¶ Capitulum¶ Tercium
res ineſtimabilis ⁊ indiuiſibilis. vn̄ dare ſe īſeruū eſt immēſa donatō ⁊ nō valet. Ex hocaūt ꝙ qͥs poſt mr̄imoniū ꝯtractū de pn̄ti ſiue ꝯſumatū ſiue nō: venūdet ſe nō p̄iudicat̉mr̄imonio. qꝛ ẜuitus ſuꝑueniēs nō dirimitipſuꝫ nec ꝑ hoc vxor efficit̉ ſerua. nec liberieoꝝ efficiunt̉ ſerui. qꝛ ꝑtus ſequit̉ ventreꝫ.Non gͦ p̄iudicat̉ vxori. qꝛ vt dictū eſt n̄ fit ꝑhoc ancilla: etiāſi taceat. qꝛ ꝓhibere nō pt̄:etiamſi ꝯſentiat. qꝛ nō ꝯſentit vt ip̄a ſit ancilla ſꝫ vt ille ſit ẜuus ad qd̓ nō ſequit̉ ip̄amfieri ancillā cū ẜuus poſſit hr̄e vxorē liberā.Nota tn̄ ꝙ vbi ē ꝯſuetudo ꝙ ꝯͣhens cū ſeruofiat ſerua: valet. Nā ſicut ius ſcriptū potuitinuenire nouū modum ẜuitutis. ita ius nōſcriptū quod dicit̉ ꝯſuetudo. ita etiā vt mulier alterius terre liget̉ eoip̄o ꝙ cōtrahit interra tali ꝯſuetudinē affecta. tū qꝛ ꝯtrahendo ſortit̉ foꝝ. tū qꝛ vt vxor ſequit̉ domiciliūviri. ſed ſi mulier ignoraret eū ẜuū aut talēꝯſuetudinē: n̄ ligaret̉. qꝛ ſtatuta ciuitatū nōligāt ignorātes ea nec ꝯſuetudīes. d̓ ꝯſtituc. j. li. vj. hec oīa Pe. de palu. ī. iiij. di. xxxvj.¶ De carnali copula.§. ij.talis ꝯiugij .ſ. ſeruoꝝ vel alteriꝰ eoꝝ ſerui.¶ Nota pͥmo ꝙſi dn̄s talis ſerui vl̓ ſerue ꝓhibeat copulā vel actū ꝯiugalē ſi ſine cauſaꝓhibet: nō audit̉. Neminē em̄ audit .i. exaudit p̄tor ſine cauſa. Nō at̄ poteſt mr̄imoniūſeruis ꝓhiberi a dn̄is aut actus eiꝰ ſine cauſa: nec tenet̉ in hoc eis obedire. Aut ꝓhibethoc dn̄s ſcꝫ actū ꝯiugij cū cauſa. puta quiaindiget ſeruitio ſuo. Et tūc diſtingue. qꝛ autdn̄s ꝯſenſit in ꝯiugiū et tūc etiam nō audit̉nec pt̄ ꝓhibere. aut nō ꝯſenſit in ꝯiugiuꝫ ettūc dꝫ dn̄o obedire: nō ꝯiugi cui nō potuitſe obligare ſaluo iure alterius. vbi tn̄ poſſetvtriqꝫ ſatiſfacere et ſibi et cōiugi de actu cōiugali ⁊ dn̄o ſuo de ſeruitio ꝯpetenti: poſſetvtrūqꝫ face̓. et dn̄s dꝫ ꝑmitte̓. ſed ſi vadit adloca remotiora ⁊ indiget tali ſeruo. tūc ſeruandū qd̓ dictum eſt vel vendat ī illis ꝑtibꝰvbi eſt ꝯiunx ſi pt̄. ¶ Secundo nota ꝙ cumqͥs ſcit ſe ẜuū ſi credat aliā vel aliū cū qͦ cōtrahit ſcire eſſe talē qui tn̄ ſit liber aut ꝙ affectuoſe adeo diligit ꝙ etiaꝫ ꝯſentiret ſi ſciret eſſe talē: excuſat̉ a pct̄o exqͦ vxorio affectu ꝯgnoſcit vel cogͦſcit̉ al̓ ſi ſciat nō teneremr̄imoniū fornicat̉ qͦuſqꝫ aliū certioraueritde ſua ꝯditōne et ille nihilominꝰ ꝯſentiat ineū vt in ꝯiugeꝫ. Eſt at̄ in eius pt̄ate qͥ ignorabat hec poſtꝙͣ ſciuit ratificare ſeu ꝯſūmare dictū mr̄imoniū. ¶ Tercō nota de liberoneſciēte eſſe ẜuum vel ẜuaꝫ cū qua ꝯtͣhit. Etqͥdeꝫ ꝙͣdiu credit ꝯiugeꝫ libeꝝ vel liberā licꝫnollet ꝯſentire ſi ſciret taꝫdiu excuſat̉ a peccato. vt iacob ī facto lie. ꝓpt̓ ignorātiaꝫ factiꝓbabilē. ⁊ filij erūt legittimi ſi ſit ī facie eccleſie ꝯtractum mr̄imoniū. ¶ Quarto nota
cū orit̉ dubitatō vel q̄ſtio de tali mr̄imonioqͥd agendū. Sciendū igit̉ ꝙ ē dr̄a int̓ ſcientiā. ꝯſcīaꝫ ⁊ ſcrupulū circa talē materiā. nāſcīa qꝛ hꝫ euidentiā ⁊ nō eſt niſi veroꝝ. qͥ hꝫſcīaꝫ de īpedimēto ſiue ẜuitutis ſiue alteriꝰīpedimēti dirimētis nullo cogēte nō pt̄ petere aut redde̓ debitū. qͥn aūt ſibi p̄iudicet ſiin ip̄o erat mr̄imoniū ratificare. aut peccetſi in ip̄o n̄ erat mr̄imoniū ratificae̓ vel erat.licꝫ nō intēdit ratificae̓ ꝑ hoc. Qn̄ v̓o de hochꝫ ꝯſcīaꝫ ⁊ ſi non ſcīaꝫ de īpedimēto .i. firmācredulitatē hꝫ de hmōi īpedimēto. ꝙͣuis clare nō ſciat: ligat̉ tn̄ ſua ꝯſcīa erronea. Necrefert vtꝝ leui aut ꝓbabili cauſa moueat̉:qꝛ etiam ꝯͣ ꝯſcīaꝫ erroneā nullus dꝫ cuicūqꝫhoīm obedire dū durat talis ꝯſcīa. qꝛ omneqd̓ eſt ꝯͣ ꝯſcīaꝫ edificat ad gehennam. Sꝫ qn̄hꝫ ſcrupulū ꝯſciētie .i. qꝛ dubius eſt. ⁊ tūc ſiex temeraria et leui cā. vt qꝛ audiuit a paucis et leuibꝰ ꝑſonis: dꝫ depone̓ qͣ depoſita pt̄pete̓ ⁊ redde̓ debitū. ſi aūt dubitat ex ꝓbabili cauſa: pt̄ redde̓ qꝛ in dubio dꝫ qͥs obedirep̄lato ſicut vaſallus ī dubio dꝫ dn̄m ſuū iuuare. xxiij. q. j. quid culpat̉. ſed nō dꝫ petereqꝛ exponet ſe ꝑiculo. Et Auguſ. dicit. Tenecertū et dimitte incertū. nō petendo certū ēꝙ nō peccat. Et hec diſtincto hꝫ locū in oībꝰīpedimētis q̄ ſimplr̄ impediūt mr̄imoniū vl̓actū eius. qͦ ad ꝑſonaꝫ q̄ hꝫ noticiā. hec em̄faciat ꝑſona ẜm dictā diſtinctōꝫ vbi nō vultmr̄imoniū ꝯſūmare. al̓s ſibi p̄iudicat ⁊ peccat. ¶ Sed qͥd iuris ſi de hoc lis pendeat inforo iudiciali: dixit Hoſti. etiamſi ſit certusꝓpter dubiū euentū pt̄ reddere ⁊ pete̓ debitūaffectu ꝯiugali ꝯgnoſcendo. nō vt liberā necvt ancillaꝫ. ſꝫ ut cui queſtio ſtatus mouet̉.Unde ꝓpt̓ primū nō peccat. ꝓpt̓ ſecundū nonſibi p̄iudicat. maxīe ſi ab eccleſia vrgeat̉. Etmgr̄ ſnīaꝝ in. iiij. diſ. xxxviij. dicit. ꝙ debetredde̓ ſi vrget̉. qd̓ etiaꝫ videt̉ in gradibꝰ humana lege ꝓhibitis ⁊ ꝑ ꝯſequens in impedimēto ẜuitutis in qͥbꝰ eccl̓ia q̄ ſtatuit qn̄ vultdeſtituit ⁊ diſpenſat: non aūt in gͣdibꝰ diuina lege ꝓhibitis. in quibꝰ eccleſia forte nihilpt̄. Sed iſta opīo quo ad primū nō valet qꝛeccl̓ia qn̄ precipit debitū reddi lite pendēte:nō intendit diſpēſando mr̄imoniū face̓ ſi nōeſt. nam ſi intende̓t mr̄imoniū face̓ aut hoceſſꝫ vſqꝫ ad tp̄us ſnīe. ⁊ hoc nihil eſt. qꝛ mr̄imoniū non pt̄ fieri ad tp̄us. aut ſimplicit̓ ⁊tūc poſtea nō diſſolueret ſi etiam hoc intenderet nō poſſet facere. vt ille qui nō eſt vermaritus ſit verus maritus contͣ voluntatēſuaꝫ. vn̄ nō refert ſiue q̄ſtio moueat̉ ſiue nō.vt de reſti. ſpo. lrās. ſed diſtinguenduꝫ eſt. vtſupͣ dictum eſt īmediate. ¶ Iteꝫ qꝛ dictū eſtſupͣ. ꝙ in hmōi qn̄ eſt dubiū: debꝫ obedire .ſ.in reddendo debitū. Precipit enim hoc papain tali dubio ꝑ decretalē illam. inquiſitioni.