¶ Capitulum¶ Decimūnonum
ſi intelligatur de coitu legitimo et maritali.⁊ eodem mō ſi dixit ꝯtrahā tecū: ſi vnꝙͣ ꝯtraxero ſi ꝓmiſeris ⁊cͣ. ¶ Quid ſi dicat accipiaꝫte vel accipio te ſi inueniā te virgineꝫ. poſteaſequit̉ coitus: ⁊ nō inuenit̉ virgo: Rn̄deo ẜmInno. ber. et Hoſti. iudicanduꝫ eſt ꝓ mr̄imonio ſicut et in p̄cedenti. Et addit Hoſti. ꝙ licꝫſic iudicare oporteat ī foro iudiciali ꝓpt̓ hocꝙ non pn̄t haberi alie ꝓbatōnes. tn̄ in iuditōanime nō eſt mr̄imoniū. extͣ d̓ ꝯdi. appo. c. Deillis. et. c. Suꝑ eo. et. c. Per tuas. Nā et beneē ꝙ mulier q̄ in fraudem mētita fuit: deceptaremaneat et viro ſubueniat̉: qui forſitan intēdit bigamiaꝫ vitare. ¶ Quid ſi dicat accipiote in vxorē vel dabo tibi centū. et ſequat̉ carnalis copula: nunqͥd p̄ſumet̉ ꝓ mr̄ionio? Rn̄deo (ẜm Vil) nō credo. Nā cū ille qͥ dixit hācoptōem ꝙ liberare ſe poſſet vtrūqꝫ patiendo:nō recolo p̄ſumptōnem eſſe inductā a iure ꝙintelligat̉ recedere ab optōne ꝑ carnalē copulam. ¶ Quid ſi dicat ꝓmitto ꝙ nunꝙͣ deficiātibi in vita mea. ⁊ ſecuta eſt carnalis copula?Rn̄deo (ẜm Vil) nō debet p̄ſumi ꝓ mr̄imoniocū ſpōſalia an̄ mr̄imoniū nō ſoleāt cōtrahi ꝑꝓmiſſiones negatiuas: niſi forte ꝯſtaret ꝙ ꝑhoc intēdebat ſpōſalia ꝯͣhere. ¶ Quid ſi dicatducā te poſt annū et ſecuta ē carnal̓ copula?Rn̄deo (ẜm Vil) credo p̄ſumēdo ꝓ mr̄ionio.qꝛ ꝓpt̓ carnalē copulā ſubſecutā videt̉ renuntiaſſe dilatōni tꝑis. ¶ Quid ſiqͥs ꝯͣhat cū aliqua ſub ꝯditōne. deinde ante euentuꝫ ꝯtrahitcum alia pure? Rn̄deo nō debet remanere cūſecunda: etiā ſi ſit ꝯſanguinea prime.¶ De fine ſeu intētione .§. vj.que hētur in ꝯͣhendo mr̄imoniū: qꝛ p̄t ibi eſſeet meritū. et pct̄m. et mortale. ⁊ veniale ſcd̓mvarietatē intentōis. ¶ Circa fineꝫ gͦ et intentōeꝫ mr̄imonij. nota ẜm Pe. de pal̓. in. iiij. di.xxxj. quinqꝫ ꝯcluſiones. Et pͥma ē ꝙ duplex ēfinis in mr̄imonio. Unus ꝑ ſe qui ꝓpͥe eſt finisip̄ius mr̄imonij intētus ab eo qui mr̄imoniūinſtituit. et ob oī recte mr̄imoniū ꝯͣhente ẜmpotiſſimū ſtatū mr̄imonij ꝑ ſe acceptū: et iſteē generatō ꝓlis. Un̄ Adam ꝓphetizās dixit adherebit vxori ſue et erūt duo in carne vna .ſ.generāda Gen̄. ij. Et deus bn̄dictōeꝫ nuptialētribuēs dixit. Creſcite ⁊ multiplicamī. Aliusē finis ꝑ accidens .ſ. quē intēdit ꝯͣhens. et ſic ēfinis nō ꝓprie ip̄ius mr̄imonij ꝯͣhentis. Et hicfinis qn̄qꝫ eſt bonus. qn̄qꝫ ē malus. ſicut finisdomus que fit: eſt inhabitatio. finis domificātis forte eſt aliud vt lucrum.¶ Secunda ꝯcluſio eſtᵐ. §. vij.ꝙ mr̄imoniū ſemꝑ eſt bonū vel nō eſt malumex pͥmo fine. nō ſecūdo: qꝛ cū finis bonus eſtip̄m qͦꝫ bonū eſt: loquēdo de fine ꝑ ſe. nō ꝑ accidēs. ſicut ſcīe medicine. et iuris ſūt ſcīe boneꝑ ſe. qꝛ finis ꝑ ſe bonus ē. vt ſanitas corꝑis. et
iuſta diſtributio tꝑalium lꝫ hn̄tes ſcīam poſſint eſſe mali ex abuſu eius et mala intentōe.¶ Tertia concluſio eſtᵐ. §. viij.ꝙ finis mr̄imonij ꝑ ſe meritorie intēditur ſiueſit finis ꝑ ſe. et pͥmo finis eiꝰ vt eſt bonū ꝓlisſiue finis ꝑ ſe: ſed nō pͥmo ſꝫ ſcd̓ario intētus.vt vitatō fornicatōis. Nā ſola generatio ꝓlisdr̄ finis pͥmo et ꝑ ſe. qꝛ iſte fuit finis in pͥmaria ſui inſtitutōne: etiā in ſtatu innocētie. Etde iſto ꝯcedūt oēs ꝙ ſine pct̄o. īmo cū meritop̄t intēdi pͥncipalit̓. Uitatō aūt fornicatōis lꝫſit finis ꝑ ſe nō tn̄ pͥmus: ſꝫ ſcd̓arius. qꝛ poſtpct̄m fuit mr̄imoniū inſtitutū. nō ſolū in offitiū .ſ. generādi ſꝫ etiā in remediū. dicēte apl̓o.jCorin. vij. ꝓpt̓ fornicatōꝫ .ſ. vitandā vnuſqͥſqꝫ hēat ſuā. Etſi iſte finis ſcd̓ario intēdat̉ certū eſt ꝙ adhuc meritoriū eſt et nō pct̄m: quianulla deordinatō eſt. Sꝫ ſi vitatō fornicatōispͥncipalit̓ intēdat̉ adhuc nō eſt pct̄m mortale: qꝛ nec tali fine ꝯgnoſcere vxorē eſt mortale. Sꝫ ad ſciendū an ſit veniale. videt̉ diſtīguēdum: qꝛ aut ē talis qui p̄t ꝓlem hr̄e ẜm ſpemꝯmunē. et tūc venialit̓ peccat ꝯͣ rōnis ordinēagens: finē ſcd̓arium ꝓponendo primo fini etprincipali. ſicut etiā peccaret ꝯgnoſcēs vxorem ꝓpt̓ hanc cauſā non curās de ꝓle vbi crederet ſe poſſe generare. ſed qn̄ ſenex nō p̄t generare nec ē ſpes de ꝓle: ſꝫ timor d̓ fornicatōne tunc nullū pct̄m videt̉: qꝛ alio mō nō poſſent ſenes ꝯͣhere mr̄imoniū ſine pct̄o. Ridiculū ē .n. ꝙ illi qui nō ſperāt nec credūt ſe poſſegenerare ⁊ ꝯtrahāt ſola vel principali intentōne generandi: cū ſpes vel intentō vel electionō ſit d̓ īpoſſibili. ſublato aūt fine principali:licet facere de ſcd̓ario prīcipali pluſꝙͣ de tertio vel de quarto. Un̄ cū poſt ꝓlem pͥmus finisſit vitatio fornicatōnis: illa p̄t principalit̓ attēdi vbi ꝓles ſperatur impoſſibilis haberi.Quarta concluſio ēᵐ. §. viiij.de alijs cauſis ſeu intentōnibꝰ. vt reformaciopacis. acquiſitio amicitie ex parētela. vel diuitiaꝝ ex dote. pulcritudo et huiuſmōi. Et reformatō quideꝫ pacis eſt honeſta cauſa in ſe:ſꝫ nō in mr̄imonio ſi pͥmo et ꝑ ſe intendat̉ cūmr̄imoniū ad hoc ſit ordinatū prīcipl̓r. ſicutvir ꝯgnoſcēs vxorē ꝓpt̓ ſanitatē: peccat. et quibaptizat̉ vt ſanet̉: ſꝫ ſcd̓ario p̄t illud intēdi.nō tn̄ eſſet mortale ſi etiaꝫ illud principl̓r intēderet. ſicut nec etiā diuitias vel pulcritudinē principalit̓ intēderet: cū homo nolit talianiſi modo licito. etiā ſi al̓ nō eſſet ꝯtracturusmr̄imoniū. ſic̄ etiā non peccat mortalit̓ ꝯgnoſcens vxorem ꝓpter delectatōem infra limitesmr̄imonij. videt̉ tn̄ al̓ ꝙ cum mr̄imoniū ſit verū ſacramentū ꝙ nō p̄t ſine pct̄o mortali pͥncipl̓r intēdi finis extͣneus in eo. et ꝑ accidensoī inſtitutōni mr̄imonij totalit̉. ſicut ſiqͥs prīcipalit̓ baptizaret̉ ꝓpter ſanitatē vel queſtum