¶ Capitulum¶ Vndecimum

daret̉. Preterea xp̄c ẜm ꝙ homo ꝑ poteſtatēexcellentie de qua dicit̉ hic eſt qui baptizat:poteſt ꝯferre effectuꝫ ſacramenti ſine ſacramento. ſed ẜm ꝙ homo non pt̄ ꝯferre gratiāquia nō poteſt dare ſpm̄ſanctum. ergo gratia nō eſt effectus ſacramenti. ſic ꝙ ab illo eſſentialiter ꝓducat̉. immo ſicut dicendo paralitico: dimittuntur tibi peccata tua. ꝑ hecverba creauit in ip̄o diſpoſitionē ad gratiaꝫquaꝫ non habebat. qꝛ magis ſalutem corꝑalem querebat ꝙͣ anime. ſꝫ ꝑ deitatem creauitgrām. ꝑ quaꝫ formaliter pct̄m dimiſit. Et ſicut filius hominis habet poteſtateꝫ in terradimittendi peccata. ſic ꝑ abſolutōeꝫ ſacerdotis diſponit̉ ꝯfitens et a deo gratia infunditur. Et ẜm hoc intelligende ſūt aucͣtoritatesque dicunt cauſare grām .ſ. diſpoſitiue. ſicuthō eſt cauſa hoīs diſponendo. et ẜm hoc dicimus ꝙ hūanitas xp̄i nonſoluꝫ diſpoſitiue vtſacramēta: ſꝫ etiā meritorie eſt cauſa gratie.¶ Secunda cōcluſio eſt ꝙ ſacͣmenta attingunt dā ꝓductionē diſpoſitōnis ad grāꝫ: queeſt caracter vel ornatus. et pari ratione adſacramentalem grāꝫ. et iſtud probat̉ ſic. Sicut ꝑ que peccat quis: ꝑ hec et torquet̉. ſic etqꝛ homo peccauit ꝑ ſenſibilia. et ꝑ ſenſibiliatorquet̉ in īferno et humiliat̉. vt ꝑ illā iuſtificet̉ penitens in mūdo. ſed ſenſibilia fuerūtcauſa pct̄i. nonſolū ſine qͣ nō: ſꝫ inſtrumētaliter. qꝛ vidit mulier lignuꝫ ⁊cͣ. ita ꝙ fructusviſus mouit ſenſum. et ꝑ illū intellectū. et cūhoc appetitū qꝛ eſt mouens motuꝫ ab appetibili. licet virtute intellectus agentis. Preterea cum gratia nō detur ẜm legem ꝯmuneꝫniſi diſpoſito. oportet ꝙ recepturus gratiaꝫdiſponat ſe ꝑ liberum arbitriū vel diſponat̉ab alio. Sꝫ ꝑuulus nō diſponit ſe. gͦ diſponitur a ſacͣmento. Itē in ſacramentis noue legis ī quibꝰ dat̉ gratia: niſi homo ponat obicem non requirit̉ ꝑ ſe ꝙ homo ſe diſponat.ſed ſolum ꝙ ſe nō opponat. gͦ ꝑ ipſum ſacramentum diſponit̉. et ſic eſt ꝓbabile in omniſacramento noue legis qd̓ iuſtificat ex opereoꝑato. ꝙ ꝯferat diſpoſitōꝫ ad grāꝫ ¶ In ſacramentis aūt veteris legis nonſolū ꝓmittebatur gratia. ſed dabat̉ in illis a deo ſed requirebat̉ diſpoſitō que ſacramenta nō faciebātniſi circumciſio. ſed ip̄emet ſuſcipiens. Undeiuſtificabant ex opere oꝑante nō ex oꝑato.Cum gͦ iſta iuſtificent ex oꝑe operato. ſicutilla ex oꝑe oꝑante: ſicut opus oꝑans ſibi fomaliter oꝑabatur et cauſabat diſpoſitionē.ita hic opus oꝑatuꝫ. vnde ſicut hic homo ſuſcipiens ſacramentum ſe diſponebat ad gratiam ſic nunc ipſa ſuſceptio ſacramenti velſacramentū ſuſceptū ipſum diſponebat. Etſidicat̉ ꝙ corpus non agit in illud quod nontangit. Un̄ et Auguſ. Un̄ tanta virtus aquevt corpus tangat ⁊ cor abluat: ſed in quibuſ-

dam ſacͣmentis non videt̉ eſſe aliquis cōtactus. Reſpondet ꝙ ī omni ſacͣmento ꝑ ſe requirit̉ ꝯtactus forme. puta ꝙ ſonus verboꝝꝑueniat uſqꝫ ad ſuſcipientem. qn̄ conſiſtit inpſu. vel uſqꝫ ad materiā quando ꝯſiſtit in cōſecratōe materie. Sed non requirit̉ ꝙ ſuſcipiens ſacramentū intelligat verba cum aliqn̄ ſit ꝑuulus. aliquando laicus. nec etiam ꝙaudiat̉ ſonus verboꝝ: cum aliqn̄ ſit ſurdusquia nō ex oꝑe oꝑante ſuſcipientis. ſꝫ ex oꝑeoperato a ſe. et a deo et a paſſione ſuſcipientis oꝑatur. In matrimonio aūt quod interabſentes ꝯtrahit̉ ip̄a verba nuntij audiunt̉.et littere legunt̉. et ſic eſt ibi quidam cōtactꝰſenſuum et eſt etiā ꝯtactus materie in eis vtin mr̄imonio. ¶ Tercia ꝯcluſio eſt ꝙ ſacramenta habent effectum ꝑ virtuteꝫ inherentem. qꝛ non minus poteſt corpus. vt inſtrumentū diuine miſericordie ꝙͣ inſtrumentuꝫdiuine iuſticie. Sed ignis purgatorij vel inferni habꝫ ꝑ hmōi virtutē affligendi ſpiritūergo ⁊ ſacramentū iuſtificandi. Preterea nōminus pt̄ ſecundus adam ꝑ regeneratōeꝫpͥmus ꝑ generatōꝫ carnaleꝫ. ſꝫ ille trāſfudiſſet originalē iuſticiaꝫ: que erat diſpoſito adgrām ꝑ virtutē ſeminis. gͦ et hmōi talis virtus in ſacramentis. et ita erat illa originalisiuſticia diſpoſitio neceſſitans ad grām ſicutnunc eſt caracter vl̓ ornatus. Et nota ꝙ virtus ſacramētalis qn̄qꝫ eſt in ſola forma ſicutin mr̄imonio. ita ꝙ cū ſacramentū ꝯſiſtat inſuſcipiendo non in agendo. verba viri in muliere cauſant illaꝫ diſpoſitōneꝫ et ecōuerſo.Qn̄qꝫ in ſola materia. ſicut poſt ꝯſecratōꝫ ineuchariſtia ī ſpeciebꝰ remanet virtus diſponens ad gratiaꝫ ſuſcipientem. qn̄qꝫ in formamateria ⁊ miniſtro ſicut ī alijs. Et dicit tho.ꝙ iſta virtus nō eſt ens ꝯpletum habēs eſſefixuꝫ ī materia: ſꝫ qd̓daꝫ ens incōpletum ſicut eſt virtus mutandi viſum in aere vel cōlore. et hmōi entia cōſueuerunt dici intentiones. ⁊ habent aliquid ſimile cum ente. quodeſt in anima. quod eſt ens diminutum. et eſtin ſacramento ſicut in ſubiecto. per modumtamen intentōis non ꝑmanētis ſꝫ fluentis.Et eſt iſta virtus et efficatia ſacramentoruꝫex tribus. Ex dei inſtitutione ſicut ex cauſapͥncipali agente. Ex paſſione xp̄i ſicut ex prima cauſa meritoria. Et ex fide eccleſie ſicutex continuante inſtrumēto principali agenti.De differentia inter .§. ij.ſacramenta noue legis et peteris. et alijs remedijs ꝯtra originalia et legalia: quo ad collationem gratie. Nota ergo ẜm Pe. de palu.ꝙ ſacramenta veteris legis non conferebantgratiaꝫ ex opere operante ſicut ex cauſa perquā: ſꝫ ex oꝑe oꝑato ſicut ex cauſa qua ſine