄t homo ſcire per certitudinē ſi bonus eſt. ẜm illud eccͣs. ix. Nemo ſcitvtꝝ odio vel amore dei ſit dignus. Uaria etiāſunt iuditia hominū. nā quem extimabit magis aptum et bonum. alius reputabit minusidoneum. ¶ Queritur gͦ ſi eligens tenet̉ eligere quem ip̄e credit meliorem alijs. Et tunc diſtinguitur de bonitate. quia aut queritur debonitate ſimpliciter. aut de bonitate ẜm qͥd.ſcd̓m em̄ bonitatem ſimpliciter. ille dicit̉ melior qui eſt maioris ꝑfectōnis. et dilectionis.etiaꝫ ſi ſit ideota. vel ineptus ad regimen. Etſi non ſit tante ꝑfectionis. et deuotionis: bonus tamen credit̉. Et ẜm Tho. in quodlibet.vj. q. iiij. ar. j. ⁊. ij. ij. q. clxxxv. ar. iij. in eligēdodebet quis eligere non illum quem credit maioris deuotionis et perfectionis: ſed quē credit magis idoneum ad regimen illud. etiamſinon credit eſſe tante perfectionis ſicut plures alios. extimat tamen bonuꝫ eſſe: quod ꝓtanto dicitur. quia ꝙͣtumcunqꝫ iudicareturaptus. et ſagax. et induſtrius ad regimen eccleſiaſticuꝫ. propter naturale ingenium. prudentiam. et ſcientiam. ſi tamen creditur ratōnabiliter eſſe male vite: nullo modo talē debꝫeligere. Loquēdo igitur de meliori ẜm quid .i.ad talem dignitatem. tunc (ẜm Augu. de ancho. vbi ſupͣ) aut equa facilitate p̄t eligere ſufficientiorem. et meliorem. aut non equa facilitate. Si nō equa facilitate: puta quia vnus