¶ Capitulum¶ Tercium

¶ Tercium

¶Aplluiii¶ LVCun

ar. xiiij. q. iij. ſi feneraueris. et extͣ de vſuris.c. cōſuluit. Mutui acceptio licita ē nōſolumcum fit gͣtis: ſꝫ etiā cū fit ſub vſuris qn̄ .ſ. adhoc mouet̉ neceſſitate: nec īducit mutuantēad vſurā facienduꝫ vtqꝛ ad hoc ꝑatus erat.¶ Aliqn̄ v̓o tͣnſfert̉ ſoluꝫ vſus rei retēto ſibidn̄io eiꝰ rei. Et huiꝰ tranſlatōis ſūt ſex modiqͣſi corrn̄dentes dictis ſex modis qͥbꝰ trāſfert̉dn̄ium reꝝ. Nā primo mō .ſ. donatōni corrn̄det dictū ꝯmodatū: qd̓ ꝓprie ē rei q̄ vtendo n̄ꝯſumit̉ vel deſtruit̉. vt cum qͥs ꝯmodat alicui gͣtis equū. libꝝ. domū et hmōi. vt vtaturad certū tp̄us et licitus ꝯtractus eſt de ſe. ſicut dictū eſt de donato. Permutatōni corrn̄det mutua accōmodatō p̄dictaꝝ reꝝ. puta tuꝯmodas mihi equum tuū ⁊ ego bouē meumvel tu vnū libꝝ ⁊ ego tibi aliū libꝝ. tu vnamdomū et ego vnū agrum. ⁊ totū ⁊ ſine fraudeimmixta licitum erit. Emptōni correſpōdetcōductio. et venditōni locatio que pn̄t eē derebꝰ mobilibꝰ ⁊ īmobilibꝰ: que tn̄ nō ꝯſumūtur vſu et iſta nō fiunt gͣtis ſꝫ cum dato pretio ꝓ tali vſu. puta cū accipit̉ equus ad vecturā ꝓ tali p̄tio vel domus ad penſionē velager ad colendū ꝓ medietate vel ad affictūvel cum qͥs locat oꝑas ſuas ꝑſonales et altereū ꝯducit ad laborandū. totuꝫ ē licitū: dummō iuſtū pretiuꝫ ſtatuat̉ ⁊ fraus oīs tollat̉.Nā fraus et dolus nemini dn̄t pr̄ocinari. extͣde reſcrip. c. ſedes. Mutuo nō rn̄det ꝓprie aliqͥs alius ꝯtractus. hꝫ tn̄ aliquā ſimilitudinēlicꝫ modicā ad pignus. inꝙͣtuꝫ reſtituta pecunia ab eo qͥ dedit pignus ille qͥ acceꝑat reſtituit pignus ⁊ in pignoratōne pt̄ ibi eſſe etnō eſſe pct̄m. Naꝫ ſi ſolū pignus qͥs recipiatvt de ſuo ſit ſecurus. ita ꝙ de pignore nō ꝯſequat̉ aliā vtilitatē: licitū eſt. Si at̄ de eo cōſequat̉ vtilitateꝫ ſiue ſit rei mobilis que ꝓpedicit̉ pignꝰ ſiue rei īmobilis: vt domꝰ et agerqd̓ magis ꝓpe dicit̉ hÿpotheca. puta qꝛ vtit̉equo vl̓ veſte quam hꝫ in pignus. vtit̉ domohabitando vel habendo de ea penſionē. agrorecipiendo fructum eius: que hꝫ pro pignoreibi ē vſura exp̄ſſa. extͣ de pig. c. illo vos. Tenet̉ em̄ om̄eꝫ fructū quē hꝫ ex pignore ꝯputare in ſortē. De hmōi ꝯtractibꝰ habes ſupͣ.ſcd̓a ꝑte. ti. j. c. de vſura. ¶ Itē nota ꝙ facerefraudem legibꝰ iniuſtū eſt: vn̄ et pct̄m. Et vtdicit glo. ſuꝑ. c. pleriqꝫ. xiiij. q. iij. facit fraudem legi qͥ verba legis ſeruat: ſꝫ menteꝫ eiuscircūuenit. vt. ff. de legi. l. fraus. Sꝫ vt dicitregula iuris vltīa in. vj. Certū eſt ꝙ is ꝯmittit in legē qui verba legis amplectēs contͣ legis nitit̉ voluntatē. ¶ Fit at̄ quatuor modis fraus legi. Uno modo de re ad reꝫ qn̄ dat̉in fraudē vna res ꝓ alia. vt xiiij. q. iij. pleriqꝫvbi ponit̉ exemplū de eo qͥ rōne pecunie mutuate ne videat̉ ꝯmitte̓ vſurā nō plus petitꝙͣ mutuatā ſꝫ querit ex hoc enxenia carniū

vel vini et hmōi q̄ pecuīa eſtimant̉ iſte facitfraudē legi. vn̄ ⁊ ꝯtra legē vt ibi dicit̉ ⁊. j. q.j. ſūt nōnulli. ⁊ talis ē fraus macedoniani. ff.ad macedo. l. iulianꝰ. Itm̄ fit fraus de ꝑſonaad ꝑſonā. vt cum qͥs ſub ꝑſona alteriꝰ exercet vſurā. qͣſi ipſe nō ſit vſurariꝰ cum ī veritate ſit pct̄or vſurariꝰ: ⁊ teneat̉ ad reſtitutōꝫexqͦ de pecuīa ſua fit. diſ. xlvj. ſicut nō ſuo. ⁊cū maritus nō pt̄ aliqͥd dare vxori: ſupponitaliā ꝑſonā cui det. vt. ff. de dona. int̓ vi. ⁊ vx.l. hec rō. §. fi. Itm̄ fit fraus de vno ꝯtͣctu adaliū. vt cum mulier n̄ poſſit aliqͥd dare virofingit ſe vende̓ ei. vt. ff. de dona. int̓ vi. ⁊ vxo.l. ſi ſpōſus. ſic. xvj. q. iij. ſi ſacerdotes. vbi ponunt̉ caſus ẜm vnā lecturā. Cū ep̄us vel ſacerdos volēs dare nepotibꝰ de rebꝰ eccl̓ie fingit liteꝫ hr̄e cum eis ꝓ eccl̓ia ⁊ facit trāſactōꝫcum eis. Itm̄ fit fraus d̓ vno ꝯtͣctu ad aliū.vt cū ml̓r nō poſſit fideiube̓ ꝯſtituit ſe pͥncipalē debitricē. vt. ff. ad vell̓. l. ꝙͣuis. ⁊. xxxiij.q. v. mulierē.¶ De negociatoribꝰ ⁊ campſoribꝰ. ⁊ d̓ diuerſis generibus cambioꝝ. Capi. iij.Ncipiendo igitur aboꝑe negociatōnis q̄ videt̉ honorabilior ī ciuilitate humana int̓mechanicas. Negociator ꝓprie dr̄qͥ rem ꝯꝑat. vt integrā et immutatā vendēdo lucret̉. dīc Criſoſ. diſ. lxxxviij. eitien̄s. Etpt̄ dici eſſe triplex genus negociatōis. qꝛ velde pecuīa ad pecuniā. vel de mercimonio admercimoniū. vel d̓ mercimonio ad pecuniā.Et pͥma dr̄ cambitio vel campſio. ſcd̓a ꝑmutato vel barattum. tercia emptō et venditio.¶ Et cambiū fit multis modis. Primū dicit̉cābium minutū. vt de moneta argentea velaurea ad eream ⁊ econuerſo. vt cum qͥs datcampſori vnū florenū aureuꝫ ⁊ recipit ꝓ eov. libras ⁊ ſoli. vj. ſi eſt largus. vel groſſos argenteos. xix. et ſic campſor retinet ſibi quatuor denarios vel duos quat renos vel vnuꝫſolidum ẜm ꝯſuetudinē loci. Et ſic ecōuerſoqn̄ quis vult habere vnum florenū larguꝫ acampſore dabit ꝓ eo ſibi. v. lib̓. et ſoli. qͣtuorvl̓ quinqꝫ. illud gͦ plus quod recipit campſornon recipit ratōe mutui. qꝛ ibi non eſt mutuum: nec qꝛ pecunia vendat̉ que ē inuendibilis. vt dīc Archi. ſed rōne laboris queꝫ ſubijt in numerādo pecuniā et expenſaꝝ quasfacit pro penſione ⁊ miniſtris. Rato em̄ laboris et expenſarū habenda eſt. extͣ de vo. c.magne. Unde de ſe tale cambiū eſt licitum ſꝫfit illicitum. vel qꝛ plus accipiunt ꝙͣ ſit ꝯmuniter ꝯſuetum. vl̓ qꝛ dant monetas diminutas in ponde̓ vel numero: ⁊ tenent̉ ad ſatiſfaciendū vl̓ pauꝑibꝰ erogandū. ¶ Eſt aliudcambium qd̓ dicitur per lrāꝫ. qd̓ ſic celebratur. dat qͥs campſori vel mercatori florentie