¶ Capitulum¶ Sextum
efficiat̉ xp̄ianus: eripit̉ in libertate nullo p̄cio dato. ſi emit ad mercimoniū de eo fiendū.ſi nō exponit venditōni infra tres menſes abemptōne facta de eo cum efficit̉ xp̄ianus: liberatur a ẜuitute ſine precio aliquo. Si expoſuit venditōni. et nō inuenit emptorē infradictuꝫ tēpꝰ: ſi velit effici xp̄ianus: liberatur.ſꝫ dato p̄cio. xij. ſolidorum. Si aūt iudeus velpaganus emeret xp̄ianū: liber euadit nulloprecio dato. qꝛ ꝓhibitū eſt eis talem emere.Hec omīa notat glo. diſ. liiij. ſuꝑ. §. hoc tūc. ⁊ꝓbatur ꝑ multa. c. illiꝰ diſ. d̓ hoc etiā habes īſcd̓a ꝑte. ti. vlti. ca. iij. de iudeoꝝ infidelitate.Si aūt xp̄ianus emerit iudeū vel paganum:ſi velit effici xp̄ianus. nō ꝓpterea efficit̉ liber.Un̄ ⁊ vendi poteſt ſicut prius: ꝙͣuis piū eſſetliberum facere. p̄cipue poſt certum tēpꝰ ſeruitij. ſed ſi emit euꝫ q̄ a principio ſue venditōisprime erat xp̄ianꝰ. ꝙͣuis ignorauerit emptorreputans fuiſſe ſarracenuꝫ ⁊ huiuſmoī cū nōpoterit vendi: nec iſte etiam potuit emere. etideo ſine p̄cio debet eum liberum dimittere. ⁊precium a venditore repetere ſi poteſt.Natiuitate ſunt quidaᵐ. §. vj.ſerui. qui .ſ. naſcunt̉ ꝑ ꝯiugium ex matre ancilla. ⁊ dicunt̉ vernaculi: ⁊ filij filioꝝ taliumetiam ſūt ſerui. Sꝫ ꝓ huiuſmodi declaratōnedicit Tho. ī. iiij. diſ. xxxvj. ꝙ ẜm leges ciuilesꝑtus ſequit̉ ventrē .i. matrē: ꝙͣtum ad ꝯditionem ſeruitutis vel libertatis. Et hoc ratōnabili ter. qꝛ proles hꝫ a pr̄e ꝯplementū formale: ſꝫ a matre ſub̓am corporis. Seruitꝰ aūt ēꝯditio corporalis. cū ſeruus ſit qͣſi inſtrumētū dn̄i in oꝑando. ⁊ ideo proles in libertate etſeruitute ſequit̉ matreꝫ. Sꝫ in hijs q̄ ꝑtinentad dignitatē: que eſt ex forma rei. ſequit̉ patrē. ſicut ī honoribꝰ ⁊ mūeribꝰ. municipijs. etnobilitate. ⁊ alijs huiuſmoī. In quibuſdaꝫ tr̄terris q̄ nō regunt̉ iure ciuili: partꝰ ſequiturdeteriorē ꝯditōem. vt ſi pater ſit ẜuus ⁊ mailibera: filij erūt ſerui. nō tn̄ ſi pꝰ ꝑactuꝫ mr̄imoniū pr̄ ſe in ſeruū dederit nolente vxore. ⁊ſi mulier ſi ſit econuerſo. Si aūt ſit vterqꝫ ſeruilis ꝯditōis. ⁊ ꝑtineāt ad diuerſos dn̄os: tūcdiuident filios. ſi plures ſūt filij. Etſi vnꝰ tm̄.vnꝰ eoꝝ alteri recōpenſabit de p̄cio. ⁊ ip̄e accipiet natū in ſui ſeruiciuꝫ: nō tn̄ ē credibile.ꝙ talis conſuetudo poſſit eſſe ita rationalisſicut id quod multoꝝ ſapientū diuturno ſtudio determinatum eſt. Et ſufficit ẜm leges. ꝙmater fuerit libera ſiue tēpore ꝯceptōnis ſiue tēpore partus ſiue medio tēpore: ad hoc ꝙproles ſit libera. ff. de ſta. ho. l. et ſi ſeruorum.Idem pe. de pal̓. in. iiij. dicit. hoc eſſe .ſ. ꝙ partus ſequit̉ ventrem .i. matrē in ſeruitute vellibertate ẜm legem diuinā. Dicit̉ em̄ Exodi.xxj. Si dederit dominꝰ vxorem ei .ſ. ſeruo. ſupple ex ancillis. ⁊ habuerit liberos: remanebūtcū domino. Et idem ſupponit de filijs futuris:
quia ancilla vernacula nō fit libera. vij. anno. ſicut emptitia. Ideꝫ ꝓbatur. l. hūana vt.C. d̓ rei. ven. l. partus. Sil̓r lege canoīca vtextͣ de naͣ. ex li. ve. c. j. Ac etiā. l. philoſophica. quia quicqͥd recipit̉ ī altero recipit̉ ꝑ modū recipiētis: mr̄ aūt ē recipiēs. tn̄ ꝯſuetudoſi ē ī cōtrariū tenēda ē: maxime ſi ē preſcripta. vt nō ſit memoria in cōtrariū. Et videntur loqͥ doc. iſti cū dicūt ꝙ partꝰ ſequit̉ ventrē. d̓ his qͥ naſcūt̉ ꝑ mr̄imoniū: quod pt̄ eē⁊ inter ẜuos et liberos. vt ptꝫ ſupͣ ti. j. d̓ matrimonio. Nā d̓ filijs qͥ naſcunt̉ ꝑ fornicatōꝫvel al̓s illicitā copulā vn̄cūqꝫ naſcant̉: ignobiles ſūt. nec tn̄ ſerui eoꝝ qͥ ſt̄ dn̄i ſeruoꝝ velancillaꝝ ex qͥbus nati ſūt. vt on̄dit ꝯtinuuspſus. Et qd̓ dictū ē ſupͣ ꝑ tho. ꝙ in honoribꝰet nobilitate: partꝰ ſequit̉ patreꝫ. pe. de pal̓.ſic diſtīguit circa hoc. quia aut mater talisē libera aut ancilla. Etſi ē libera: tūc natusex ea ignobili ⁊ nobili patre: ē ſimpl̓r nobil̓.Si aūt mater ē ancilla: tūc aut ꝑ ꝯcubinatū naſcit̉ filiꝰ ex tali et nobili patre. ⁊ tūc talis filius ſꝑ ē ignobilis et ſeruus. qͥa dignitas viri nō ꝯn̄icat̉ ꝯcubine. Un̄ ſpurius regis nō ē nobilior filio ruſtici. quia dānatuscoitus nō dat dignitatem. Aut naſcit̉ quisex anc illa et nobili ꝑ copulā mr̄imonialē: ettūc ē tale ꝙ ꝑ hoc fit libera. vt cū dn̄s cōtrahit cū ancilla ſua vl̓ dn̄a cū ſeruo ſuo. nec eīhoc ẜm .ſ. dn̄am ꝯtrahe̓ mr̄imoniū cū ſer uoſuo: ꝓhibet̉ iure diuino. etſi iure ciuili: ⁊ tūcanc illa illa vel ſeruus eripit̉ in libertatem.Nō em̄ ancilla eſt ſocia: nec ſeruus dn̄s. Un̄volendo eam eſſe ſotiam vel ſociū: vult noneſſe anc illam vel ſeruū: et tūc ē nobilis natꝰex tali ancilla ⁊ nobili: erit nobilis. Nā corruſcant vxores radijs viroꝝ. Si aūt ꝑ hoc n̄fiat libera. vtputa qꝛ cū illa cū quā ꝯtrahitē ancilla alterius nō ſua: tūc erūt ignobilesfilij. quia ignobilitas poſitiua vxoris ē contraria nobilitati viri. nec ꝑticipat eā: ſed īpedit. nec ad filios deſcende̓ ꝑmittit. ¶ Sūtet alij ſerui dicti nō ita ꝓprie: qui aſcriptitijſeu originarij dicunt̉. quidā .ſ. homines quiita aſtricti ſūt certis terris colendis. ꝙ nonpoſſūt a cultura eaꝝ recedere ſine voluntatedominorum ſuorū. nec poſſūt vendi ſine gleba: nec gleba ſine eis. ⁊ dicūt̉ aſcriptitij. quiaaſcripti et deputati ſūt ad talem culturam: ⁊originarij. qꝛ a ſua origine hoc habēt. Quādoqꝫ etiam hi dicuntur coloni: tales tamenproprie non ſunt ſerui: nec repelluntur abactibus legitimis: niſi ꝙ nō poſſūt ordinaridiſ. liiij. quis aūt leges.¶ De ꝯuerſatione ẜuoꝝ. §. vij.et ꝓuiſione dn̄oꝝ ad eos. Et primo quidemdebēt dn̄os ſuos reuereri. obedire et fideliterſine fictione deſeruire: etiam ſi ſint criſtianiApl̓us. j. ad thi. vj. capitulo. Quicūqꝫ ſerui