XXXVIII.De operis libertoꝝ

2 5 4

nullaª neceſſitate cogēte manumiſerit. ¶ Iudicium de operisʰ tunc locum habet: cum opere preterierintPreterire autem nō poſſunt an̄qͣꝫincipiant cedere: ⁊ incipiunt poſteaqͣꝫ fuerīt indicte. ¶ Etiā ſi vxoreꝫhabeat libertus: nō prohibetur patronus operas exigeᵉ. ¶ Si impubes ſit patronus: volūtate eius nōvidetur liberta nuptaᵇ: niſi tutoriſauctoritas voluntati acceſſerit.¶ Rati qͦqꝫ habitio pr̄ono obeſt īnuptijs liberte.¶ Erennius.Lane cū d̓ſierit nupta eē: operas peti poſſe omnes conſentiunt¶ Lp̄ianus.Ibertus qui poſt indictioneꝫoperaꝝᶠ valitudine impedit̉quominus operas p̄ſtet: nō tenet̉Nec enim poteſt videri ꝑ euꝫ ſtarequominꝰ oꝑas p̄ſtet. ¶ Et neqꝫ ꝓmitti neqꝫ ſolui: nec deberi nec petipro ꝑte poterit oꝑaˢ. Iō papinianꝰſubijcit: ſi nō vna ſed plures opereſint ⁊ pl̓es hē̓des exiſtant patronoqui operas ſtipulatus eſt: veruꝫ eſtobligationē operarūᵖ numero diuidi. ¶ Deniqꝫ celſus libro. xij. ſcribit. ſi cōmunis libertus pr̄onis duobus operas mille daturum ſe iurauerit: aut communi eoꝝ ſeruo promiſerit: quinquagenasⁱ potius deberi qͣꝫ ſingularium operarum dimidias.Aulus.Ius artificij quod poſt māuAmiſſionem didicerat libertusoperas debebit preſtare: ſi he ſint q̄quandoqꝫ honeſteᵏ ⁊ ſine periculovite preſtantur: nec ſemper he quemanumiſſionis tēpore preſtari debuerintⁿ. ¶ Sed ſi turpes operaspoſtea exercereᵐ ceperit: p̄ſtare debebit eas quas manumiſſionis tēpore preſtabat. ¶ Tales patronoopere dātur: quales ex etateⁿ dignitate: valitudine: neceſſitate: ꝓpoſito: ceteriſqꝫ eiuſdē generis in vtraqꝫ perſona eſtimari debent.Idem.Ec audiendus eſt patronusAſi poſcit operas quas vl̓ etasrecuſet: vel infirmitas corporis nōpatiatur: vel quibus inſtitutum velꝓpoſitū vite minuiturº. ¶ Dem.Uo victuᵖ veſtitūqꝫ operas pͥſtare debere libertuꝫ: ſabinusad edictum p̄toris vrbani libro ꝗnto ſcribit. Ꝙ ſi alere ſe non poſſit pͥſtanda ſunt ei a patrono alimenta.Aius.Ut certeq ita exigende ſunt abeo opere: vt his quoqꝫ diebꝰquibus operas edat: ſatis tempusad queſtum faciēdum vnde ali poſ

Q Aulus.ſit habeat.Uod niſi fiat: pretorem ipſaꝫpr̄ono denegaturū oꝑaꝝ preſtationē. idqꝫ veꝝ eſt: qꝛ vnuſꝗſqꝫʸqd̓ ſpopōderit ſuo impendio daredꝫ: qͣꝫdiu id qd̓ debet in rerū natura eſt. ¶ Ex prouincia libertum romamᶠ debere venire ad reddēdasoperasⁱ proculus ait. Sꝫ ꝗ dies interea ceſſerint dū romam venit: patrono perireª: dūmodo patronustanquam vir bonus ac diligens paterfami. rome moraretur: vel in ꝓuinciā ꝓficiſcat̉. ¶ Eeterū ſi vagari ꝑ orbemˣ terrarum velit: non eſſeiniungendam neceſſitatem libertovbicunqꝫ ſequi.Cabolenus.Pereʸ enim eo loco edi d̓bētvbi patronus moratur: ſumptu ſcilicet ⁊ vectura patroni.GAius:Am patronus operasᶻ ſtipuAlatꝰ ſit: tūc ſcilicet cōmittit̉ ſtipulatio cū popoſceritª. nec libertuspreſtiterit. ¶ Nec intereſt adiectaſint hec v̓ba cū popoſcero: an nonſint adiecta. Aliud enim eſt de operisʰ: aliud de ceterisᵉ rebus. ¶ Cūenī operaꝝ editio nihil aliud ſit qͣꝫofficij p̄ſtatio abſurdū ē crede̓ aliodie deberi officiū qͣꝫ in quo is velletcui p̄ſtādū eſt. ¶ Cū libertus ꝓmiſerit patrono operasª ſe daturum:neqꝫ adiecerit liberiſqꝫ eius: cōſtatliberisᵇ eius ita demuꝫ deberi ſi pr̄ihr̄desᵉ extiterint. ¶ He̓des autemextitiſſe liberos parēti: ita demū ꝓdeſſe ad operarū petitioneꝫ Iulianō placet: ſi nō ꝑ aliuꝫᵇ heredes extiterint. ¶ Itaqꝫ ſiquis exhr̄datoʳemācipato filio: ſeruum eius hr̄dēinſtituerit: ⁊ per eum ſeruuꝫ hē̓s extiterit filius: repelli eum ab operarum petitione debere: perinde ac ſirepelleretur patronus qui operasnon impoſuiſſet: vel quas impoſuit reuēdidiſſetᶠ. ¶ In omnibꝰ operis precipue obſeruādum eſt vt tēporis ſpacia que ad curam corporiſneceſſaria ſunt liberto relinquātur.¶ Ulianus.E oꝑeᵍ quas libertus promitAtit multuꝫ diſtant a fabrilibꝰʰvl̓ pictorijs operis. Deniqꝫ ſi libertus faber aūt pictor fuerit: quandiuid artificium exercebit has operasˡpatrono preſtare cogitur. Quare ſicut fabrilesᵏ operas quisʸ poteſt ſibi aut ticio ſtipulari: ita patronusa liberto operasᵐ ſibi aut ſempronio recte ſtipulatur. ⁊ libertus obligatione ſoluetur. ſi tales operasextraneo dederit quales patronopreſtandoⁿ liberatur. ¶ Si pa-

a ¶ Quos nulla. ꝓprios. ⁊ facit. sͣ. e. l. vt iuriſiurādi. §. reſcriptum. ⁊ .jͣ.e. l. campanus.b ¶ De operis. incertis: vt ſtatim patet. ⁊. jͣ. e. quotiens. ⁊ sͣ. e. ſi qn̄. ⁊ facit. jͣ. e. cū patronus. ⁊ sͣ. de vſufruc. le. l. opere.c ¶ Exigere. ſecus inerta nupta: vt. C. eo. l. qd̓ ex liberta. ⁊. C. de obſequijs. l. ij. ⁊. jͣ. proximo.§. Ac.d ¶ Si impubes. nuptaper quod patronus perdat operas. nota. sͣ.ꝓximo. §.e ¶ Niſi tutoris. Iteꝫ ⁊iudicis hodie: ut. C. deadmi. tu. l. lex.incertarū: qꝛ de inIbertus. operarūdictione dicit. vt. jͣ. eo.quotiens. ⁊ facit. jͣ. eo.interdum. ⁊ sͣ. de vſufruc. le. l. opere. ⁊ sͣ. lo..l. ſed addes. §. pe. ⁊. deſtatu libe. l. cum heres§. ſtichus.¶ Spera. vt ⁊ sͣ. eo.peras. ſed cōtra. sͣ. e. ſiuādo. So. ibi.h ¶ Operaꝝ numero.ut ⁊. jͣ. de verbo. obli. īſtipulationibus. §. fi. etfacit. sͣ. eo. l. ut iuſiurādi. §. ſi liberi.i ¶ Quinqͣgenas. aliasꝗngētas ⁊ melius.Ius. honeſte. h̓natim declarabit⁊ .jͣ. eo. he opere. ac.l ¶ Debuerint. qꝛ eastm̄ tunc ſciebat.m ¶ Exercere ceꝑit. vtfaceret artem ludricaꝫ.n ¶ Tales. ex etate. jͣ. e.l. pe. ⁊ sͣ. de condi. īde.l. ſi nō ſortē. §. libertusibi plerijnqꝫ enī ⁊cͣ.o dic audiēdus. minuit̉. vt ⁊ .jͣ. e. interdum. in fi. Ac.Aao victu .j. ſiberti. ⁊ dic operas incertas: ſꝫ certas ſumptūpatroni: vt. jͣ. e. l. oꝑe. ⁊l. imponi. ⁊. l. penul. infi. que ſunt contra. azo.alij ecōtra .ſ. ꝙ h̓ de certis: in contrarijs de incertis. ⁊ eſt rō qꝛ in certis poteſt libertus ſe ꝓperare ad educationem⁊ victualia acquirere.ſed in incertis non cumneſciat quales debeanſibi imponi ſed ⁊ hoc fallit quando patronus uagatur: vt. jͣ. eod. l. qd̓ niſi in fine. vel dic idemin vtriſqꝫ: vt ſumppͥſtentur liberti; niſi quādo eſt inops ⁊ tunc contrarie.¶ At certe. facit. jͣ.At. l. penul.

rUod niſi. vnuſquiſqꝫ. generalior ē rō vt ēt ſpēs ꝯprehendat. ⁊ ꝑꝑ ſpecieꝫdicit ꝙͣdiu ⁊cͣ. vt ⁊. jͣ. de v̓b. ob. l. ſi ex legati. ⁊ ſic nō. ꝯͣ. sͣ. e. l. oꝑe. accur.atur. ac.s ¶ Ex ꝓuincia. romā. vbi patronusOperas. nō aperit certas vel incertas. ſed incertas dic ẜm azo: qꝛ ſumptū liberti vadit. Alij dicunt certas. qd̓ dic vt no. sͣ. eo. l. ſuo. ſed contra. C. de ſolū.l. vſuras. Sed qd̓ ibi dicit ex cātollit contrarium.u ¶ Perire. ſed cum libertuspoſſit morari vbi uelit: vt. C.e. l. penul. ergo poterit ita ſeremouere ꝙ in itinere ꝯſumettpͥs. quare dicit Io. ꝙ Iſtud ēquando patronus ſeceſſerat nōalias: vt. jͣ. inuit. vel dic planevt ſonat vt tamen libertus nōſuccedat. alias non diminueretur dies operarum. ar. huiꝰlegis.x ¶ Per orbem. facit. sͣ. de ꝓcura. l. ſꝫ he. §. nō ſolum. ⁊ dean. le. l. meuia. §. vxori. Ac.¶ Pere. certe ⁊ incerte. ⁊ꝙ ſubijcit ſumptū ⁊cͣ. reſtringit̉ ad certas ut nō ſit contra. s. eo. l. ſuo. ẜꝫ azo. alij ecōtra ut ibi no.Um patronus. oꝑas .ſ.Rincertas. Ac.a ¶ Cū. popoſcerit. ſic. sͣ. eod.ti. ſi ꝗs hac lege. §. iudiciū. ī fi.⁊ de vſufru. le. l. opere. ⁊ jͣ. dev̓b. ob. interdū. §. iteꝫ. ſed arg.contra. C. de ꝯtrahen. ſtipu.l.magnā. ſed ibi dies fuit appoſita. Ac.b ¶ De operis. incertis de quibus loquitur.c ¶ De ceteris .ſ. ſpeciebus uelgeneribus ⁊ ēt de operis certisquādo committitur ſtatī ſtipulatio cū eſt interpoſita ⁊ cedit dies. venit autem qn̄ potu it preſtari ⁊ non eſt preſtitum: vt. jͣ.eo. quotiens.a ¶ Cū libertꝰ. operas .ſ. certas. ⁊ ſic ſoluit̉ contra. jͣ. e. l. ſioperarum: azo.b ¶ Cōſtat liberis. tunc ſecus.vt. no. sͣ. e. ſi ꝗs operas. ac.c ¶ Heredes. tm̄. ⁊ tūc habentvtilē ex ſtipulatū. vt. jͣ. de ver.ob. quodcūqꝫ. §. ſi ꝗs ita. ſꝫ ⁊ ſinon ſint heredes reuerētia debetur: vt. C. e. l. pe.d ¶ Per aliū. ſic. jͣ. de verb.obli. ſciendum. §. idem.e ¶ Oxheredato. mala mente.alias pro inſtituto habetur. ut.jͣ. ti. i. ſi patronus. §. ſi quis.f ¶ Reuendidiſſet. vt. jͣ. titu. i.l. iul. ait.3 E opere .ſ. incerte.h ¶ A fabrilibus .i. a certis. ⁊ſic improprie dicuntur fabriles⁊ facit. jͣ. eo. quotiens. ac.i ¶ Operas .i. huius artificij.non autem in eo qd̓ ignoret: ut.sͣ. eo. l. eius. in fi.k ¶ Fabriles .ſ. certas.l ¶ Quis. qui nō eſt patronusaut libertus ⁊cͣ.m ¶ Operas .ſ. certas.n ¶ Preſtando. contra. sͣ. eo.

t