¶ Secund¶ Capitulum
cōmūes: ergo ⁊ agros colere et ſemīare eſſetcōe. Sed patēti exꝑimēto videmꝰ ꝙ de cōibusnullus curat niſi modicū valde. Itē aut om̄sſimul colerēt ⁊ ſererēt. et hoc ſtatīm apparetimpoſſible ⁊ incōueniēs. aut aliqui ⁊ cū fructus debeant eſſe cōmūes: nullus inueniret̉qͥ vellet ſibi appropriare laborē culture cumcōitate fructuū. ꝓ eodē mīor qͦ ad ſcd̓m .ſ. ꝙ ꝑhoc via aꝑiret̉ fraudibꝰ ⁊ malitijs: qꝛ fortiores plus debito de boīs coībꝰ occuparēt. malitioſi etiā ⁊ aſtuti cū eſſent oīa cōia. nō poſſent puniri: eo ꝙ dicerēt ſe nō reciꝑe alienūſed tāto indigere. et ꝑ hoc patꝫ ꝑs tercia .ſ. ꝙbonis eſſet peiꝰ: qͥa nollēt acciꝑe niſi neceſſaria ſibi: ⁊ malis eſſꝫ meliꝰ. qꝛ non ſolū neceſſaria: ſed ⁊ multa ſuꝑflua aggregarēt. Vtꝫet qͣrta ꝑs .ſ. ꝙ talis coītas eſſꝫ efficax occaſio litigij dupliciter. Prīo qꝛ inducerēt occaſionaliter maximā ineqͣlitatē: vt patet ī p̄cedentibꝰ. Scd̓o qꝛ ꝯtingeret frequēter. ꝙ eadērep. eodeꝫ equo vel domo ⁊ ſic de alijs pluresvellēt ſimul vti. ⁊ ſic cū quilibꝫ pari iure fūgeret̉: qꝛ res eſſꝫ coīs vellet qͥlibet obtinere.⁊ ſic litigiū eſſet ⁊ briga. Sic igr̄ patꝫ: ꝙ tl̓iscōmūitas nullo mō reipublice expedit. Quipult de iſta materia ample vide̓. videat in. ij.polit Areſt. vbi reprobat policiā pl̓onis: qͥaponebat oīa cōia. videāt etiaꝫ qd̓libꝫ quartūDenrici de gandauo.Circa ſecundum vtrūᵐ. §. ij.reruꝫ dn̄ia ſint diſtincta. pono tres ꝯcluſiones. Prīa eſt ꝙ ī ſtatu nature lapſe reꝝ dn̄ianō ſūt diſtincta iure naturali: iſtā ꝓbo. Impoſſibile eſt naturā ad oppoſita inclinare: ſꝫī ſtatu innocentie de iure naturali oīa erantcoīa. gͦ ⁊ poſt lapſuꝫ: cū eadeꝫ ſit. Maior ptꝫ.mīor ꝓbatur: qꝛ ⁊ eodeꝫ modo fuiſſꝫ vſus rerum ī ſtatu innocētie: quo mō plus valuiſſꝫad nature ſuſtentationem: ⁊ pacificaꝫ ꝯuerſationē. Sed ꝓ ſtatu pͥmo plus valuiſſet cōmūitas oīm: cū quilibꝫ eſſet rectus. ⁊ nō occuparet de cōibus. niſi ꝙͣtū indiguiſſꝫ. gͦ ⁊cͣ.Secūdo ideꝫ ꝓbatur ꝑ illud decretū diſ. viij.c. quo iure. Nam iure nature ſūt oīa cōia oībus. ¶ Scd̓a ꝯcluſio ē iſta. ꝙ iure diuino nōſūt dn̄ia diſtincta. Iſta ꝓbat̉ ꝑ ar. p̄dicti canonis. Quo iure defendūt hoīes .ſ. villas diuino aut humano. Unde quilibet penſat: qd̓poſſidet eſt humana volūtate. Naꝫ iure diuino. Dn̄i ē terra et plenitudo eiꝰ ¶ Tercia cōcluſio. ꝙ reꝝ dn̄ia ſūt diſtincta iure poſitiuohumano. Iſta patet ꝑ locū a diuiſione. quiaex quo ſūt diſtīcta ⁊ nō iure naturali: nec diuino. gͦ iure humano. Prima ꝓbatur ꝑ illuddecretū quo iure. diſ. viij. Iure regū poſſidentur poſſeſſiones. Et ibidem tolle iura imꝑatorum: quis diceret. hec villa mea eſt;
¶ Tercio videndum.§. iij.qūo iſta diuiſio fieri potuit aliqͣ lege poſitiua. Circa qd̓ ſciēdū. ꝙ lex ad hoc vt ſit iuſtarequirit in legiſlatore prudētiā ⁊ autoritatē.Prudētiam ad hoc. vt lex bene ferat̉. Autoritateꝫ. ad hoc vt liget. Lex em̄ dicit̉ a ligādo.Sn̄ia aūt cuiuſcūqꝫ prudētis ſiue ſtatutū nōliget aliquē: ſuꝑ quem nullam habꝫ autoritateꝫ. Qūo aūt in legiſlatore prudētia poſſiteſſe: ſatis patꝫ. Sed qūo poſſit autoritatē ligandi ſuꝑ alios habere: cū natura omēs homines equales genuerit: eſt dubiū. ꝓpter qd̓eſt ſciendū: ꝙ ẜm Areſto. j. politicoꝝ duplexeſt principatus. paternus .ſ. ⁊ politicus. Paternus ortū habꝫ a naturali generatōne. Eſtem̄ pr̄nus pͥncipatus ille: quo pr̄ prīcipat̉ filijs. Et iſte cum ſit de lege naturali. ptꝫ ꝙ ſitiuſtus. Principatus aūt politicus eſt duplexUel: quia reſidet ī vna ꝑſona. ſicut in regnoFrācie: vel reſidet ī vna cōitate. ſicut ī Italia. vbi vtplurimū ciuitates pͥncipātur. Ptꝫaūt ꝙ iſtoꝝ quilibet pt̄ eſſe iuſtus: ſi ſponteſe velint aliqͥ ſubijcere dn̄io alicuiꝰ prudentisvl̓ alicuiꝰ cōitatis. Iuſtū eſt em̄. vt qui ſe regere neſciūt vel nō poſſūt ſine auxilio vel directione alicuiꝰ ꝑſone vel alicuius coītatis:illi ſe ſubijciāt qͦ ad regimē et gub̓natōeꝫ. Cōueniētes gͦ ab initio aliqui ad conſtruendaꝫaliquam ciuitatē iuſte potuerunt eligere aliqueꝫ virtuoſū vel aliquos ad principandumeis. Et hoc vel ꝯferentes ei pͥncipatum ꝓ ſe⁊ heredibus ſuis: vel ꝓ ſe tm̄. vel ꝙ ſucceſſores eius eligerēt̉. ſicut fuit ī rep. romanorū.His p̄miſſis patet. ꝙ dici pt̄ iuſtam eſſe diuiſionem dn̄iorū: vl̓ quia a patre diuidēte (ſiēforte fecit Nōe filijs ſuis pꝰ diluuiū) vel a prīcipe hoc ſtatuente. in quem cōis cōſēſus populi trāſtulerat hāc pt̄ateꝫ. Potuit etiā tercio modo iuſta eſſe diuiſiod̓ cōi ꝯſenſu eoꝝ:qui cōiter poſſidebāt (ſicut legitur ī Gen̄. deAbraham ⁊ Loth) Et ſic patēt tria declarāda in iſta q̄ſtione. Ad ar. ī oppoſitū rn̄deo: cūdicit̉. ꝙ cū coītas talis ⁊cͣ. ptꝫ oppoſitum inſecūdo ar. huiꝰ queſtionis.Conſequēter quero .§. iiij.an dn̄ia rerū ab initio iuſte diuiſa iuſte poſſint ī alios a primis dn̄is vel dominijs tranſferri. Argu. primo ꝙ non: quia qui iuſte poſſidet non poteſt ceſſare a iuſta poſſeſſiōe. niſi iniuſte: ſed ſi dominia trāſferrētur. iſte ceſſaret poſſidere illa: q̄ iuſte poſſidebat. ergo⁊cͣ. Contra: multi contractus. quibus tranſferuntur dominia iuſti reputantur. ergo ⁊cͣ.¶ In iſta queſtiōe ita ꝓcedam. primo ponāduas diſtinctōes. ſcd̓o tractabo moduꝫ iuſtetrāſlatiōis ẜm vtrūqꝫ mēbrū. Prima diſtinctio eſt iſta. ꝙ tranſlatio dn̄ij poteſt eſſe quo