¶ Sextum¶ Capitulum
Qui vero perfecti ſunt. ita ꝙ iam apprehenberunt ea: ad que tendit profitiens pre vehementi deſiderio: quod habent ad xp̄m: n̄ poſſunt abſtinere eius preſentiam. Et quia nonpoſſunt eum reuelata facie contēplari ī gloria: ſaltem pro conſolatione ſua volunt eodēmodo quo poſſūt eius frui preſentia. aſpirātad amplexus. petunt oſculuꝫ. videre cupiūt.et experimentaliter guſtare ꝙͣſuauis ſit dominus. vt in dulcore ſuauitatis et in fortitudine cibi illius ambulent uſqꝫ ad montē dei.ſ. beatitudinem ſempiternam: ad quā conſequendam pro viatico: datum eſt corpus domini noſtri ih̓u xp̄i: qui cū patre ⁊ ſpiritu ſācto viuit et regnat per infinita ſecula amen.Hec omnia ſcꝫ ꝯtenta in ꝓximis quatuor. §.extracta ſūt ex quodam libello ꝑ modum dialogi edito.Duodecim autem .§. xvj.mirabilia reꝑiuntur in iſto ſacramēto. vt ponit io. d̓ ſancto geminiano ī ſermone quodāque tam̄ ſunt ſentētie. b. tho. ī. iiij. ¶ Primūem̄ mirabile ē. ꝙ corpus xp̄i in celo localiterexiſtens incipit eſſe in altari: abſqꝫ hoc ꝙ decelo deſcendat: quod certe ideo eſſe poteſt. ꝙcorpus xp̄i non incipit de nouo eſſe in altariper ſui mutationem localem: ſed per hoc ꝙaliquid in altari exiſtens .ſ. ſubſtātia panisꝯuertitur in ip̄m et diuina virtute efficiturcorpus xp̄i. ſicut ignis incipit de nouo eſſe īaere abſqꝫ ſui mutatōne locali: quādo aer inignem ꝯuertitur. ¶ Secundū mirabile eſt.ꝙ nihil remanet d̓ panis ſubſtantia facta cōuerſione in corpus xp̄i: et tamen non ē corrupta nec anihilata. hoc aūt ideo eſt: quia tota ſubſtantia panis trāſſubſtantiat̉ et conuertit̉ in ſubſtantiā corꝑis xp̄i. licet em̄ huiuſmodi trāſſubſtantiatio nō poſſit fieri virtute nature: quia agens naturale nō poteſtagere: niſi ad trāſformationem formarum inmateria. pt̄ tamen fieri virtute eius qͥ eſt tociꝰ entis creator ⁊ auctor: qꝛ cū vtriqꝫ mat̓ie.ſ. panis et corꝑis xp̄i ſit aliquid cōmune nature entis: pt̄ actor entis illud qd̓ ē entitatisī materia vel forma panis ꝯuerte̓ ad illd̓ qd̓ē entitatis ī materia et formā corꝑis xp̄i: ſb̓lato eo ꝑ qd̓ ſubſtātia diſtinguebat̉ ab illa.Nā ſublato eo ꝑ qd̓ ſubſtātia panis diſtīguitur a ſubſtantia corporis. tūc entitas q̄ fuitſubſtātia panis: r̄manet entitas corꝑis xp̄i.Un̄ amb̓. li. de ſacͣmētis dīc. licꝫ figura paniset vini videatur: nihil tn̄ aliud ꝙͣ caro xp̄i etſāguis pꝰ ꝯuerſionē credēda ē. ¶ Tertiū mirabile eſt. ꝙ ꝙͣuis materia panis ꝯuertat̉ inmateriā corꝑis xp̄i: et forma ī formā: nō tn̄ꝯuertit̉ in animā rationalē: ꝙͣꝙͣ aīa rationalis ſit formā corꝑis xp̄i. Et hoc ideo: qꝛ anima eſt forma corꝑis: dans ei totum eē ꝑfecteſcilicet et eſſe animatum et eſſe corporeum:
et ſic d̓ alijs. Conuertitur ergo forma paniin formā corꝑis xp̄i. ẜm ꝙ dat eſſe corporeū:n aūt ẜm ꝙ dat eē aīatū tali aīe. Eſt at̄ aīaex vi ſacramēti ſub ſacͣmēto īꝙͣtū dat eē corporeū: nō aūt īꝙͣtū dat eē animatū. et ſic inꝙtum anima non eſt ibi ex vi ſacramenti: ſꝫconcomitatur. Vnde licet ſit ibi realiter et eſſentialiter forma et anima: non eſt tamē ter.minatio conuerſionis inꝙͣtum anima: ſed īꝙtum forma corporeitatis: quia dato ꝙ illaeſſentia non eſſet anima ſed eſſet forma corporeitatis: adhuc conuerteretur in eam forma panis. ſed ſi econuerſo eſſet anima et nōforma corporeitatis: non conuerteretur ineam: quia verba ſacramenti effitiunt quodſignificant. ſignificant autem conuerſionemfieri ī corpus: quia dicit hoc eſt corpus meum: et corpus non eſt anima. ¶ Quartummirabile quia quotcūqꝫ hoſtie conuertāturin corpus xp̄i: ip̄m tamen nullo modo augetur: nec īmutatur. hoc autem ideo accibit:quia ẜm philoſophum in primo de generation. Augmentum eſt ꝙͣtitatis preexiſtentisadditamentum. dico autem abbitamentumalterius ꝙͣtitatis. Cum igitur fit conuerſio īaliquid preexiſtens augmenti trāſmutatō accidit: quia ad preexiſtentem quantitatem fitadditio ꝙͣtitatis. auferatur ergo additio ꝙͣtitati: ⁊ nullo erit mutatio circa id ad quodſolius ſubſtantie conuerſio terminatur. ſubſtantia enim ẜm ſe conſiderata. ſine materiaſine forma eſt indiuiſibilis. et tale indiuiſibile tranſmutatum: cum ibi non remaneat aliquod cōmune ſubiectum: non facit aliquamcōmutationem circa illud ad quod fit conuerſio. ſcilicet nature mutatio generationis:quia aliquid preexiſtit nature alterationis:quia conuerſio non eſt accidentium nec augmenti: quia nō fit additio ꝙͣti ad ꝙͣtum p̄exiſtens. Sicut ergo ex hoc ꝙ vnus vel multi diſcant aliquod ſecretum: ipſum ſecretumpropterea non augetur. ita ꝙ vna vel plureshoſtie conuertantur in corpus xp̄i: non ꝓpter hoc augmentatur. ¶ Quintum mirabile eſt ꝙ ꝙͣꝙͣ in multis altaribus multe ſinthoſtie conſecrate. et in qualibet hoſtia conſecrata ſit integrum corpus xp̄i: nihilonimuscorpus xp̄i non multiplicatur: ſed vnum tātummodo corpus eſt in hoſtijs et altaribusomnibus. ſed hoc ideo eſt poſſibile: quia ſubſtantia panis directe conuertitur in ſubſtantiam corporis criſti. ſubſtantia autem vt ſb̓ſtantia ad nullum locum determinatur. ſedprout eſt ꝙͣta: quia mediātibus dimenſionibus ſuis ad dimēſiones loci habet habitudinē. Cū igitur dimēſiones corꝑis xp̄i nō ſint īhoc ſacramento ex vi conuerſionis: quia dimenſiones panis non conuertuntur: ſed remanēt: ptꝫ ꝙ corpꝰ xp̄i ꝓut ē ī hoc ſacͣmēto: