¶ Titulus¶ Tercius
ad ſuſcipiendū bella iniuſta vel ad imponēdum iniuſta onera vel ad ꝯſentētiandū ſiuein exiliū mittēdū aliqͦs ſine iuſta cā: vt ex īuidia. odio. leui ſuſpitōe. vltra pct̄m tenēt̉ d̓damnis. De qͦ vide ſupͣ. in ſcd̓a ꝑte de reſtit.et infra in ti. de bello.De officialibus domi .§. j.noꝝ vidēdū eſt: ſi dn̄s ſit vnus vel pl̓es. ſi oficia dedit vel tallias vel gabellas ⁊ hmōi ꝑſonis: d̓ qͥbꝰ pt̄ p̄ſumi. ꝙ nō ſint vtiles ⁊ iuſtiin talibꝰ officijs vel actibꝰ: vel ſi vendidit p̄cio tāto. ꝙ emptores recuꝑare nō poſſint ſn̄grauamīe ſubditoꝝ. in vtroqꝫ em̄ caſu peccauit ⁊ tenet̉ de dānis inde ſecutis: al̓ at̄ lꝫ tolerari poſſet hoc .ſ. vēdere hmōi officia: nō tn̄expedit nec ht̄ bonā ſpēm ideo potiꝰ eligendi ſūt ad officiū idonei ⁊ cogēdi: ꝙͣ ſint vēdēda tl̓ia officia. Tho. ī epl̓a ad qͣndā duciſſā.Item ſi mutuum det.§. ij.ſubditꝰ ſuꝑioribꝰ dn̄is. vt ex mutuo ſibi daret̉ officiū: ex quo officio ſatiſfaciat ſibi. velſi mutuo accepit ip̄e a ſuis ſubditis. hoc pacto. vt det eis officiū: ex qͦ officio ſatiſfaciateis ī vtroqꝫ caſu pactū vſurariū. Tho. vide īſūmis. ¶ Iteꝫ ſi officiales malos. tyrannos ⁊īiuſtos poſuit. vel imꝑitos negociorū ſciētervel ex negligentia. Uel etiā vt minus ex penderet peccat grauiter: ⁊ tenet̉ de bamnis queinde ſequūt̉. qꝛ qui occaſionē damni dat dānum qͦꝫ dediſſe videt̉. ij. q. j. notū. ī glo.Item ſi dominus eſtᵐ. §. iij.vnus vel pl̓es: nō debēt iniuſtas vl̓ indebitaſtallias vel collectas exige̓ a ſubditis. Eſt at̄hmōi tallia vel collecta vel exactio iniuſta ⁊indebita: qn̄ videlicet eſt vltra id de qͦ ꝯueniunt ſecū ſubditi: vel cū anteceſſoribꝰ ſuis bona fide ⁊ ſine vlla coactōe. ſi ī inſtrumēto vl̓pacto determīata eſt qͣntitas. Sil̓iter ē iniuſta. qn̄ etſi nō eſſꝫ qͣntitas determīata: ſꝫ indefinita ꝯtinetur ī inſtrumento vel pacto. ꝙpoſſit exige̓: nimis grauat inſpecta ꝯditōne⁊ hoc arbitrio boni viri. Eſt etiam iniuſta ſinouam exigit ⁊ cā iuſta neſcitur ⁊ hmōi. Eſtetiaꝫ iniuſta qn̄cūqꝫ nō extitit memoria īcōtrariū: tn̄ nō implet dn̄s illud. ꝓpter qd̓ īſtituta: vt puta ſi deberet tene̓ officiū: vel viaꝫſecurā vel defēdere eos: qd̓ nō facit ex negligentia. auaritia vl̓ ꝓpͥa malitia. Cogendo adhuiuſmōi exactōnes directe ꝑ ſe vel ſuos rapinaꝫ facit ⁊ tenetur reſtituere. Et dicitur īdirecte cogere: qn̄ ꝓpter hoc negat eis iuſticiam vel nō defendit eas ⁊ huiuſmōi. Spōte ablata vlla fraude poteſt acciꝑe. j. q. ij. placuit Vil. ¶ Iteꝫ ſi ſpoliauit ſuos volētes adalium locū vel dn̄m ſe conferre rapina ē: niſi certū eēt. ꝙ a pͥncipe ī ꝯceſſiōe terre fuiſſꝫimpoſitū tale onus exp̄ſſe quia tunc toleraripoſſet. Et idem quando eſſꝫ cōſuetum: etiam
vt acciperent qͣntū vellent de mobilibꝰ ſuoꝝſubbitoꝝ dūmō eos pl̓tͣ modū nō grauet remanentes vel recedētes Vil.¶ Itē ſi dominus ea .§. iiij.que erāt cōitatis ſibi vſurpauit. vt ſiluas cāpos. paſcua ⁊ hmōi. rapina eſt ⁊ tenet̉ dimittere: ⁊ de fructibꝰ male ablatis ſatiſfaciat. xiiij. q. vj. c. ſi res. Itē ſi ſuos ſubditos vel pegrinos nō habētes cōſāguineos non dimiſitdiſpone̓ de hoīs ſuis in morte vt eis placuit:vel eis mortuis teſtatis vel īteſtatis eoꝝ bona oſurpauit rapina eſt: ⁊ tenetur reſtituerevel pauꝑibꝰ erogare. ¶ Ite̓m ſi a vaſallis velalijs ſubditis exigit ſeruitia indebita .ſ. faciendo laborare in vineis ⁊ cāpis ſiue ducere ligna vel victualia ad domū ⁊ hmōi. vl̓ aīaliaeoꝝ vatigādo ī factis ſuis ꝓp̓ijs et nō ſoluiteis debitū p̄ciū ſui laboris: rapinaꝫ cōmiſit.Et ſi talia fecit fieri diebꝰ feſtiuis adhuc alid̓pct̄m ē. diſ. lxxxvj. an̄ putatis. niſi talia ſpōte facerēt gͣtis: vel eis aliqͦ modo recōpenſaret ī alio. Itē ſi coegit eos vende̓ ei victualiavel alia: qn̄ ſūt ī bono foro vt meſſiū tꝑe: cūilli vellent ea reſeruare ⁊ ad emēduꝫ qd̓ nollent. ī vtroqꝫ caſu grauiter peccat et tenetureis de damno qd̓ inde ſuſcipiūt. Iteꝫ ſi terraſua ſuſtineat menſuras vel pondera iniuſta:iniuſtū p̄ciū reꝝ venaliū: ꝑticeps ē criminisīmo qͣi prīcipalis: vn̄ tenet̉ ad ſatiſfaciēdū.Itē ſi officiales vel alios de familia ſua oſfendentes nō puniuit ⁊ ſatiſfacere fecit: qꝛ tenetur. Aug. ad Euſtod. Pro oībꝰ tibi ſubditis: qͥ ī domo tua ſūt oportꝫ te reddere rōeꝫ.¶ Itē ſi ſpoliauit vel ſpoliare fecit vel adhucfauit naufragantes ⁊ bona eoꝝ vel bona ꝑegrinoꝝ ī locis decēdētiū: rapina ē. Iteꝫ ſi aliquā iniuriā fecit dn̄o vel alienādo feudū veldiminuēdo ⁊ hmōi: vel ſi obſeqͥū debitū nonp̄ſtitit vltͣ pactum: tenet̉ ad ſatiſfactōeꝫ.¶ Itē ſi dominus immu .§. v.nitatem eccl̓iaꝝ violauerit: vt faciendo extͣhere ꝑ vim ꝯfugiētes ad eccl̓iaꝫ debitores veletiā malefactores: niſi eſſēt publici latronesvel nocturni ppl̓atores agrorū: vel iniuriamfeciſſent loco ſacro ſeu al̓ miniſtrantibꝰ. de qͥbus vide infra in ti. xij. c. iij. de immu. eccl̓. ⁊ īſūmis. qꝛ ſacrilegiū cōmiſit ⁊ mortaliter peccauit. xvij. q. iiij. quiſqͥs. ¶ Itē ſi ꝓpter eū ciuitas vel terra fuit interdicto ſuppoſita: ī qͦcaſu multa mala ſuꝑ ſe clamauit: ⁊ qͣre de cāinterdicti poſita: etſi ẜuauit ¶ Itē ſi faciēdovenatōes ⁊ aucupia ꝯculcauit ꝑ ſe vl̓ ꝑ ſuoſſegētes alioruꝫ. qꝛ peccat ⁊ tenet̉ ad emēdā.¶ Itē ſi nimis talibꝰ vacāt: ⁊ ī hmōi ſuos grauauit ſubditos: ⁊ maxīe ſi fecit fieri ī diebusdn̄icis ⁊ feſtis: ⁊ ꝑ hoc retraxit ſuos a diuīs.qꝛ eoꝝ pct̄a ſibi etiā imputāt̉. diſ. lxxxvj. anputatis ¶ It̉ ſi coegit ſubditos ꝯͣhēdū mr̄io-