Druckschrift 
3 (1478)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Capitulum Quartum

dn̄ium dempta illa conditōe qͣdam ſuꝑioritate. Uel poſſumꝰ ſic deſcribere: ius ē poteſtas exercendi aliquē actū circa rem. Un̄ ſilicite poſſum vendere libꝝ. habeo ius in venditōe libri. ſi licite poſſū ī eo legere ſtudere:habeo ſolū ius ī lectōne ſtudio libri: ſic generaliter ꝯcludēdo: ꝙͣtū habeo de pt̄ate licitacirca rem: tm̄ habeo de iure circa eam. Ethoc ſit verum declaro breuiter ſic. Homo circa reꝫ aliquā veniētē ī vſū vite hūane: ht̄niſi duplex poſſe .ſ. poſſe facti ſeu executōis: pt̄ vti illa re licite. ſꝫ poſſe ſoliꝰ factidic̄ p̄ciſe poſſe iuris. poſſe licite dicit poſſeiuris. Maior patꝫ: qꝛ non video: circa aliquā rem homo poſſit hr̄e aliquod poſſe: niſivel poſſe facti abſolute: quo pōt̄ vti etiā illicite vl̓ poſſe licite. Sed mīor faciliter ꝓbat̉:qꝛ illud quod fit de iure fit licite. poſſe facti ē poſſe iuris. Relinqͥt̉: poſſe liciteſit poſſe iuris. Eſt em̄ ſciendū. frequenter aliqd̓ nomē cōe pluribꝰ ẜm ẜm modūquo cōiter accipit̉: retinet ſibi nomen ꝓpͥumcōdiſtinctū ꝯͣ aliaꝫ: ſicut p̄ſcīa: ẜm rem eſtcōis. eſt noticia approbatōis bonoꝝ reprobatōis maloꝝ: ſicut ptꝫ ad Ro. viij. Ubi diquos p̄ſciuit hos p̄deſtinauit. et ad Ro. xj.Non repellet dn̄s plebē ſuam: quā p̄ſciuit. tn̄ẜm cōem acceptionē retinet ſibi nomē ꝓpriūcōdiſtinctū ꝯtͣ p̄deſtinatōem. Un̄ ſoli mali dicūt̉ p̄ſciti. Sic recte eſt ī ꝓpoſito. poſſe facti. licꝫ ẜm rem ſit cōe: licite illicite vtenti:quilibet em̄ de facto vtit̉ ſiue licite ſiue illicite vtat̉. tn̄ ẜm cōem acceptōeꝫ cōdiuidimuspoſſe facti ꝯtͣ poſſe iuris: dicendo. ille pot̄de facto: pt̄ aliqueꝫ actū exercere. ſꝫ illicite. Ille aūt pōt̄ de iure: qui pt̄ actū ſolum licite exercere. Otꝫ ius dicit aliqͥd alid̓niſi poteſtatē licite exercēdi aliqͥd alid̓ actū.Et hoc etiam dicit Aug. xxij. q. ij. Faciat. Eteſt in lib. de mēdatio. Ubi dicit ſic: faciatqd̓ pōt̄ tꝑali ſalute hoīm: auteꝫ ad hocventū fuerit vt tali ſaluti niſi peccādo cōſulere poſſit. iam extimet ſe hr̄e: qd̓ faciat: qn̄ id reliquū eſſe ꝓſpexe̓it qd̓ rct̄e faciet.Per quod etiam dicūt iuriſte. illud poſſumus ſolū quod de iure poſſumus: quod etiāꝓbo adhuc. Omīs actus qui poteſt eſſe circaaliquam rem: vel poteſt exercere licite vl̓ illicite: ex quo ſupponitur: poteſt exerce̓i. qꝛpͥuatiue oppoſita in ſubiecto apto nato equipollēt ꝯͣdictorijs. vt patet. iiij. methaphiſice.Sꝫ ius circa aliquē actū dat aliqd̓ poſſe: velſaltē ſic poſſe. circa illū actū: ſꝫ certū ēdat poſſe illicite: immo non ſtat poſſe illicite. ergo ius dat poſſe licite ⁊cͣ. hec oīa quidem magnꝰ mgr̄ ī libello ꝯͣ fraticellos. cuiusnomen adhuc inueni.Capitulum Quartum. de diuerſisvitijs dominoꝝ officialiū eorum.

N diuerſis regionibꝰſūt diuerſi modi pͥncipandi dominādi. Naꝫ regna regūt̉ vnū46regē. aliqͣ etiā dn̄ia vnū duceꝫ.marchionem. cōmitē. hmōi regūt̉. Aliqueciuitates dn̄ia ſūt que reguntur pluresad tp̄ꝰ qui dicuntur dn̄i pͥores vel antiani vl̓cōſules et hmōi: qui etiā ad diſponendum defactis cōmūitatē ꝯcernētibꝰ hn̄t ſecū collegas ſub diuerſis nōibus officioꝝ. vt in ItaliaFlorentie Senis. In terris eccl̓ie vice papedn̄ant̉: vel vnꝰ gub̓nator inſtitutus ab eo: vl̓aliqͥs laicus hn̄s vicariatuꝫ ab eo. vt ī Marchia et Romādiola Ferraria hmōi. Quilibet debet ẜm modū ſue iuriſditōis dn̄ari et excedere termīos ſue pt̄atis. Et qꝛ ī multis locis: vt Florentie iurāt: qn̄ officiū ſuſcipiūt ſeruare ſtatuta ciuitatis. q̄daꝫ etiā determīate tūc exp̄ſſa attēdāt diligēter ẜuēt:ne ꝑiuri inueniāt̉: qͦtiēs aliqd̓ eoꝝ trāſgrediunt̉: mortale ſn̄ dubio eſt. Iudicare etiā intromitte̓ ſe his: ad que ſe extēdit officiū eoꝝ ẜm ſtatuta hoc determīantia eſtue pct̄m: vt verbi gr̄a. Ex ſtatuto habetur:dn̄i priores debēt ſe intromitte̓ in cauẜ ciuilibꝰ: habeāt officiales ad hec deputatos:vt pt̄ateꝫ. capitaneū. hmōi. Ciues at̄ habētes adinuicē cauſas ciuiles: dant corā eis petitōnes: vnus ꝯtͣ aliū ꝯtinentes cauſam crimīalem: vt v̓berauit iniurias fecit:ſit falſū maīfeſte: hoc ip̄i ſciūt. ſic p̄textucauſe crimīalis admittūt petitōnes illas falſas: ac ſi eſſent crimīales cauſe: cogūt ꝑtesfacere cōpromiſſuꝫ: ꝙͣuis em̄ piū vibeat̉ hoc.qꝛ hāc viā multi impotētes. opp̄ſſi a maioribꝰ ſe iuuāt: forte al̓ poſſēt obtine̓ iuſticiā. vel diuturnitate tꝑis magnis expēſis: tn̄ vt dic̄ apl̓s ad Ro. iij. c.. xiiij. q. v.c. forte. ſūt facienda mala: vt veniāt bona. Malū vtiqꝫ ē dice̓ mendaciū et maxīe iniudicio. Un̄ nec ipſi porrigentes petitōꝫ: excuſāt̉ a pct̄o. Malū ē intromitte̓ ſe de ꝓhibitis ſtatuta eoꝝ iurāt ẜuare. Et oſtēduntſe velle illa durare ī robore ſuo. ſi ꝓponerēt petitōes ī ciuili admitterēt eas: qꝛdicerēt ꝑtinere ad eos: tn̄ ſciūt vereciuiles: ſic faciūt ꝯͣ illā regl̓aꝫ certū ē. re.iur̄. li. vj. Itē ſolēt excede̓ ī hoc. ꝑmittūt ꝯſilia eſſe libera: ſꝫ violētiā extorquent multā importūitatē faciētē fabas on̄dere.Sꝫ et ip̄i gͣuiter peccāt ꝯͣ honeſtatē agentesbone ciuilitatis ꝯͣ libertatē: etſi iurāt darecooꝑtas: ꝑiuri ſūt ꝯͣrium faciētes: peccantmortaliter: nec excuſat eos timor diſplicētievel īcurſiōis damni vel odij: qꝛ debꝫ qͥs potiꝰoīa mala ſuſtine̓ ꝙͣ pct̄o ꝯſentire. xxxij. q. v.ita ne. Et eos ad hoc īducūt: ſint occaſio ꝑiurij eoꝝ: peccāt mortalit̓. Iteꝫ ſuſcipiūt ſeu īducūt alios collegas ꝯſiliarios