¶ TitulusNonus

¶ TitulusNonus

Uel ſi dicat ꝙ furtum factum fuerit noctistempore (cum nox aggrauat maleficium) cūfuerit de die. Et ſi interrogetur teſtis quomodo ſcit ꝙ fuerit d̓ nocte. Et reſpondet quia vidit: quia fuit poſt lucis occaſum. vl̓ quia erāttenebre: bona ē ratio. quia ſufficit ꝙ redbatrationem groſſo modo: licet nō loquatur cuꝫperitia artis. xxiiij. q. iij. ſi habes in gloſa. Etita nō ſufficit dicere: niſi ratio aſſignetur. xxv. q. ij. capitulo finali. Sed non requiriturꝙ tanꝙͣ legiſta vel philoſophus ſciat reſpondere ad difficiles queſtiones. īmo ſi interrogetur d̓ talibus: poteſt dicere neſcio. Nec perhoc ratio reddita per eum de viſu piciat̉. Siquis autem nō eſt verus teſtis principaliterſi tamen eſt teſtis cū iudicis beneficio admixto ſeu artificio. vt medicus ſuper cicatrice etobſtetrix ⁊ cetera. Interrogandus eſt ſubtiliter et talē qualem ſe aſſerit. Nec excuſatur ateſtimonio falſo: quia teſtificatur per verbūcredo: quod verbum eſt indifferens ad verum⁊ ad falſum. Nam interdum verbum credo facit probationeꝫ ex addita ratione: quia preſumimus ꝙ nō ſine ratione. Vt quando a perito profertur in arte ſua. ⁊ tunc pro aſſertōne habetur ⁊ punitur: quia credere nō debuitid quod dixit eſſe. ꝙ nō ſic eſt. Nā ratione peritie artis preſumitur dolus ī eo ꝙ abutiturperitia ſua. Non enim preſumitur quis credere quod nō debet: et ꝙ homines cōmuniterillius profeſſionis ⁊ artis facere debent: noncredunt: nec ratione aliqua. vel bona coniectura faciliter. ar. ff. de acqui. here. l. cum qͥdam. §. quod dicitur. ¶ Quartum predicam̄tum eſt relatio. Eſt autem relatio duoruꝫ extremorum adīuicem facta collatio. Sub hocpredicamento claubitur probatio fraternitatis filiorum. Item matrimoniorum. Item ſororitatis. Item rerum omnium: que habentreſpectum ad aliud in comꝑatione litterarū.Et eſt notandum in iſtis correlatiuis vel reſpectiuis vel adinuicem ſubordinatis vel cōperatis adinuicem. Et nota ꝙ vbi teſtes torquenter: ſufficit torqueri duos vel tres factuꝫſcientes. quia refrenanda eſt tortura. ¶ Ubieſt quintū predicamentum deponit teſtis falſum: ſi interrogatus vbi. dixit in domo. ⁊ fuitin agro. naꝫ domus fuit locus intētatus. Inſultus dicitur factus in domo quando eſt factus intra porticus. in hoſtio vero nō eſt intus nec extra ꝓprie. de peni. diſ. j. §. hoc quoqꝫ.Et grauius eſt maleficium ſiquis ī domo offendatur ꝙͣ in agro. Etſi interrogatus quomodo ſcit. ꝙ illa eſſet domus. Reſpondet ꝙ vidit: bona eſt ratio tribus rationibus. Primoquia directe poteſt videri. Secundo quia viſus multas differētias demōſtrat. primo methaphiſice. Tertio ꝙ viſus eſt ſenſus generalis. vnde redditio cauſe per viſum eſt magis

generalis ꝙͣ aliqua. vt notatur. iij. q. viiij. toſtes. ⁊ quando ratio inclubitur in dicto teſtisnō debet interrogari d̓ ratione. Quādoqꝫ em̄dictum teſtis incipit a ratione. qn̄qꝫ a dicto.qn̄qꝫ ſimul ſūt iuncta vt dictū ⁊ ratō in eadeꝫꝯſtructōne verborū. ¶ Quando ē ſextū p̄dicamentū ⁊ in hoc poteſt facile teſtis incurrereꝑiuriū ſi artet ad diē: niſi eſſet inſignis dies.vt extra de accu. c. qualiter ꝑ Inno. Et qn̄ eſtqueſtio de tꝑe. debꝫ tempus ꝓbari. de reſcrip.ca. bone in cle. Secus ſi nō eſt iuris rato cōſtituta in tempore: quia nō oportet certumtempꝰ probari. ¶ Septimū predicamentū ēſitus. ſuꝑ ſitu cadit teſtimonium. vt ſi dicat̉maleficiū cōmiſſū in loco ſito in dioceſi florētina. vel ecōtra dicat̉ cōmiſſū in dioceſi lucana. vel ſi cōſtat maleficiū cōmiſſuꝫ in agro titiano: ⁊ ſic ꝯſtet d̓ loco. Interrogamꝰ an illelocus ſit in territorio peruſino. vel eugubīo.Suꝑ quo teſtes producti debēt aſſignare cauſaꝫ: etiā nō interrogati: qꝛ producūt̉ ſuꝑ iuriſditione. ſicut ſi iudicarent̉ ad probandumdominiū: qꝛ teſtes debent reddere ratōnes ꝑcauſas conſiſtentes in facto nō in iure. Reddet gͦ ratōem de iuriſditione. vt quia vidit cōmune peruſij furcas ibi erigere. malefactorēcaꝑe. mandatis obedire tā in faciēdo ꝙͣ nō faciendo: licet ī faciēdo maior ⁊ plenior ſit ſubiectio. Iteꝫ bona ratō ſi dicit. ꝙ vidit homīesillius loci ſoluere collectas. ⁊ vbi agit̉ de iuriſditōne probanda in genere. ſufficit teſtiōnium diuerſoruꝫ in ſpecie. vt qꝛ vnus dicit ꝙvidit ibi aliuꝫ exoculari. aliꝰ dicit ꝙ vidit ibialiū ſuſpendi .ſ. ꝑ iudiceꝫ talis territorij de qͦqueritur. Secus ſi agitur de probatōne certiactus. vt d̓ accu. ca. qualiter ⁊ quando. Itemquia cōmune peruſij ꝯſueuit ſe gerere ꝓ dn̄otalis loci longo tempore ⁊ huiuſmoī. Iuriſditio gͦ ē quoddam ius mixtū ⁊ rerū ⁊ ꝑſonarū. et qn̄qꝫ in rebus. qn̄qꝫ in perſonis qn̄qꝫ invtriſqꝫ ſimul exercet̉. ¶ Octauū p̄dicamētūquod dicit̉ habere ſeu habitus. etiaꝫ ꝑ teſteshabet probatōem: ſed quia habere in multiscōſiſtit: diuerſo etiā modo. Debet ratio reddiẜm ſubiectam materiā de qua loquimur. Nāſi teſtis vult probare ꝙ aliquis habeat virtutem vel vitium. vel ꝙ ſit ebrius. prodigus. vl̓furioſus: que ſūt paſſiones animi radicate ⁊infixe intrinſecus: de bet aſſignare rationemque inferat de neceſſitate. Unde non iuret decrudelitate vbi exigitur ratio inferens neceſſario: quia iuramentū eſt induſtriale: de hocper Inno. in. c. cuꝫ cauſam. extra de teſtibus.Secūdo dicit̉ quis habe̓ magnitudineꝫ. vndeſi teſtis vult probare ꝙ quis habeat magnitudinē. x. cubitoruꝫ debet ratōem redde̓: quiavidit eū menſurari. Tertō mododicit̉ qͥs hr̄eveſtimenta. ⁊ hoc probat̉ ꝑ viſuꝫ quo ad habere facti: ſꝫ quo ad habere iuris in iure nō