¶ Titulus¶ Nonus
non licet recipere pecuniam. Habes de hijsomnibus in ſecunda parte ti. x. c. de Iuramēto. Cum proceditur per inquiſitōnem vel peraccuſatōnem. habes ſupra in ſuis capitulis.De diſcordia teſtium. §. ij.quando infirmat teſtimonium ⁊ quando no.Nota ẜm Vil. teſtes debent concordare ī circumſtantijs: que in hoc verſu ꝯtinētur. Resperſona locus gradus hec ſunt conſona tempus. Res. quia ſi vnus dicit de vna re vel devno facto. alius de alio: teſtimonia ſunt ſīgularia. extra de proba. ca. Licet. Perſona nāſide diuerſis perſonis loquātur: ſingularia ſūtteſtimonia. extra de reſcriptis Rodulphus.Et dicit Hoſti. ꝙ ſi ponerent̉ certe locutōnesnō obeſſet error nomīs. Locus etiam redditteſtimonium inefficax. vt patet in exemploDanielis in cauſa Suſanne. daniel̓. xiij. Gradus. quia ſi in queſtione matrimonij teſtes d̓ponant diuerſos gradus cōſanguinitatis velaffinitatis: non valet teſtimonium. xxxv. q.vj. de parentela. Tempus. niſi vnum dictumincludatur in altero. vt ſi vnus dicat diē aliꝰhoram eiuſdem diei. vel niſi factum ſit durabile. Sicut enim euangeliſte concordāt: quorum vnus dicit ſcilicet Marcus xp̄m crucifixuꝫ hora tertia. Lucas vero hora ſexta. Thomas vero ſecūda ſecūde. q. lxx. dicit. ꝙ diſcordia teſtium in alquibus principalibus circūſtantijs: que variant ſubſtantiam facti. puta in loco. in tempore vl̓ in perſona: de quibꝰagitur: aufert efficatiaꝫ teſtimonij: ſꝫ diſcorbia in aliquibus nō ꝑtinentibꝰ ad ſubſtantiāfacti. puta ꝙ tempus tunc fuerit ſerenum vl̓nebuloſum. vel domus picta vel non picta. ethuiuſmodi: talia nō p̄iudicāt teſtimonio. qꝛcirca talia nō conſueuerunt homines ſolicitari. vnde facile a memoria elabūtur: qͥnīmodiſcordia in talibus facit teſtimoniū credibilius. vt Criſoſto. dicit ſuꝑ Math̓. quia ſi concordarent in omnibus etiā minimis: viderētur ex condicto eundem ſermonem proferre:quod tamen prudentie iudicis relinquit̉ diſcernēdū. ¶ Et vt plene pateat materia huiꝰ.quia nōſolum in forenſi iuditio: ſed etiam incapitulis religioſorum eſt neceſſaria. Sciendum ꝙ vbi teſtes diuerſa dicāt. ſi vnus teſtisexpreſſe contradicit ſibipſi: nō valet teſtimonium. de proba. ca. Licet. Si autem in partefalſus teſtis inueniatur: ī nullo creditur ſibiſicut in ſacramentis: niſi hoc faciat incōtinēti corrigendo ſe. extra de teſtibus cogendum.c. preterea. Ideꝫ Hoſti. ſed addit: didet̉ tamēꝙ ſi in vno dicat verum in alio falſum: valetſaltem ꝙͣtum ad illam partem in qua verumdicit. ar. diſ. xxxvij. turbat. ⁊. c. ſiquid. Si vero vnus teſtis contradicit pluribus: non obſtat eius cōtrarietas: qꝛ vnus teſtis nec iuſtificat nec ꝯdemnat: niſi contradicat pluribus
cū quibus ip̄e ſcriptus eſt ī aliquo inſtrumēto. Si autē plures teſtes contradicūt pluribꝰteſtibus. ſiue om̄s ſint producti ex eadeꝫ ꝑteſiue ex oppoſitis partibus. iudex ſi poterit cōcordabit teſtimoniorū contrarietatē. SicutAuguſtinus concordat dicta euangeliorum.extra eodem cū tu. Si nō p̄t teſtimoniū concordare: teſtimoniuꝫ pluriū p̄ualebit: niſi exaltera ꝑte ſit tanta dignitas ꝑſonaꝝ. ꝙ merito debeat p̄iudicare numero. vel niſi pautiores dicant veriſimiliora et aptiora negotio.vel ꝙ per pautiores plura probent̉ ꝙͣ ꝑ plures. vt ſi plures teſtes probant me poſſediſſerem. xl. annis. pautiores probant poſſediſſeꝑ. l. annos ⁊ vltra. Hoc titulū poſſidendi tūcp̄ualet teſtimonium paucorū. extra eo. ī nr̄a.Sꝫ ſi ad ꝓbandum dicta priorum teſtium īducant̉ ſecūdi teſtes: oportet iſtos ſecundosplures eſſe ⁊ longe melioris fame. ꝙͣ ſint primi: quia poſt publicatōnem atteſtatōnū magis preſumitur de ſubor natu teſtiuꝫ ꝙͣ ante.extra de proba. ca. Licet. Si vero teſtes ſuntpares ex omni parte in numero ⁊ dignitate:tunc ſententia fertur pro reo. extra d̓ proba.ca. Ex litteris. niſi in matrimonio ⁊ in cauſalibertatis ⁊ in teſtamento ⁊ pro dote. extra deſen. ⁊ re iudica. c. fi. Si auteꝫ neuter poſſidetrem: ſed vterqꝫ eā exigit ab aliquo extra neo⁊ teſtes vt dictum eſt ſunt pares: diuidat̉ resſi poteſt. ſicut fecit Salomon inter meretrices. extra de preſūp. ca. afferte. iij Reguꝫ. iij.Si nō poteſt diuidi: poteſt iudex gratificareet dare cui bult. ar. extra de paroch. ca. j. Siautem teſtes contradicūt inſtrumento. ſemꝑteſtes preualent: niſi in hijs que melius probant̉ per inſtrumentum ꝙͣ per teſtes. vt ſententia lata ⁊ arbitrium ⁊ cōmiſſio facta iudicibus. Et niſi in inuentario publice confectocontra illud enim non admittuntur teſtes. ⁊niſi in inſtrumento in quo mulier confiteturſe recepiſſe pecuniam pro interceſſione fideiuſſoris: tunc enim omnino credenduꝫ eſt inſtrumento. Oportet autē ꝙ ad minus ꝑ quatuor teſtes inſtrumentuꝫ reprobet̉: quia inſtrumentum obtinet vicem duorum teſtium.⁊ tabellio equipollet. vel eſt maior vno teſte.Pec ſumpta ſunt d̓ ſūma confeſſorum li. ij. ti.n. q. clxxxvj. Et originaliter habētur in glo.iiij. q. iij. teſtes. et per totam illam cauſam deteſtibus agitur. ¶ Item notandum ꝙ cū teſtis primo extra iuditium dicit vnum ⁊ in iuditio dicit oppoſitum (ẜm Bar) debet puniride falſo: quia ſtatur primo dicto eius. per. l.eos. C. de fal. ca. Sꝫ Bal. hoc aſſerit eſſe falſum per gloſam in capitulo cum cauſam. extra de teſtibus. quod etiaꝫ tenet Iohānes an.in mercurial̓. in regula. Non eſt de re iudi. livj. vbi dicit. ꝙ ea que in iuditio vel extra minus valide aſſerunt̉: ſtatur vltimo dicto. non