¶ Capitulum¶ Primum
om̄i oꝑe bono fructificātes. fructificat quisī oꝑe bono: qn̄ illud cum debito modo agit.Si em̄ recte offeras ⁊ nō recte diuidas: peccaſti. dixit dn̄s ad Caijn Gen̄. iiij. ẜm tn̄ trāſlatōꝫ. lxx. nō nrām .i. ſi facias opus de ſe bonum. vt ſacrificiū ⁊ hmōi. ⁊ non cum debitacircumſpectōe: pct̄m eſt. vt exponit gregꝰ.Nota ſecundo aptamᵐ §. ij.ꝯuenientiā in oꝑbꝰ exterioribꝰ mechanicisde qͥbꝰ loqͥmur. qꝛ dīc ad oꝑatōꝫ ſuā. Oꝑatioexterior hoīs poteſt dici ſua. q̄ .ſ. ſibi ꝯuenitꝓpt̓ īclinatōeꝫ ⁊ aptitudinē naturalē ad illā.Delectatō ẜm ph̓m ꝑficit opꝰ. cum gͦ qͥs inclinat̉ ad vnū opus nō malū naturalit̓ cumnatura delectabilit̓ oꝑet̉ applicādo ſe ad illd̓exerciciū: ꝑuenit ad ꝑfectōꝫ illius artis. Sicut eī a natura habemꝰ inclinatōes ad v̓tutes. vn̄ vnꝰ magis ad vnā vt ad iuſticiā. aliꝰad huīlitatē. aliꝰ ad miſcd̓iaꝫ magiſꝙͣ ad alias. ꝓpter qd̓ dixit Iob. xxxj. c. ab īfantia creuit mecū miſeratō. et de vtero mr̄is egreſſa ēmecū. Et moral̓ Sen̄. Semina ī nobis v̓tutū ſunt ſparſa: ſꝫ exercitio nr̄o poſtea ꝑficiunt̉. Et ſic etiā ẜm Albertū magnū: hoīes anatura dociles īclinant̉ ad ſcīas varias ẜmqͣlitatē ꝯplexionū. Naꝫ melācolici ad poeticas. flegmatici ad morales. ſanguinei ad naturales. colerici ad mathematicas vl̓ methaphiſicas. ita ⁊ ad cetera oꝑa mechaīca ⁊ artes. vnꝰ inclinat̉ magis ad vnā. alius ad aliam ⁊ naturali īſtinctu ⁊ dīna ꝓuidentia etiādiſponēte ad pulcritudinē vniuerſi et oſtenſionē ſue ſapiētie: q̄ tātas et tazuarias oꝑatōes artificuꝫ īſpirauit mētibꝰ hoīm. Exeatgͦ hō ad oꝑatōꝫ ſuā .i. ad eā artē quā iudicatſibi magis ꝯuenire ⁊ ꝯplace̓. Et dīc hugo deſct̄o vic. ꝙ oꝑatōnum hūanaꝝ exterioꝝ triplex inuenit̉ differentia.Nā ad quedā cogit neceſſitas. Cogit vtiqꝫQuedam inuenit cupiditas. neceſſitasQuedam induxit vanitas. ad opꝰ agriculture. qꝛ ſi vult fructus t̓re collige vn̄ comedat ⁊ bibat: oportꝫ ꝙ oꝑet̉ colēdo t̓ram ꝑſe vel aliū. vn̄ dr̄ ꝓuer. xij. c. Qui oꝑat̉ terrāreplebit̉ panibꝰ ⁊ ecōuerſo: egeſtatē oꝑata ēmanus remiſſa .ſ. ad oꝑandū. Et ecͣci. dr̄. vij.c. Non oderis laborioſa oꝑa ⁊ ruſticatōꝫ creataꝫ ab altiſſimo. Naꝫ deꝰ eā inſtituit. qꝛ vtdr̄ Gen̄. iij. Emiſit deꝰ adam de ꝑadiſo voluptatis. vt oꝑaret̉ terrā de qua ſumptus ē. Etpoſt diluuiū. vt dr̄ Gen̄. ix. Noe vir agricola cepit exerce̓ terrā ⁊ plantauit vineam vtcolligeret vinū qd̓ prius ignorabat̉. Sed vtait Amb̓. Nec vinum ſuo peꝑcit auctori. ſedebrietas illius ſuadet nobis ſobrietateꝫ. diſ.xxxv. ſexto die. Cogit etiā neceſſitas vite humane ad oꝑa paſtoꝝ ac etiā lanificij et linificij. ⁊ oꝑa q̄ his deẜuiunt ꝓ veſtitu humanoſibi neceſſario. Et pͥmas qͥdeꝫ veſtes deꝰ fecit.
vt dicit̉ Gen̄. iij. qꝛ fecit deꝰ adaꝫ ⁊ eue ī hocexilio poſitist unicas pelliceas. Nō (inquitamb̓) ſericas: ſꝫ pelliceas. habitū .ſ. huīlitatatis ⁊ pnīe: n̄ banitatis ⁊ iactātie. Et de ſapienti mulie̓ dr̄ ꝓuer. vlt̓. Quęſiuit lanā ⁊ linum ⁊ oꝑata ē ꝯſilio manuū ſuaꝝ .ſ. veſtes.Naꝫ ſtragulatā veſtē fecit ſibi. Et primꝰ paſtor fuit abel quē ſecuti ſunt ī hoc iacob patriarcha cū filijs ſuis. Primꝰ edificator habitationū ⁊ ciuitatū fuit Caijm qͥ edificauitciuitateꝫ nomē īponēs filij ſui Enoch Gen̄.iiij. Naꝫ pr̄iarche Abrahaꝫ. ijſaac et iacob n̄ī ciuitatibꝰ vel palatijs: ſꝫ ī tab̓naculis habitabant. qͦꝝ tentoriorū ſeu tabernacl̓oꝝ pͥmꝰoꝑator fuit Iahel. Primꝰ at̄ malleator ⁊ faber ī oīa oꝑa ferri ⁊ eris fuit tubalchaim (vtdr̄ Gen̄. iiij. c) ⁊ ſic paulatī artes neceſſarie īuente ſūt. ¶ Oꝑatio ext̓ior inuēta a cupiditate. ē negociatō. Un̄ ph̓us dīc eam hr̄e in ſeturpitudinē qꝛ deẜuit cupiditati cū fiat ꝓpt̓lucꝝ. q̄ cupiditas ī immēſum creſcit ⁊ finemneſcit. Ueꝝ tn̄ eſt ꝙ ⁊ſi in ſe turpis ſit: pt̄ tn̄aliqͦ bono fine honeſtari et licita fieri. putaꝓpt̓ ſuſtētatōꝫ familie ſue vl̓ ſubuentōꝫ paupeꝝ ex moderato ⁊ iuſto lucro. Primi negociatores qͦs ī ſacra ſcriptura īuenio: fuerunthiſmahelite qͥ deſcenderunt ex hiſmahel filioagar. vnde dicunt̉ agarei .i. ſarraceni. dr̄ em̄Gen̄. xxxvij. ꝙ trāſeuntibꝰ negociatoribꝰ madianitis qͥ .ſ. portabāt aromata ⁊ alia in egiptum vēdiderūt hiſmahelitis ioſeph frēs ſuiqͥ hiſmahelite vēdider̄t eum ī egiptū. De hisdicit̉ baruch. iij. filij qͦꝫ agar .i. ſarraceni quiexquiſierunt ſcīam ⁊ prudentiā que de terraeſt: negociatores t̓re viaꝫ ſapientie nō intellexerunt. Et quē vt ſummū ꝓph̓am et quaſideum venerant̉ ſarraceni maledictū machomētum: pͥmo fuit negociator ſed in proceſſutemꝑis malicijs ſuis cum quodam hereticoiacobita adiutus: illos rudes ⁊ beſtiales homines ſua peſſima ⁊ fatua doctrina decepit.Et qꝛ inimici ſūt xp̄ianoꝝ faciētes negociatōeꝫ de eis qn̄ caꝑe pn̄t vel ꝑuerte̓ ad eoꝝ ꝑfidiam. ideo eccl̓ia ſtatuit ꝑ extͣuagantes Nicolai qͣrti. clemētis v. ioh̓is. xxij. ꝙ negociatores vel alij qͥcunqꝫ ne deferant ad terraseoꝝ q̄cunqꝫ mercimonia ſub penis excōmunicationis papalis et aliaꝝ penaꝝ. Oꝑatiohec plena ꝑiculis eſt et fraudibꝰ ⁊ aliqn̄ mixta vſuris. vt notat̉ extͣ de vſuris. c. in ciuitate. et. c. nauiganti. vn̄ oculos aperi. AndeCriſoſ. dic ſupͣ Mat. Nullus xp̄ianus dꝫ eſſemercator. qꝛ mercator nunꝙͣ pt̄ deo placere.diſ. lxxxviij. eiciēs. qd̓ dīc bt̄us tho. ſcd̓a ſcd̓eq. lxxvij. eſſe intelligendū de his qͥ ponunt finē ſuum vltimū in acquiſitōe lucri ſeu pecunie. vel de exercētibꝰ illicitas negociatōes .ſ.cū vſuris. ꝑiurijs. fraudibꝰ et hmōi. Unde etCaſſiodo. dīc di. ea. Negociatores illi d̓ tēplo