Hquaſi diuiſio ſcripture. ⁊ dicitur a phares quod eſt diuiſio ⁊graphum grece quod eſt ſcriptura. vn̄ paragraphus qͣſi diuiſio ſcripture. merito ergo hic quia nulla ſe iptura preceſſerat non ponit. §. Gratianus. vn̄ bene ⁊ ꝓprie ꝓnunciandodebemus dicere paraphus ⁊ non paragraphus. bertran.¶ In gl. i. ibi. dignius eſt. adde. vt. v. di. §. i. ¶ In. e. glo.ibi. §. cōmodius. hoc adde. p̄mittit Gratianus quaſdaꝫ iuris diuiſiones. ⁊ eas proſequit̉ vſqꝫ ad. iiij. di. in. iiij. di. aperit officium tā iuris eccleſiaſtici. ⁊ cām inuentionis qͣꝫ etiamſecularis. poſt aſſignat differētias multas. ⁊cͣ. vt ſequit̉ in gl.ẜm lau. ¶ In gl. ſignat̉ ibi. iſtis adde .i. ꝑ hoc vt intelligasſacerdotium ꝑ ius. naturale .i. diuinū mundum regere ⁊ regnuꝫ ꝑ mores .i. per iuſ gentiū ⁊ ciuile idē facere goſ. ¶ Ine. glo. ibi. inſtrumētis. adde. ſicut equus regit̉ ꝑ militeꝫ tāqͣꝫper actorē ⁊ per frenū tanqͣꝫ per miniſtrū. ⁊ dic. duobus. ẜmhu .ſ. generibus iuris. nā ibi dicitur a quibꝰ hoc per que regatur. nā parum eſt eſſe iura niſi ſint qui iura regere poſſintff. de ori. iu. l. ij. §. poſt originē. lau. ¶ In. e. gl. ibi. cōſuctudinario. in fl. adde. ſub quo noīe cōprehenditur quodlibetius humanū .i. ab homine inuentū p̄ter diuinū ſiue ſit redactum in ſcriptis ſiue non. Sic enim accipiuntur hic mores.ẜm hu. de hoc etiam no. jͣ. e. di. mos eſt. ⁊ ſic ẜm hoc dictumg. magiſtri habet reſpectū ad iuris originē. inſti. de iure na.circa fi. lau. ¶ In gl. ſed nōne. ibi. quod vis. adde. i. d̓besvelle. ¶ In gl. nunqͣꝫ. in fi. adde. vel dic ꝙ affirmatiuum refert̉ ad euangeliū negatiuum ad legem in Thobia dicit̉ qd̓tibi odis fieri alteri ne feceris. Et in actibus apoſtoloruꝫ inepiſtola que mittitur fratribus qui erant antiochie conſulentibus de ſanguine comedendo ⁊ de carne ſuffocata ⁊ idoliaimolata habetur. ⁊ vt generaliter loquamur. omnia que nōvultis vobis fieri vos alij ne faciatis. Sed queritur de premiſſo precepto affirmatiuo vbi ſit in lege. nam vbi ſit in euāgelio determinat̉ cum dicitur omnia. ⁊cͣ. Et dicas ẜm hug.ꝙ in lege eſt. diliges proximū tuum ⁊cͣ. ſubueniens ei ī ſuisneceſſitatibus ſicut tibi ſubuenire velles in tuis. ⁊ ꝙ hoc ſitillud preceptū in lege vite. vide quod habetur in gl. ſuper ilꝰlum locum mat. omnia ⁊cͣ. diliges proximū. ⁊ cetera ſimiliaſunt. vel prohibetur expreſſe non in lege vel euangelio. ſed īſcriptura canonica. l. di. pōderet. ij. q. i. primo. xlv. di. licꝫ. exͣde ma. ⁊ obe. dilecti. ẜm hu. ⁊ lau. ¶ In glo i in his. in fi.adde. vel dic. i. propter hoc facte ſunt vel dic. hoc eſt .i. hocmandato adimpleto adimplet̉ omnē preceptū legis ⁊ ꝓphetarū quo ad morū precepta. qui .n. oc p̄ceptum adimplet.ideſt cū ſit de ꝓximo diligendo qui diligi non pōt niſi denſdiligat̉ .i. legē adīplet .i. nullū p̄ceptū legis lrāſgredit̉. in hisenim dilectionibus tota lex pendet ⁊ prophete. lau.Mnes. aut diuine.ideſt a deo ꝑ mīſtros ſuos late. vel de diuinis rebuſ late. bertrā. humane .i. ab hominibus ⁊ de rebus humanis facte. bertran. natura .i. a deo initiū ⁊ exiſtentiā habent. natura .i. naturali equitate regunt̉. quia naturalem tenent ⁊ imitant̉ eꝗͥtatem vel. conſtant natura .i. impletur naturali ductu rationis.quia ad ea que in diuino cōtinentur naturalis ductus rationis etiā ſine exteriori eruditione impellit. vel cōſtāt natura i.firmiter ſtant. ⁊ mirabiliter qͣꝫtum ad precepta moralia. Velconſtant .i. condite ſunt. natura .i. ſecundū naturalem rōneꝫhominis. quia quicquid in lege vel euāgelio continetur naturalis ratio ſuadet homini. vt diligere deum. nō occidere.⁊ hmōi. h. primā expoſitionē tenēt lau. ⁊ bertran. moribꝰ. i.conſuetudine ſcripta vel non ſcripta. bertran. Uel dic. i. ẜmmores .i. aſſiduos actus hominū. .i. ob hoc variant̉. Vndeſubdi. Ideoqꝫ. ⁊cͣ. hu. ideoqꝫ .i. quia moribus conſtant hu.vel dic. Ideoqꝫ. id eſt quia mores diſcrepant. vt de cōſe. di.iiij. ſicut in ſacramentis. lau. he .ſ. humane diſcrepant. ꝗa diuerſitas gentium diuerſitatē inducit morū. ⁊ diuerſitas morum diuerſitatē legum ⁊ conſtitutionū. Nā alia eſt conſtitutio de continētia miniſtrorū in orientali eccleſia. ⁊ alia in occidentali. xxxi. di. aliter. ſimiliter de receptione hereticorum.de conſecͣ. di. iiij. ab antiqua. ⁊ de ieiunio ſabbati. Alia eſtconſtitutio Mediolani. alia Rome. xij. di. illa. Et de immerſione baptizandi. Alia conſuetudo in vno loco. alia inalio. de ꝯſe. di. iiij. d̓ trina. h. fas. vt hoc melius intelligas dicas ꝙ iuſticia equalitatē importat. deo autē non poſſumusequiualēs cōpenſare. inde eſt ꝙ iuſtum ẜm perfectā rationēnon poſſumus reddere deo. ⁊ ob hoc nō dicit̉ proprie iuslex diuina ſed. fas quia videlicet ſufficit deo vt impleamusquod poſſumus. iuſtius tamē ad hoc tendat vt homo qͣꝫtūpoſſit deo recōpenſare totaliter ei animam ſubijciens. ſcd̓mTho. Et nota ꝙ dicit. fas quia per cōtrarium eius pōt videri vel videre quod eſt nephas. Nam quod cōtra legē divinā eſt nepharium eſt. ẜm iof. vel ſic conſtrue licꝫ magiſtervideatur aliter cōſtruere in ſequen. §. lex diuina eſt fas .i. cenſetur hoc vocabulo fas. quia quicquid in eo cōtinet̉ eſt fas.ideſt licitū vel. eſt fas .i. dignuꝫ fari ⁊ bonum ⁊ ſuaue ad faciendū. hic omnino adde. ⁊ videas quod dicaꝫ. xiij. q. ij. c. i.in fi. lex humana eſt ius .i. appellatur hoc nomīe ius. h. ⁊ exponit lau. ius .i. ſtricte. Ad huius verbi notitiā ſciendum eſtꝙ conſuetum eſt ꝙ nomina a prima ſui impoſitione detorq̄antur ad alia ſignificanda. ſicut nomē medicine primo īpoſitum eſt ad ſignificādum remediū quod preſtatur infirmoad ſanādum. demum tractū eſt ad ſignificandum artē quahoc fit. ita etiam hoc nomē ius primo impoſitū eſt ad ſignificādum ipſam rem iuſtam. poſtmodū autem deriuatuꝫ eſtad artem qua cognoſcit̉ quid ſit iuſtum. ⁊ vlterius ad ſignificandum locum in quo ius redditur. ſicut dicit̉ aliquis cōparere in iure. Vlterius etiaꝫ ius dicitur qd̓ redditur ab eoad cuius officium ꝑtinet iuſticiam facere. licet etiaꝫ id quoddecreuit ſit iniquuꝫ. ẜm Tho. trāſire abſqꝫ vllo incōmodo.h. ¶ In. i. glo. ibi. de ap. ſignificauit. adde. de hoc. ¶ Ine. glo. ibi. in primis. adde. ibi ſi alij accuſatores. ⁊cͣ. ¶ Ine. gl. in fi. adde. ẜm hoc habes hic ꝙ pluralis locutio infertſuas ſingularitates. Sed cōtra exͣ de priuileg. vt priuilegia.iuxta fi. vbi de hoc. Nā ibi plurale reſtringitur ad ſingular̄dic vt no. in p̄dicta decre. ex ꝑte. ſed dicto illius glo. videturobſtare ex de proba. licet. iuxta mediū ibi quoniā. ⁊ ſi teſtesfauentiuorū de corruptione ⁊cͣ. Sed ꝓ dicto ⁊ ſentētia huiꝰglo. io. facit. ff. de cōdi. inſti. l. ij. ff. de manu. teſta. l. ſi ita. ſedcōtra hoc facit exͣ de reſcrip. olim. vbi de hoc. Circa iſtā materiam dic ſic ⁊ clare cū duo cōiunctim ꝓponuntur aut ordinātur ad diuerſos effectus aūt ad eundem. ſi ad diuerſos.vtrūqꝫ probādum eſt. vt in preal. decre. olim. ſi ad eundem.aut neutrū per ſe ſufficit. ⁊ tunc vtrūqꝫ probandū eſt. vt exͣ d̓reſcrip. inter. ſi autē vtrunqꝫ per ſe ſufficit tunc alierū ꝓbariſufficit. vt in pre. decre. cum iam dudū. niſi ille qui ꝓpoſuitad vtrunqꝫ ſe aſtrinxerit. vt in pre. decre. licet. ¶ In glo. i.equum eſt. vel dic .i. licitum eſt .ſ. domino ꝓhibente. ꝓhibitio enī domini tollit hanc permiſſionē. ⁊ dicas licitum eſſe eiin ſua natura ⁊ a iure naturali ꝑmiſſum ⁊ a lege moſayca.nam ius poſitiuum ex conſtitutione licitum eſt non ſemperequum eſt. ẜm lau. dic planius. fas eſt .i. iure diuino ꝑmittit̉ius non eſt .i. non ꝑmittitur iure humano. ẜꝫ. b. brix. ¶ Ine. glo. in fi. adde. ⁊ dicas ꝙ de re naturali primeuo oīa ſuntcōmunia tēpore neceſſitatis omnia cuiuſlibet quo ad ſuſtentationē. iuxta illud. quācunqꝫ terrā calcaueris pede iuꝯͣ tuaerit. ſed de iure diuino eſt aliquid propriū etiā in veteri teſtamento. nam etiam Abel de ſuis agnis: Caym de ſuis frugibus obtulit. ⁊ adde. dictum eſt in ſudore vultus tui veſcerispane tuo. Et nota ꝙ triplex eſt ius naturale. nā ē quoddaꝫꝯcretū qd̓ eſt in quolibet aīali quo aliꝗd appctit ẜꝫ ꝙ nihilē ꝓpriū nulla diſcernunt̉ ẜm illud nec etiā aliꝗͥd eſt cōe. ⁊ d̓