¶ Titulus¶ Tercius

de reꝝ di. ꝑ totū. tn̄ ſūt multe cōſuetudines īdiuerſis regionibꝰ ꝯͣ iura. Itē in his q̄ ab hoſtibus capiūt̉. Iure aūt ciuili acquirit̉ dn̄iūmultipliciter. p̄ſcriptōe. vſucapione. arrogatione. mōachatōne. teſtatione. ſucceſſione. etalijs multis modis de iure ciuili inductis.Quintum quod re.§. iiij.quirit̉ circa aliquam rem eſt dn̄iū. Dn̄iū em̄ẜm aliqͦs doc. ⁊ ius ideꝫ dicūt ī re: qꝛ tātū ht̄aliquis de dn̄io in re: ꝙͣtū habꝫ d̓ iure. Undeſi habet ius in re: habꝫ dn̄ium in re. Si habet tm̄ ius ī vſu rei: ht̄ tm̄ dn̄ium in bſu rei.Aliquibꝰ aūt doc. videt̉ oppoſitū. ⁊ tota ratōeſt: quia ẜm ph̓m ⁊ Simpliciū ī p̄dicam̄tis.relatio dominij eſt relatio ſuꝑpoſitōis: ⁊ ideonullus dicit̉ hr̄e dominiū ī aliquo. niſi ſit ſibi ſuppoſitus: ſed aliquis nō p̄t hr̄e ius ī aliquo: cui nō eſt ſuppoſitus. immo ecōtͣ: ſicutfiliuſfamilias habꝫ ius ī patre: ſimiliter ẜuꝰin dn̄o: quia tenetur eis ad alimentatōꝫ. ſil̓iter monachus ī monaſterio ſubditus in p̄lato: quia tenet̉ ſibi ad ſacramentoꝝ admīſtrationē. gͦ ius ⁊ dominiū nō ſūt ideꝫ. immo ẜmiſtos ius ſe habꝫ ī plus ꝙͣ dn̄ium. quia dominiū om̄e eſt ius: ſꝫ nō om̄e ius eſt dominiuꝫ.Dn̄ium eī videt̉ ſibi addere ius qͣndam ſuꝑioritatem ⁊ autoritatem. Et iō ẜm iſtos dn̄iūdeſcribit̉ ſic. Dn̄iū eſt ius habēdi poſſidēdi ⁊vtēdi aliqͣ re ſimpliciter ꝓ libito voluntatis:vel ẜm aliquē determīatū modū ex qͣdaꝫ ſuꝑioritate ⁊ autoritate. dicit̉ aūt ī dicta deſcriptōne ius. ꝙ ſi aliqͥs detineret vel vteret̉ aliqua re ſine iure. ſicut fur et predo. talis nonhaberet dominiū. Dicitur ius poſſidēdi ⁊cͣ. ethoc debet intelligi iure ꝓprio non alieno: qͥaꝓcurator iconomus ſeu diſpenſatur vtit̉ iuſte ⁊ licite rebus domīoꝝ ſuorum: ſed hoc nōfacit iure ꝓprio ſed iure domini. Iteꝫ diciturꝓ libito volūtatis ſimpliciter. ꝙͣtum ad dn̄iūreꝝ ꝓprium et ꝑfectū: ꝑ quod quis habet iusin re: ꝙͣtum ad ꝓprietatem ſimpliciter. ⁊ ꝙͣtūad omēꝫ ꝑſum: qui natus eſt circa rem. qꝛ pt̄eam vendere ⁊ donare ⁊ diſtrahere ſicut placet. Dicit̉ aūt vel ẜm aliquē certū determīatū modū ꝓpter duo. Prīo ꝓpter dn̄ia ꝯditionata: puta cū quis eſt dn̄s rei quo ad ꝓprietatem et vſum ſimul: ſed tn̄ nō pt̄ vēdere niſicertis perſonis: puta ꝓpinquiori de genere ⁊determīato modo ſeruaudo legitimā liberisẜm leges: vel ſpāles patrie ꝯſuetudines. Secūdo ꝓpter dom̄iū imꝑfectū. Uſufructuariꝰem̄ vſurariꝰ licet non habeat dn̄iū ꝑfct̄m tn̄plenū ꝓ eo ꝙ habet. ⁊ ſi non habet ius in ꝓpͥetate rei. tn̄ hꝫ veꝝ dn̄iū: ſꝫ īꝑfectū. pro eo ꝙverū ius habent in vſu vl̓ vſufructu rei licetnō ī rei ꝓpͥetate: alioquin nō poſſēt ī re iureſuo vende vl̓ alienare vſū vl̓ vſufructū. Iura aūt cauētia. ꝙ vſurariꝰ ⁊ vſufructuariusnon habēt dominiū ſimpliciter ī ꝓpͥetate rei

dicūt ip̄os non habere dn̄iū. licꝫ ẜm veritatēſint dn̄i ip̄iꝰ vſus vel vſufructus. Item dicit̉cū quadaꝫ ſuꝑioritate ⁊ autoritate: cū ſit relatio ſuꝑpoſitionis. Eſt aūt ſciendū. ꝙ dn̄ijad pn̄s poſſumꝰ acciꝑe tres diuiſiones. Prima eſt cū dn̄ium ſit ius habēdi rem: cū quadam ſuꝑioritate ⁊ autoritate ad eam. ſic̄ ſtatim declaratuꝫ eſt. ſicut eſt duplex ius ſic eſtduplex dominiū. Ius at̄ pͥma ſui diuiſiōe diuidit̉ a ph̓o. v. ethicoꝝ. in ius naturale ⁊ iuspoſitiuum: quod vocat ph̓us ẜm legis poſitōnem. Et ẜm hoc eſt duplex dominiū: quoddam naturale ⁊ quoddam politicū ſiue ciuile. Dn̄ium at̄ naturale eſt ius: quod cōpetitalicui a natura habendi ⁊ vtēdi aliqͣ re: cumqͣdam ſuꝑioritate ⁊ autoritate ad eam. ſicuteſt ius pr̄is ſuꝑ ꝓlem: ⁊ viri ſuꝑ vxorem: ⁊ domini ſuꝑ ſeruū: ſi ſit ſeruus a natura. Eodeꝫmō quo loquit̉ Areſto. j. politice. ꝙ qui pōt̓mente ꝓuidere et p̄ualere .i. rōne biuere prīcipans natu. ⁊ dn̄s natura: qui at̄ nō poteſthoc corꝑe facit ſubditum ⁊ natura ſeruum.et ſimiliter dn̄iuꝫ quod habet aut habuit hōin ſtatu nature integre ſuꝑ aīalia irrōnabilia. De qͦ legit̉ Gen̄. j. Dn̄amini piſcibus maris ⁊ volatilibus celi: fuit dominiū naturale.qꝛ tale ius competit homini a natura. Dn̄iūat̄ politicum ſiue ciuile dicit̉ ius cū ſuꝑioritate p̄dicta: qd̓ non ꝯuenit alicui ꝑ naturaꝫſed mere ꝑ adinuentōem ⁊ collatōem humanam vel diuinam ſpūalem ⁊ ſuꝑnaturalē: ſic̄eſt dn̄iū dn̄i ꝑpetuū ab hoīe: p̄t dici dn̄iū ciuile: vl̓ ẜm legis poſitōꝫ. Scd̓a diuiſio ē dn̄ijpolitici ſeu ciuilis. quia quoddaꝫ eſt veꝝ dominiū ⁊ ꝑfectū: quoddā vero .ſ. imꝑfectum.ſicut iā aliqͣliter tactum eſt. Nō imꝑfectū: ſꝫꝑfectum dn̄ium ē: qn̄ qͥs habꝫ dn̄iū ī rei ꝓpetate ⁊ in vſu eiꝰ. qꝛ pt̄ eam vſu ꝓp̓o ꝯſumere.vendere ⁊ alienare: ⁊ ea vti ꝓut vult. Dn̄iumvero imꝑfectū eſt cū non habet ius in rei ꝓpͥetate: ſed ſolum in vſufructu vel vſu. Un̄ talis non pt̄ dici dn̄s rei: ſed dn̄s vſus vel vſufructus. Tercia diuiſio qꝛ dominiū verū habet multos modos diſtīctos. qꝛ qd̓daꝫ ē ſuꝑi⁊ mediatū. qd̓daꝫ altū. qd̓dā baſſū. qd̓dā vtile. qd̓daꝫ directū ⁊ ſic de alijs modis ⁊ ī eadēre. Et iō ſciēdū ꝙ licet eiuſdeꝫ rei nō pn̄t eſſepl̓es dn̄i ſil̓. qͥlibet inſolidū ẜm eūdē modū eteādē rōꝫ dn̄ij. vt dr̄ ī p̄dicto. c. licꝫ. ⁊. l. p̄dictapoſſideri. tn̄ ẜm diuerſos modos dn̄ij ⁊ diuerſa iura vniꝰ et eiuſdeꝫ rei pn̄t pl̓es eſſe dn̄i ⁊diſtīcti. Sicut cāpi. Ruſticus ht̄ dn̄iū vtile.Gurgenſis vero ht̄ in eodē campodirectumdn̄ium. Miles dominiū baſſū. Rex dn̄iū altūet ſic patꝫ quid eſt dominium..§. v.¶ Sextu et vltimumquod reꝑitur circa rem ē ius: ⁊ qꝛ dominiumaddit ſolum ſupͣ ius ſuꝑioritateꝫ et autoritatem. ideo poſſet deſcribi ius eadeꝫ rōne ſicut