TitulusC. xiiij.

qua non. Econtrario aūt ſacramenta nouelegis per ſe quidem ex opere operato. ſed peraccidens ex opere operante. ſicut cauſa ſinequa non in adulto. De ſacramentis aūt ante legem. videt̉ ꝙ circumciſio cōferebatur exoꝑe operato ſiue ex ſola pactōne ſeu ex cauſa ſine qua non: quod ibem eſt dicere ẜm vnāopinioneꝫ. vel diſpoſitione ſeu ornatu: quodidem eſt dicere ẜm aliam opinionem. Reliqͣpero que erant contra originale ꝑ ſe ex opere operato. ſicut ex pactōne non aliter: quiain paruulis non poterat eſſe opus operātisDe fide quideꝫ poteſt concedi: quia illa eſt adeo. De ſigno vero exteriori idem. quia eratinſtitutum a deo per inſpirationem. et ſi nōin ſpeciali ſaltem in generali. Et ſic ex diuina inſtitutione poterat hoc habere. ¶ Et ꝓmaiori declaratione huius ſciendum. ꝙ uſqꝫad paſſionem xp̄i in qua legalia amiſeruntvirtutem ⁊ remedium ꝯtra originale in maribus populi iudeoruꝫ erat circumciſio: quehabuit initium in Abraam. vt patet Gen̄.xvij. Et octauus dies ꝙͣuis eſſet de neceſſitate precepti: ita ꝙ etiam morienti ante nō licebat dare. ſed ſaluatur in fide parentum. vtfemine paruule. non tamen erat de neceſſitate ſacramenti. ſed ſolum inciſio carnis in tali membro tali modo cū intentione faciendi.quod faciebat ille populus. ¶ Alijs aūt vt feminis illius populi et perſonis vtriuſqꝫ ſexante inſtitutionem circumciſionis. Adultisſubueniebat contra originale fides formataquidem cōſequenter non antecedenter. quiaeffectus non precedit ſuam cauſam. Unde ſicut nunc baptiſmus fidem formatam aliqn̄inducit in non ponente obicem: ita et illudremedium. Sed vtrum requiretur aliquodſignum exterius proteſtatiuum illius fidei:dubium eſt. videtur tamen ꝙ vel ore remiſſionem petebat dicens. ab alienis parce ſeruotuo. vel fideꝫ de remiſſione aliquo ſigno exteriori adhibituꝫ declarabat. probabiliter tn̄poſſet dici ſine aliquo ſigno exteriori. nec inre nec in voto adhibito: adultos poſſe ſaluari. In paruulo autem erit remedium fides.non cuiuſcūqꝫ ſꝫ eccleſie q̄ ſꝑ ē formata: hoceſt ꝙſi tꝑe legis nature. vl̓ tꝑe legis ſcripteintenderet face̓. qd̓ faciebat fidelis ꝓ paruulo circumcidendo vel offerendo. illud idem feciſſet pro ſuo: fuiſſet verum ſacramentuꝫ ſicut etiaꝫ nunc ſiquis baptizat paruulum intentione faciendi id quod inſtituit xp̄c ⁊ ſeruat eccleſia. vel ſeruare debꝫ. etſi ipſe infidelis ſit. et nullus etiam in mundo eſſet fidelisverus baptizat. quia baptizat ī fide eccleſie.iſta enim dicitur fides eccleſie in huiuſmodiſcilicꝫ talis intentio. requirebatur tamen deneceſſitate ſignum exterius ſenſibile: quoderat ſacramentum. vnde quouſqꝫ paruulo vl̓

pro paruulo eſſet exhibita benedictio vl̓ oblatio et huiuſmodi: non fiebat remiſſio originalis peccati. Sed non erat tunc determinatum ſignum. ſicut nunc baptiſmus. et ante circumciſio. Et quia non erat aliquid determinatum. propterea Grego. dicit. ꝙ paruulis valebat ſola fides. Quod autem dicitmagiſter in. iiij. di. ꝙ circumciſio ſolum purgabat peccatum ſed non dabat gratiam: cōmuniter non tenetur. quia ablatio peccati n̄poteſt eſſe niſi per gratiam. et oppoſitorū priuatiue oportet alterum ineſſe. vt animal cecum vel videns. penitentia vero matrimonium et alia ſacramenta legalia non erant diſpoſitiua ad gratiam ex opere operato. ſꝫ exopere operante. ¶ Nota de circumciſione dicit Tho. in. iiij. ſen. diſ. j. q. ij. ar. iiij. q. iij. ꝙipſa ſola inter ſacramenta veteris legis conferebat gratiam: tollendo culpam. ſꝫ nō aperiebat ianuam. vt baptiſmus. nec diminuebat fomitem. Sed idem ī tercia parte. q. lxx.ar. iiij. dicit contrarium corrigens quod dixerat in. iiij .ſ. ꝙ circumciſio ſicut nec alia ſacramenta legalia non ꝯferebant gratiaꝫ: ſedfides. cuius ꝓteſtatio erat circumciſio: tollebat peccatum et dabat̉ gratia ex dei pactōne. et ſic erat cauſa ſine qua non..§. iij.De opere operato.Ad declarationē huius locutionis. nota ẜmDe. de palu. ꝙ cū nihil creatum cōferat gratiam niſi diſpoſitiue. ẜm ꝙ opus operatumtripliciter diſponit. Dicit̉ aliquid ex opereoperato tripliciter ꝯferre gratiam. Uno mōcauſando effectum ⁊ diſpoſitionē ad eaꝫ quedicitur caracter vel ornatus. ⁊ ſic ſola ſacramenta noue legis cauſant grām et forte circumciſio. Scd̓o modo ſicut cauſa ſine qͣ nonſufficiens tn̄ ꝑ ſe ſine oꝑe oꝑante. ex ꝑte gratiaꝫ ſuſcipiētis. et ſic om̄e ſacͣmentū qd̓ fuitinſtitutū principale ꝯtra originale ī pueris.vt circūciſio ꝯferebat grām ex opere oꝑato.non ꝙ aliquid efficeret in puero: ſꝫ qꝛ ex hocꝙ exhibebat̉ puero vel pro puero. ſine aliqͥͦalio deus infundebat gratiam puero. et ſic ſacramenta antiqua pro adultis inſtituta. vtaqua luſtratōnis. vnctionis ſacerdotis ⁊ huiuſmodi gratiaꝫ nō ꝯferebant ex opere operato. ſed tm̄ ex oꝑe oꝑante per ſe requiſito. qꝛꝙͣuis ſine mortali eēt. nihil cū hoc motū liberi arbitrij in deū actu hr̄ent illa ſacramēta ſuſcipiendo: nil gratie ſuſcipiebant. Tercio modo dicit̉ conferre gratiaꝫ ex oꝑe operato. nō exclubendo opus operans. et ſic dicitur ꝯferre grām ex opere operato: id quodde ſe eſt bonū moraliter. ſine hoc ꝙ accipiatbonitatem ex operante. ſicut diceretur dare elemoſinamᵇ et quodcunqꝫ de genere bonorum. confert gratiam ex opere operanteinꝙͣtum de ſe natum eſt conferre gratiam.