¶ Capitulum¶ Di IIIII

¶ Ar; vum

qui ergo cuſtodiūt .i. obſeruāt ea q̄ ꝑtinēt adrectū iuditiū in axamīando ⁊ determinandoEt vt dīc beatꝰ tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lx. ar. ij. adhoc vt iudiciū ſit rectū ⁊ iuſtū tria reqͥrunt̉.Primo vt ꝓcedat ex iuſticie inclinatōeScd̓o vt ꝓcedat ex p̄ſidentis iuriſdictōe.Tercio vt exeat ex prudētie recta ratōeIncipiēdo ab vltimo. ad hoc vt iuditiū ſit rectū oꝑtꝫ ꝙ ꝓcedat ex prudētia. Iudicare em̄ē actꝰ ratōis: q̄ habꝫ diſcutere. et examimareet det̓mīare: qͥd ſit agēdū ẜm rectitudinem.Prudētia aūt ē recta ratio agibiliū. ẜm ph̓met ꝑ v̓tutē ſineſim facit recte iudicare. Uridehiero. ſuꝑ iſaiā ait. qn̄ ait dn̄s. q̄rite iuditiuꝫiſaie ſcꝫ pͥmo n̄ eſſe oīm recte iudicare. ſꝫ eoꝝqui ſunt prudētes. Deniqꝫ ſalomon ī viſioneꝑ ſomniuꝫ. hoc a dn̄o poſtulauit. vt acceptaſapīa iuſte ppl̓m iudicaret. hec ille. Sapientiam hic appellat prudentiam. Eſt aūt contraprudētiā ⁊ ꝑ ꝯſequēs iuditiū illicitum et temerarium. qn̄ iudex ex ſuſpitōibꝰ vellet iudicare leuibꝰ vel dubijs. Et de his loqͥtur melciades papa dicens. ij. q. j. c. j. Semꝑ oīa diligēter inqͥrite. ⁊ cū iuſtitia ⁊ claritate diffiniatiſ.neminē ꝯdemnetis an̄ veꝝ ⁊ iuſtū iuditiuꝫ.nullū iudicetis ſuſpitōis arbitrio. ſꝫ pͥmū ꝓbate ⁊ poſte a caritatiuā ꝓferte ſententiam.Et ẜm glo. intelligit̉ de ſuſpitiōe temeraria.vel etiā ꝓbabili. Secꝰ de violēta q̄ inducit cōdemnatōꝫ ⁊ ꝯuictōm. xxxij. q. j. dixit dn̄s. Etgreg. in. c. graue dicit. xj. q. iij. Graue eſt et ſatis indecēs. vt in re dubia certa det̉ ſnīa. Adprudentiā ꝑtinet iudiciſ bn̄ ⁊ ſubtilit̓ examīare actorē reū ⁊ teſtes. vt īuēiat̉ veritas. Sicdaniel in examinando ⁊ iudicando accuſatores ⁊ teſtes ꝯͣ ſuſannā conuicit eos de falſitate. daniel̓. xiij. Scd̓m ꝙ ad dandū rectū iuditiū ⁊ cuſtodiendū .i. obẜuanduꝫ. eſt iuriſdictio ſeu p̄ſidentia iudicātis erga iudicandū.Huius ratio ē ẜm tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lx. ar. vj.qꝛ cū iuditiū ſit ferendū ẜm leges. ille qui iuditiū fert ſcꝫ dando ſententiā. dictū legis int̓pretat̉ qd̓ammodo applicanto ip̄m ad ꝑticulare negotiū. Cū aūt ſit eiuſdē autoritatis legē interp̄tari. ⁊ legē condere. ſicut lex cōdi n̄poteſt niſi publica autoritate q̄ ſe extēdit adeos qui ſe cōitati ſubdunt̉. Sicut .n. eſſꝫ iniuſtū cogere aliquē ad ſeruandū legē. q̄ publicaautoritate n̄ eſt ſancita. ſeu ab eo qͦ non pōtlegē illā ꝯdere. Ita iniuſtū eſt. ꝙ aliqͥs cogataliquē ſubire bn̄ficiū. qd̓ publica autoritatenon fert̉. et dicit̉ iuditiū vſurpatū: vn̄ et illicitum. ꝯtra quē vſurpantē ſibi tale iuditiuꝫdīc apl̓s ad Ro. xiiij. c. ⁊ Iacobi. iiij. c. Tu autem quis es: qui iudicas alienū ẜuum .i. quōpreſumis vſurpare iuditiū alterius? hoc eſtmittere falcem in ſagittam alienam. qd̓ dn̄sꝓhibuit in lege. Deutr. xxiij. c. falcem .ſ. iudicij in non ſubditos ſibi. vt. vj. q. iij. ſcriptū ē.

Et quia clerici non ſunt ſubditi laicis: iō necin ciuilibꝰ nec in ꝙͣtumcunqꝫ crimīalibꝰ pn̄tiudicari ab eis. ſꝫ mortaliter peccarent vſurpando ſibi hoc iuditiū. Un̄ dr̄. xj. q. j. clericū.nullus preſumat apud ſecularem iudicē nonꝑmittente ep̄o ꝓpulſare. Si ꝓpulſatꝰ fueritnon reſpondeat nec ꝓponat. ⁊ ꝑ totam illamq. in multis. c. hoc dicit̉. ¶ Tercium qd̓ ē ſeruandum ſiue cuſtodiendū in iuditio eſt. ꝙ ꝓcebatur cum iuſticia. leuit. xix. Iuſte iudicaꝓximo tuo. Et niſi ſufficienter ꝓbatū fueritnullꝰ debet ꝯdemnari: niſi ꝯfeſſus vel ꝯuietꝰUn̄ aug. tractans illud. vnꝰ ex vobis me traditurꝰ ē Mat. xxvj. Mar. xiiij. luce. xxij. c. ait.Bene dixit ex vobis. non ex nobis. Ex vobiſem̄ eſt a qͥbꝰ ꝑ iuditiariā poteſtatē ꝯuictꝰ velconfeſſus excluſus nō ē. a me vero eſt: qͥ nullis indigeo argumētis. ⁊ oīa certiſſime nouiſeꝑatus eſt ⁊ diuiſus eſt. Tale ē ac ſi diceret.Etſi ego ꝑ occulti iuditij ſnīam eū bānatuꝫhabeo. vos tn̄ illum abhuc ꝑ tolerātiā ſuſtinete. hec ille. ij. q. j. vnus. Et Inno. ait. Graue n̄ oportuit videri pijſſimis mētibꝰ vr̄is cuiuſcunqꝫ retractare iuditiū. quia veritas ſepe exagitata magis ſplendeſcit in lucē. ⁊ ꝑnitieſ reuocata in iuditiū grauiꝰ: etiā ſine penitētia ꝯtēnatur: nā fructꝰ diuinꝰ ē iuſticiā ſepius recenſeri. xxxv. q. ix. graue. ¶ Pōt autēſnīa eſſe iniuſta triplicit̓. vt ponit gratianꝰxj. q. iij. ep̄s. §. ſi ergo īiuſte. videlicꝫ. Ex animo. ex cauſa. ⁊ ex ordine. Et ibi ſemper peccatuꝫ eſt ī iudice ⁊ iniuſticia. Et ex animo quidem. cum videlicet iudex non ex zelo iuſtitiebat ſententiam. ſed ex odio vīdicta liuore. vl̓vt laudetur ab hominibus. nihilominus ſententia tenet. ſi al̓s iuſta eſt licet peccet: cumautem eſt iniuſta ex ordine. quia ſcꝫ non ſeruatur ordo iudiciarius. peccat etiaꝫ ⁊ tenetſententia. ſi tamen ſunt ſeruata ea: que ſuntde ſubſtantia ordinis iuditiarij. al̓s non teneret. Ex cauſa eſt iniuſta. quando quis condēnatur pro cauſa que non eſt vera: puta profurto qd̓ tamen non cōmiſit. vel in ciuili cauſa ad ſoluenduꝫ qd̓ ſoluere non tenetur. ⁊ etiam talis ſententia tenꝫ licet peccet iudex: poteſt tamen releuari per appellationem. ⁊ hocſcꝫ ꝙ teneat talis ſententia verum eſt: niſi cōtineat intollerabilem errorem. vel niſi ſit latapoſt legitimam appellationem. De his tamēplenius dicetur infra.Ꝙͣtum ad ſecundumᵐ. §. ij.in iuditio debent remoueri iuditium corrumpentia ꝑ q̄ fit ꝯͣ iuſticiā. Un̄ dr̄ qui cuſtodiūtiuditiū ⁊ faciunt iuſtitiā .i. ita ſe hn̄t in iuditio. vt inde faciant vnicuiqꝫ iuſtitiam: dandovnicuiqꝫ ſuū ius. Dīc enim greg. ſūmū bonūin rebꝰ hūanis ē iuſtitiā colere: ⁊ ſua vnicuiqꝫ iura ſeruare. xij. q. ij. cum deuotiſſimā. Etdīc ideꝫ Gregor. in. c. quatuor modiſ. xj. q. iij.