¶ Tituluslxiiij.

noſticum ꝙͣtum ad finem ad quem ordinatſcꝫ futurā gloriaꝫ. Sꝫ reſtringendo diffinitionē ſacͣmenti ab ſacͣmenta noue legis tm̄.que ſola ſunt ꝑfecta ſacͣmenta: oportet adde̓vt dicit ip̄e mgr̄ ſenten. ad predicta hoc .ſ. vteius ſimilitudinē gerat et cauſa exiſtat. Ubiſciendum ꝙ ſicut ſanum dicit̉ tripliciter .ſ. dehabente. efficiente et ſignante ſanitatē. vtputa de aīali medicina et prina. ſic ſacramentūdicit̉ de habente formaliter ⁊ eſſentialit̓ ſanctitatem. vt de euchariſtia ꝯtinente ſanctūſanctoꝝ. Item de ſignante et efficiente ſimulnon tamē habente. ſicut de ceteris ſacramētis noue legis. Iteꝫ de efficiente tm̄. et ſic incarnatio et paſſio et hmōi dicit̉ ſacramentūIteꝫ de ſignante tm̄. vt de ſacramentis veteris legis. Eſt at̄ ſacramentū noue legis cauſa gratie. et ſalutem oꝑat̉ per ſe. licet ꝑ accidens in ponente obicem impediat̉. et ſic etiāintelligit̉ alia diffinitio .ſ. Sacramentuꝫ eſtin quo ſub tegumento reruꝫ viſibilium diuina virtus ſecretius ſalutem operatur. pe. ethabetur. j. q. j. multi. Et dicit̉ ſacramentumactiue a ſacrando. ſicut ornamentum ab ornando. ſanant at̄ ſacramenta effectiue quodammodo: quia diſpoſitiue. gratia at̄ formaliter. et ideo nō ſunt ſuꝑflua: ſicut nec medicine que ſanant inſtrumentaliter: ſuperfluunt animali ꝙ ſanatur formaliter per ſanitatem.Quomodo aūt dicantur. §. j.ſacramenta eſſe cauſa gr̄e. Sciendum ꝙ circa hoc eſt duplex opinio ſolennis. quidaꝫ eīdicunt ꝙ ſunt cauſa tm̄. ſine qua non cōfertur gratia. quia ex diuina pactione vel ordinatōne ſic fit: ꝙ recipiens ſacramentum: recipit gratiam. niſi ponat obicem. et recipitgratia non a ſacramento ſed a deo. ita ꝙ nulla virtus cauſatiua gratie nec caracteris veldiſpoſitionis ſiue ornatus exiſtentis in anima eſt in ſacramētis ẜm eos ſed a deo a quoſola predicta fiunt Inducunt ad hoc ſimilitudineꝫ de eo qui recipit denarium plumbeum facta tali ordinatōne. vt qui recipit vnūde illis: recipit elemoſinam regis. non ꝙ denarius ſit cauſa elemoſine ſꝫ ſolum rex. Denarius aūt ſolum eſt ſignum et cauſa ſine qͣnon. ſic in propoſito d̓ ſacramentis reſpectugratie caracteris vel ornatus. Sed iſta opinionem reprobat Pe. de palu. poſt Tho. iniiij. et Io. neapol̓. in quodlibet. per has rationes. Primo. quia ſacramenta perfecta debent aliquid agere ad ſanctificationeꝫ. et nōſolum ſignare. quia ſacramentum dicitur aſacrando actiue. ¶ Unde niſi aliquid agat adſacrandum: non eſt perfectum ſacramentū.Sed ſacramenta noue legis ſunt ꝑfectiſſimaergo ⁊cͣ. Secundo. quia videtur abſurduꝫ ꝙdeus non aliter agat in ſacramētis ad iuſti-

ficandum ꝙͣ diabolus in ſortilegijs ad malefaciendum. ex pactione herba vel carta poſita ſub lecto vel linteamine al̓s limine. ⁊ nihil penitus agente. Aut ꝙ verba ſacͣmentalia nil plus faciant. nec miniſter ꝙͣ verba incantatoꝝ aut ip̄e. Sꝫ ſicut illis dictis ex pactione demon agit ī ſerpente trahēdo vel venenū mortificando ſic ī ꝓpoſito. Tercio. qꝛ ſequeret̉ ẜm hoc. ꝙ ſacͣmenta veteris legis etp̄cepta veteris ⁊ noue legis ſint magis cauſa gratie ꝙͣ ſacͣmenta noue legis. p̄cipue aliqua. qꝛ illud ē cauſa gr̄e ſine qua nō potiſſime: qͦ ſolo ꝓpoſito gr̄a aliunde nō infundit̉. ⁊qͦ ſolo remoto et nullo alio poſito infundit̉.Sed nunꝙͣ eſt infuſio gr̄e in adulto ſine impletione p̄ceptoꝝ. nec ecōuerſo. gͦ ⁊cͣ. Nec auctoritas magiſtri quā inducunt. quia .ſ. dataſunt ſacramenta. vt homo querat ſaluteꝫ nōab illis ſed a deo in illis. facit pro eis: qꝛ nona ſacramētis querit̉ ſalus principalit̓ ſꝫ inſtrumētaliter ¶ Eſt alia opīo beati Tho. ꝙſacͣmenta ſūt cauſa gratie diſpoſitiua. Diciteī. Ex ſacͣmentis duo ꝯſequunt̉ in aīa. vnuꝫqd̓ eſt ſacͣmentū ⁊ res. ſicut caracter vel aliquis ornatus anime ꝙͣtum ad illa ſacͣmentain quibꝰ nō imprimit̉ caracter. Aliud eſt ꝙres tm̄. ſicut gr̄a. Reſpectu igitur pͥmi effectus ſacramēti. ſunt cauſe aliquo modo efficientes .ſ. inſtrumentalit̓. ſed reſpectu ſecūdiſūt cauſe diſponētes. tali diſpoſitōne que eſtneceſſitatis: niſi ſit impedimentū ex ꝑte recipientis. ⁊ hoc videt̉ magis theologis ⁊ dictisſanctoꝝ ꝯueniens. ⁊ inter alias rōes inducitauctoritatem auguſtini dicentis. Unde tanta virtus aque. vt corpus tangat. et cor abluat ꝑ gratiaꝫ. j. q. j. detrahe. hec tho. Et declarat eam Pe. de palu. ꝑ tres concluſiones. Etad ea que poſſent obici: diffuſe reſpondet iniiij. diſ. j. q. j. ¶ Et prima concluſio eſt. ꝙ ſacramenta non attingunt ad productionemgratie: quod probat auctoritate et ratione:Dicit em̄ Auguſ. in libro de natura et gͣtia.ꝙ quedam eſt deus faciens ꝑ ſeipſum: que illo ſolo digna ſunt eoꝙ cōueniunt. ſicut illuminare aīas. Sed ſupͥma illuminatio ī vitapreſenti eſt per gratiam. ergo ⁊cͣ. Confirmatur hoc ratione. qꝛ ſi ſic. gratia nō eſſet gratia. nam effectus dicit̉ neceſſarius vel ꝯtingens ꝑ cōꝑationem ad cauſam ꝓpinquam etimmediatam: non remotam. etiam ſi illa nōſit principalis ſed inſtrumentalis. ſicut dicitur vnum celum moueri ab alio neceſſarioꝙͣuis nō moueat niſi motum ab angelo contingenter et libere. qꝛ mouet ꝑ ſuum motumqui eſt motus neceſſario agens. ſic in ꝓpoſito ſi gratia immediate cauſaretur a ſacmento. licet per virtutem ſibi a deo gratis collataꝫ. quia tamē illa virtus neceſſario ageret:gratia non gratis nec libere: ſed neceſſario