¶ Capitulum¶ Vndecimum

primo. l. eos ſuper allegata ꝑ Gar. quia ibibeniebat contra ꝓprium ſigillum. et ſic cōtrarem autenticam ⁊ approbatam. Nec etiā obſtat extra de p̄ſump. c. litteras. Ubi glo. dicitꝙ ſtatur primo dicto teſtis: quia hoc eſt veꝝquando illud quod dixit teſtis ī iuditio. Dixitita ꝙ eſt validum teſtimonium. naꝫ tunc ſiuein iuditio ſiue extra iuditiuꝫ dicat poſtea cōtrarium: ſtatur primo dicto. Sed ſecus ē cuꝫteſtis primo extra iuditium dicit aliquid. etpoſtea in iuditio dicit contra. Nam primo dictum extra iuditium non ē validum: quia nōē ſolēniter dictum. ⁊ coram iudice: quod reqͥritur. vt faciat fideꝫ in iubitio. extra de teſti.ca. veniens. Ad eſſentiaꝫ enim dicti teſtis. vtſit validum requiritur iuramentum: ⁊ coraꝫiudice competente examinatio eius quod nōreperitur in eo: quod dixit teſtis extra iuditium. Unde nō reputatur primo dictuꝫ: niſiquod primo dixit in iuditio: nec talis poteſtpuniri de crimine falſi: quia nō ē probatumhoc quod dicit nūc in iuditio eſſe falſū: quiapotuit eſſe falſum illud quod primo dixit extra iuditium. de equo nō puniretur de falſo:quia ſimplex locucio eſſet. tamen talis ſuſpectus de falſo ſi duo teſtes deponerent contraillum in dicto caſu. poſſet poni ad torturamẜm Iohannem andree.¶ De teſtimonio in iu­ .§. iij.ditio. Nota ſcd̓m Bal. de peruſio. ꝙ falſus teſtis punitur pena talionis. l. j. ff. ad. l. cor. deſica. et notatur. ij. q. iiij. in glo. ſūme. Et ē teſtis falſus: qui iuratus ⁊ examinatus falſumloquitur. xxij. q. ij. ne quis arbitret̉. Qui aūtnō eſt examinatus. licet latitet vt nō inueniatur veritas. non ē falſus: ſed doloſus. ⁊ ſic nōtenetur pena illa. Teſtis enim nō punitur d̓falſo anteꝙͣ teſtimonium dicat. vt notat̉. xxxv. q. vij. Notificamus in glo. Et preſumiturdolus in tacendo: ſi teſtis ad interrogata nōbult reſpondere. In ſcripturis tamen ille quiperum celat: falſum cōmittit. ff. d̓ fal. l. j. Teſtis non debꝫ de imꝑtinentibus interrogari.teſtis tamē qui loquitur obſcure: nō habeturpro falſo: ſed pro ſuſpecto. vt notatur. iiij. q.iij. teſtis in gloſa prima. Et ideo poteſt peti ꝙdeclaret: niſi iudex ex cauſis nolit hoc facere.vt notatur. iiij. q. iij. §. in criminali. Et iſtudꝙ poſſit iudex ſub obſcuritate tranſire non ēnotabile. tamen cauſa poteſt eſſe vel in ip̄o qͥſuſpectus eſt vel in producente: quia producit teſtem ſuper incerto. ¶ Item nota ꝙ quādo teſtis dicit vnum ex quo aliquid ſequiturſemper vtrumqꝫ depoſuiſſe dicit̉. Unde ſi teſtis dicit aliquem tenuiſſe domum ex corporali d̓tentōne: p̄ſumitur vera poſſeſſio. vt notatur. vij. q. j. pontifices. ⁊ per Inno. ¶ Iteꝫnota ꝙ ſi teſtis negatiue dicit. nō videtur mihi: non ſequitur. ergo non eſt. vt notatur. x-

xxiij. q. iiij. ca. ij. in glo. ¶ Iteꝫ teſtis quandoſuper diuerſis factis teſtificatur: nulla ē contrarietas inter eos. Unde ſingulares dici poſſunt ſic: ſed nō contrarium. de peni. diſ. j. Periculoſa. Nota tamen ꝙ in ciuili ⁊ criminalidari poſſunt interrogatoria: ſed iudex ea nōdebet abſcondere parti. vt notat̉. ij. q. j. ī primis in glo. teſtes. ¶ Item nota ꝙ interrogatorijs debet quis cogi ad petitōneꝫ partis. adreſpondendum in ciuili vel criminali poſt litis conteſtationem. ¶ Itē nota ꝙ teſtis quinon dicit totum factum nō probat. vnde iteruꝫ interrogatur. vt notat̉. xx. q. iij. preſēs.¶ Item nota ꝙ publicatio teſtiuꝫ non ligatiudicem: exeo ꝙ ex offitio facit. vt notatur.iij. q. xj. §. Cauſa. ¶ Ite teſtem falſum metusnō excuſat. xv. q. vj. auctoritate. ¶ Item nota ꝙ interdum vni teſti creditur: quia alij d̓ſunt. vel quando de ꝯſcientia in articulo mortis agit̉. vt. xxvj. q. vj. c. His qui. IItē qui vocantur ad teſtimonium eo ipſo videntur approbari per eum qui aduocari fecit: ⁊ debentexaminari. vt notatur. xviij. q. ij. In decima.¶ Quid ſi probatur ꝙ teſtis fuerit inſtructꝰ.vt confirmet vel neget. ⁊ tunc ē ſubordinatioaut velit affirmare vel negare. ꝙ vtatur vera⁊ congrua ratione. ⁊ tunc non eſt ſubordinatio. ¶ Sed quid ſi teſtis promiſit teſtificare;:Reſpondeo aut promiſit certum ⁊ repellitur.aut nō dicendo quid. et tūc nō repellitur. niſiaccepiſſet pretiū: quia tūc p̄ſumit̉ corruptꝰ.Notandum etiam ꝙ .§. iiij.teſtis poteſt falſum deponere ⁊ verum: et necperum nec falſum in omnibus decem predicamentis notatis ab Areſtotele in libro de p̄dicamentis. Et in ſubſtantia quidem. vt cumteſtis dicit. ꝙ homo dedit damnum: cum nonfuerit homo: ſed aliud animal. Item ſi dicitꝙ Titius percuſſit ſeruium cum ferro ⁊ fuerit cum lapide: iſte deponit falſum in ſubſtātia. Res enim et perſone ſubſtantia appellantur. Etſi interrogatur de cauſa illius ſubſtātie .i. quomodo ſcit ꝙ eſſet ſubſtantia lapidis.vel ꝙ eſſet homo: ſufficit ꝙ dicat. quia vidit.¶ In quantitate diſcreta atteſtatur quis. vtcum dicit ꝙ appollo promiſit titio. x. cum nōpromiſit niſi quinqꝫ. vl̓ de quantitate continua. vt ſi dixi: promiſi vel vendidi tibi terraꝫuſqꝫ ad talem arborem. ⁊ non promiſi tantūſed minus. Et ſi interrogetur teſtis. quid eſtquantitas. nō tenetur reſpondere: quia in teſte non requiritur tanta peritia. ꝙ ſciat diffinire preſertim ea: que ſunt ad materiā phiſice diſputationis ⁊ diſpoſitionem iuris pertinent. vt notatur. ff. d̓ verbo. obli. l. ſtipulatio. ¶ In qualitate deponit teſtis falſum. ſidicat ꝙ frumentum mutuatuꝫ erat optimū.cū eſſet minꝰ bonū. Iſta ē qualitas ītrinſeca.