¶ Titulus¶ Tercius
dianus. Sis pius ī primis: ī fine iuſtus ⁊ hoſtis. Nā cū vincamur ī om̄i mūere dato. Sola deos equat ſēꝑ clemētia nob̓. Sequit̉ ibi.Non declinet ī ꝑtē dexterā aūt ſiniſtrā. Declinare ad dexterā eſt nō dei gr̄e ſed ſibi tribuere velle: quod rectū eſt. Uel declinare in dexterā vel ſiniſtrā ē ꝓpter eoꝝ felicitateꝫ: q̄ appetūt̉ aūt ꝓpt̓ eoꝝ īfelicitatē: q̄ fugiūt̉ peccare:vel ad dexterā declinare ē v̓tutibꝰ ip̄is vehemēter inſiſte̓: ⁊ ī ip̄is v̓tuoſis oꝑbꝰ q̄ ī modoꝯſiſtūt modū excede̓. Et ph̓us. Caue qd̓ ē nimiū. Oīs em̄ vehem̄tia ſaluti inimica ē ⁊ exceſſus oīs ī culpa. Bonaꝝqꝫ reꝝ ꝯſuetudo nimia peſſima eſt. Un̄ Salomon. Noli eſſe nīsiuſtꝰ. Ad ſiniſtrā at̄ declinat: qͥ māſuetudininimis īdulget. Vel ad dexterā qͥ amore: ad ſiniſtrā qui odio ad iudicandū mouet̉. Et ſeqͥtur. vt longo tꝑe regnet ip̄e ⁊ filius eius: depirtute nāqꝫ parentū ſepe ꝓtenditur ſucceſſio filioꝝ. ⁊ ſuccedentiū felicitas ex decedētiūiniquitate ꝓceditur. Iuxta illd̓. Iniuſti diſperibūt: et ſimul reliquie impiorū interibūt.Hec omīa helinandus. Vt de ceteris taceaꝫ:ꝙͣtum dilexit deus pater rempublicā qͥ ꝓptereā filio ꝓp̓o nō peꝑcit: ſꝫ ꝓ nob̓ tradidit illū.¶ Capitulū Secūdū. de Dn̄io ciuitatū⁊ regnoꝝ quomodo ſit introductum.E dominio ciuitatū etregnoruꝫ qūo introductum ſit etqūo trāſferatur et tranſlatum ſitIde vna ciuitate ad aliā: ſeu d̓ vnodn̄o ad aliuꝫ dn̄m: vel qūo licite acquiraturvel etiam ꝑdat̉. Nota circa hmōi que ponitIo. an. in nouel. ī. c. quod ſuꝑ his. pꝰ Inno.⁊ Hoſti. Fuerūt a principio res et poſſeſſiones ī nullius hoīs: niſi dei. ⁊ ideo occupantiꝯcedebant̉ a iure. Et dictū eſt Deut. xj. Oīslocus quem calcauerit pes vr̄: veſter erit: ſꝫexquo ſemel occupata erāt nō licebat ea alijſoccupare. ꝓhibēte hoc lege naturali. qꝛ vnicuiqꝫ dictum eſt: ne faciat alij: quod ſibi nōpult fieri. vt ī pͥn. decretoꝝ. Et ꝓuer. xxij. Netranſgrediaris termīos antiquos qͦs poſuerūt patres tui. Habuerūt etiaꝫ primi parentes dn̄ia ſpecialia ꝑ diuiſiones inter eos factas: ſicut apparet ī Abraham ⁊ Loth. quorūvnus accepit ad dexterā: alius ad ſiniſtramGen̄. xiij. Suꝑ homīes vero tanꝙͣ ſuꝑ ẜuos:nullus habuit dn̄ium an̄ ius gentiū. Naturaem̄ oēs homīes liberi ſūt. inſti. de lib. §. j. Iuriſdictōeꝫ etiā iuſtam ⁊ cām lego. Ubi dicit̉gladius datus ad vindictaꝫ maloꝝ ⁊ laubeꝫbonoꝝ. de ma. et obe. c. ſolite. Sed qūo ceꝑitneſcio forte: niſi qꝛ deus dedit aliqueꝫ vl̓ aliqͦs qͥ facerēt iuſticiam ſuꝑ delinquentes. ẜmInno. Idem tn̄ videt̉ hoc notare .ſ. qͦ tꝑe hocceꝑit. de fo. ꝯpe. c. licꝫ. ſuꝑ ber. imꝑio. qd̓ dicvt ibi notat̉. Sꝫ de iure nature: vt etiā dixit
Inno. pr̄faīlias ſuꝑ omēꝫ faīliam ſuā iuriſdictōeꝫ habuit a prīcipio. Et hoc reſpicit decretū. xxiij. q. iiij. Duo iſta noīa. ꝙͣuis hodienō habeāt: niſi ī leuibꝰ. vt. ff. de fur. l. ſꝫ indeī fi. C. De pͥma pote. ꝯgruentius. Hoc auteꝫcertū eſt: ꝙ ip̄e beꝰ ꝑ ſe a pͥncipio iuriſdictōꝫexercuit: ⁊ iuſticiā fecit ī celo expellendo angelos: et in paradiſo expellendo hominem: ⁊in mundo mittendo diluuiū. ſicut ꝓbatur deprīo Ezech̓. xxviij Iſa. xiiij. Et de ſcd̓o Gen̄.iij. Et de tercio Gen̄. vij. c. Et multa alia ſuntexēpla q̄ ī diuerſis locis ſacre ſcripture colligi pn̄t. Sꝫ ⁊ oīs pt̄as a deo eſt ordīata. Un̄qͥ pt̄ati reſiſtit: dei ordīatōi reſiſtit. Sꝫ ꝑ electōem ꝯſtituūt̉ principes ſuꝑ hoīes: ſicut ptꝰī Saul. Reg. ix. et multis alijs. viij. q. j. lꝫ.et. c. audacter. et ī multis alijs. c. ⁊. xciij. diſ.legimꝰ. Patet ex p̄miſſis ꝙ poſſeſſiōes dn̄ia.et iuriſditōes pn̄t eſſe ſine pct̄o apud infideles. Hec eī nō tm̄ ꝓ fidelibꝰ: ſꝫ ꝓ om̄i rōnabili creatura a d̓o ſūt ordinata: qͥ ſolē ſuū oririfacit: non ſolū ſuꝑ bonos: ſed etiaꝫ ſuꝑ malos. oīa volatilia paſcit Mat̉. vj. p̄s. Qui dateſcā om̄i carni. Ideo dicēdū ꝙ nō lꝫ ſn̄ cauſaiuſta fidelibꝰ nec etiaꝫ papa auferre īfidelibꝰpoſſeſſiones ſeu dn̄ia vel iuriſdictōes: qͣs tenent: qꝛ ip̄a ſine pct̄o poſſidēt. Unde et interp̄cepta dn̄i dr̄ indiſtīcte Exo. xx. Non furtūfaciēs: in quo oīs rapina omīs violentia ꝓhibetur. vt patet. xiiij. q. v. c. j. ⁊ ſequentibuspſqꝫ ad. §. Contra in exodo. Credimus tamēimmo ſcimus: ꝙ papa eſt generalis vicariusIh̓u xp̄i. de tranſla. ep̄i. c. j. et. ij. et etiaꝫ ſuꝑomēs infideles. Etem̄ xp̄c plenariam recepitpoteſtatem. Unde p̄s. Deus iudicium tuumregida: ⁊ iu. tu. fi. re. Et Math̓. vlti. Dat̄ a ēmihi omīs poteſtas in celo ⁊ in terra. Nō videretur diligens ſeu ſapiens pr̄famil̓. niſi etvicario ſuo: quem ī terra dimiſit: plenaꝫ ſuꝑomēs dimiſiſſꝫ poteſtatē: vt ⁊ patꝫ in eo: qd̓dicit̉ de homicidio. c. ꝓ hūani. lib. vj. Ideo etdr̄ de papa: ꝙ nō ſolū habet pt̄ateꝫ: ſed ⁊ plenitudinem poteſtatis. de vſupal. c. ad honorem: quia Petro ⁊ ſucceſſoribus claues deditregni celorū dicens. Quodcūqꝫ ligaue̓is ⁊cͣ.Ques autem non ſunt fideles: ſed etiam infideles ꝑ creationem licꝫ non ſint de ouili. vn̄et ſequitur. ꝙ papa ſuper omēs habet poteſtatem ⁊ iuriſdictōem de iure: licet nō de facto. Et probatur hoc in eo qd̓ legitur de elec.c. ſignificaſti. de ma. et obe. ſolite. ⁊ de iudic.nouit. Igitur per hanc poteſtatem quam habet papa. dicendum eſt: ꝙ gētiles etſi nō habent legem niſi nature ſi tn̄ ꝯtra ip̄am legeꝫnature faciāt: licite ꝑ papam puniri pn̄t. arGen̄. xix. Ubi habes ꝙ ſodomite: qꝛ ꝯt legemnature peccabāt: pūiti ſūt a deo. Unde cū iudicia dei nob̓ ſint exemplaria: non occurritratio: qͣre papa qui eſt xp̄i vicarius hoc non