¶ Titulus¶ Tercius
imꝑator ⁊ karolus qui ꝯceſſer̄t maxima munera eccleſijs: et ꝙͣplures de nouo edificareceperūt. Qui ſic ē dn̄s domus et principatusin poſſeſſione ſua .i. ī his quos ſubiectos hꝫ.Hunc vtiqꝫ deꝰ cōſtituit hic vt collocet eū demū cū principibꝰ ppl̓i ſui in celo. De vario ⁊multiplici gene̓ regiminis: et qūo debeat exerceri habes in. iiij. ꝑte ti. de prudentia.Nota de conditōni .§. viij.bus regis ⁊ cuiuſcunqꝫ dn̄i et pͥncipis boniquas ponit Augꝰ. in xv. de ciui. dei. c. xxiiij.Reges felices dicimus ſi iuſte imperāt. Si īter linguas ſublimit̉ honorātium et obſeqͥonīs hūilit̓ ſalutātiū nō extollunt̉. Si ſe hoīnes eſſe memīerīt. Si ſuā pt̄atē ad dei cultūmaxīe dilatādū maieſtatiⁱ eius famulatū faciūt. Si deū timent: diligūt et colūt. Si plꝰamāt id regnū: vbi nō timēt habere ꝯſortes.Si tardius indicāt: facile ignoſcūt. Si eādēvīdictā ꝓ neceſſitate regēde. tuendeqꝫ reipublicę. nō ꝓ ſaturādis inimiciciaꝝ odijs exercuerīt. Si eādē veniā nō ad impūitatē iniqͥtatis: ſꝫ ad ſpeꝫ correctōis īdulgēt. Si qd̓ aſpere cogūt̉ pleꝝqꝫ decernere: miſcd̓ie lenitate bn̄ficiorūqꝫ largitate ꝯpēſāt. Si luxuria īeis eſt tāto caſtigatior quāto poſſit eſſe liberior. Si malūt cupiditatibꝰ prauis ꝙͣ qͥbuſlibet gētibus etiam imperare. Et ſi hec oīa faciūt: non propter ardorē inanis glorie: ſꝫ ꝓpt̓claritatē felicitatis eterne. Si pro ſuis peccatis hūilitatis ⁊ or̄onis ⁊ miſeratōnis ſacrificiū deo vero immolare non negligunt hecomnia augu. vbi ponit vigītiqͣtuor ꝯditōes.¶ Notandū de quatuorᵐ. §. ix.neceſſarijs rectoribꝰ et reipublice: que elicitPelinādus hiſtoriographꝰ ex libro plutarchiad Traianū imꝑatorē: vt refert vincentius īſpecl̓o hiſto. li. iij. c. xxvj. Dicit ergo helinādus. Eſt reſpublica vt plutarcho placꝫ corpꝰqd̓dam diuini: qd̓ mūeris beneficio animat̉:⁊ nutū ſūme equitatis agitur: ⁊ regit̉ qd̓dāmoderamīe rōnis. Que em̄ ad religioneꝫ ꝑtinent aīe viceꝫ habent. princeps caput ē huiꝰcorporis vni ſubiectꝰ deo: et his qui vices deiagūt in terris. Cordis aūt locū ſenatus obtinet. Oculoꝝ aūt et lingue officia ⁊ auriū ſibivendicāt iudices ⁊ p̄ſides ꝓuinciaꝝ. Officiales et milites manibꝰ coaptant̉: qͥ ſꝑ aſſiſtūtprincipi. Lateribꝰ aſſimilant̉ queſtores ⁊ cōmentarienſes. nō illi qui carce̓ibꝰ p̄ſūt. Sedcōmites iteꝝ priuataꝝ ventris: ⁊ inteſtimonioꝝ fetūt imaginem. pedes agricole ſūt. Exhis ergo quatuor ſūt que plutarchus princiꝑibꝰ inculcare conatur .ſ. reuerētiam dei cultum ſui. Diſciplinam officialium ⁊ pt̄ateꝫ ⁊effectū ⁊ ꝓtectōꝫ ſubditoꝝ. Deniqꝫ ait. Quidvis rectiſſime geres: ſi nō receſſeris a teipſo:Si pͥmo te ꝯpoſueris ad v̓tutē recte ꝓcedent
vniuerſa. Iſta at̄ qͣtuor ſic extēdit ſeu explicat Helinādus ¶ Quo ad pͥmuꝫ .ſ. reuerētiādei ſic ait. Miro modo deꝰ intelligētiā ſui ſicinfūdit vt ſubtrahat: ſic ſubtrahit vt īfūdat.In multis em̄ multipl̓r lucꝫ. Eſt at̄ a maieſtate mirabilis. a ſapīa venerabilis. amabiliſa bōitate. Et h̓ eſt funiculꝰ triplex īter creatorē ⁊ creaturam: qͥ faciliter nō rūpit̉ .ſ. vt timeat̉: honoret̉. ⁊ diligat̉. Colit̉ at deus duplicit̓. affectu .ſ. mentis: ⁊ exhibitōe corꝑis .ſ.ꝑ reuerētiā ī ꝑſoīs vel rebus. Et ī ꝑſōis qͥdēin his: qͥ diuina iura mīſtrāt: deus p̄ ceterisaut honorat̉ aut ſꝑnit̉: cū .ſ. ip̄i ſpernūt̉. Reuerētia ī rebꝰ ꝯſiſtit. aut ī corꝑalibꝰ: vt locisſacris: aut ſacrificijs: aut ī ſpiritualibꝰ q̄ ſūtiura: que ſacris rebꝰ ꝯgruūt q̄ temerare ſacrilegiū eſt morte expiandū. Reꝝ ſacraꝝ immunitates ꝯuellere: inſurge̓ ī deū eſt ¶ Quō adſcd̓m cultus ſui maxīe in temꝑantia ꝯſiſtit.Marcū Catonē eodē vino: quo remiges ꝯtētum fuiſſe tradūt. Caius curiꝰ ſabinorum victor: volens agros ſuos ex ſenatuſcōſulto āpliari: gregaliū portōne ꝯtentus fuit. Malūciuē dicens eē cui nō ſatis eſſꝫ idē: qd̓ ceterisciuibꝰ. Quo ad terciū .ſ. de pt̄ate ⁊ diſciplīaofficialiū. Nihil iniquo diuiti ꝯſiliario ꝑnitioſius. Omni cuſtodia ſerua cor tuū: qm̄ exip̄o vita ꝓcedit. Conſiliarius .ſ. aſſimilatꝰ eſtcordi. Eſt gͦ ꝓuidēdū pt̄ati: ne ꝯſiliarij īdigeant. neve aliena īmoderatiꝰ ꝯcupiſcāt. Nihilſceleriuſꝙͣ amare pecūiaꝫ. Hic eī aīaꝫ ſuā venalem ht̄. Nō ſolū aūt ī corde .i. ꝯſiliario: ſꝫetiā ī ventre ⁊ ī inteſtinis reipublice .i. q̄ſtoribus ⁊ cōmentarienſibꝰ. Hec ratō ſeruandaī lateribus quoqꝫ .i. illi qui principi ſemꝑ aſſiſtunt. Nam a cōuictu mores formantur indomibus prelatoꝝ ⁊ principum. Hodie om̄iabenalia ſunt: fruſtra apud curiales de teſtimonio conſcientie. de venuſtate morū. de torrente eloquentie. niſi p̄cio interueniēte confidis. Ego em̄ credo me vidiſſe hoſtoriarioscerbero duriores. Apud inferos tamen cerberus: vt aiūt vnus eſt: ſed quot ſunt diuerticula curiarū: tot cerberi. Tota autem familiaaut mordet aut latrat. Uetus ꝓuerbium eſt.Manus vacua temeraria petitio eſt. Apudaduocatos: ⁊ ip̄m ſilentiuꝫ venale eſt. Cauſidicoꝝ lingua damnifica eſt. niſi eam vt diciſolet fumibus argēteis vincias. In lege ſcriptū eſt. Iuſte quod iuſtum eſt exequeris. Lege quoqꝫ iulia repetendarū: munera iudicesaccipere prohibentur. In epiſtola tamē Seueri imꝑatoris: detus ꝓuerbiū eſt. Nec ſemꝑnec ab oībus .ſ. munera accipiēda. Nā valdeeſt inhumanum a nemine accipere: paſſimviliſſimum: per omīa auariſſimuꝫ ¶ De publice exactoribus egregie ait Lauretius mediolanēſis epiſcopus de talibꝰ. Publicanꝰ .i.publicꝰ exactor caput ē rapine. Lex violētie