Liber

tranſeunt. officiales v̓o non tranſeIDem.T iuriſiurādi obligatio cōtrahat̉ª: libertūᵇ eſſe oportet ꝗ iuret: ⁊ libertatis cāᵉ iuret. ¶ Planequerit̉ ſiquis liberto ſuo legauerit:ſi filio ſuo iurauerit ſe deceꝫ operarum nomine preſtaturū: an obliget̉iureiurandoᵇ. Et celſus iubentiusobligari eū ait. paruiqꝫ referre quāob cāmᵉ de operis libertus iurauerit. ⁊ ego celſo acquieſco. ¶ Iurare autē dꝫ poſt manumiſſionemᶠ vtobliget̉: ⁊ ſiue ſtatim: ſiue poſt tp̄siurauerit obligabit̉. ¶ Iurare aūtdꝫ oꝑas donum: munus ſe preſtaturum. oꝑas qualeſcunqꝫ que modo ꝓbe iure licitoᵇ īponunt̉. ¶ Reſcriptuꝫ eſt a diuo adriano: ⁊ deinceps ceſſare operarū ꝑſecutionemaduerſus eum ꝗ ex cā fideicōmiſſiad libertatē ꝑductusⁱ eſt. ¶ Dabit̉⁊ in impuberē: cum adoleuerit operarum actioª: ſed interdū ⁊ quādiuimpubes eſt. nam huius quoqꝫ eſtminiſterium. ſi forte vel librariusvel mimiculatorª vel calculator ſitvel hiſtrio: vel alterius voluptatisartifex. ¶ Si liberi patroni ex inequalibus ꝑtibus eēnt inſtituti: vtrūpro ꝑte dimidia an prohe̓ditarijthabeāt oꝑarūª actionē; Et puto verius liberos ꝓ equalibus partibushabituros actionē. ¶ Parui autērefert in poteſtate fuerint liberi: anv̓o emancipati. ¶ Sed ſi ī adoptionem datumº heredem ſcripſerit patronus: magis eſt vt opere ei debeanturi Nec patrōe liberi ſummouentur ab operarum petitione.Omponius.I quando duobus patronisiurauerit libertus operasᵖ ſedaturum: labeoni placet ⁊ deberi ⁊peti poſſe partē opereq: cum ſemꝑpreterita operaʳ: que iam dari nonpoſſitᶠ petat̉: qd̓ cōtingit ſi vel ipſis

patronis iuret̉ vel repromittat̉: vl̓cōmuni ſeruo eoꝝ. vel cum plureshe̓des vni pr̄ono exiſtāt. ¶ Prolibertoⁱ iurante fideiubere quēuispoſſe placet.Ipianus.Pereᵛ in rerum natura nonſunt: ſed officialesˣ quidem future. Nec cuiquam alij deberi poſſunt qͣꝫ patrono: cum proprietaseoruꝫ ⁊ in edentis perſona: ⁊ in eiꝰcui eduntur conſiſtit. ¶ Fabrilesʸautem alieue eius generis ſunt: vtquocunqꝫ ⁊ cuicūqꝫ ſolui poſſint.¶ Sane enim ſi in artificio ſint iubente patrono ⁊ alij edi poſſunt.Q Omponius.Eruus patroni a liberto male ita ſtipulatur: operas mihioareᶻ ſpondes. itaqꝫ patrono dariſtipulandum eſt. ¶ Libertus operarumª nomine ita iurando patrono aut lucio ticio: ſoluere lucio ticio non poteſt: vt a patrono libereI Ulianus.Ihil autemᵇ inter eſt extraneus ſit lucius ticius an filius.P Omponius.Uia alie opereᶜ erunt: que lucio ticio dantur. Sed ſi libertatis cauſa pecuniam promittat libertus agenti patrono aūt lucio ticio: omnimodo adiectio ticij valet.Ipianus.¶I quis hac lege emptus ſit: vtmanumittatur. ⁊ ex cōſtitutione diui marciª peruenerit ad libertatem opere ei impoſite: nullum effectumᵉ habebunt. ¶ Sed nec is cuibona adiecta ſunt ex conſtitutionediui marci: libertatum conſeruādarum cauſaʳ: poterit operas petere.neqꝫ ab his ꝗ directas: neqꝫ ab hisꝗ fideicōmiſſarias libertates acceperunt. quamuis fideicommiſſarias libertates qui acceperunt ipſiusliberti efficiantur. Non enim ſicfiunt liberti vt ſunt proprij quos

in fi. ⁊. C. eo. liberti. ſi in nortūc tranſeūt: ut.C. de in ius vo. l. ij. ali.to pictoriaſalie artificiales .ſ. certe. vt hic in principio. ⁊ .jͣ. e. l. a duobus. in fi. ſicprie pro certis. ꝙalicuius fabri. at incerte non trais. in fi. no.¶ T iuriſiurandi. ꝯtrahatur. ſuꝑ operas.b ¶ Libertū. nō ingenuum vt.jͣ. de fideiuſ. ſi ꝗs ꝓ eo. in pͥn.nec ſeruum: vt. jͣ. ea. l. §. iuraret accur.c ¶ Libertatis cauſa .ſ. qꝛ aliter nō eſſet mānumiſſurus. ⁊hoc pͥſumit̉ qn̄ īcōtinēti. ut no.jͣ. de liber. cā. l. fi. in fine.d ¶ Plane. iureiurando. ſpōte remittit̉ ei cōdi. ſicut ſi pureeſſet relicta libertas ⁊ legatumſub ꝯdi. iurandi: vt. jͣ. de manu. teſta. l. ſiꝗs libertatem ſubiuriſiurandi cōdi. §. ſed ſi pue. accur.e ¶ Ob cām. etiaꝫ cauſa legati. vt hic. ſed cōtra. sͣ. ꝓxi. vbidicit̉: ꝙ cā libertatis. ſed hic corrigitur. vel hic per obliquū cauſa libertatis. vel ibi quando inp̄tinēti. hic ex interuallo.¶ Iurare. manumiſſionem.⁊ etiam ante. ſi tamē incontinēti ſequat̉ manumiſſio. que eniꝫfiunt incontinenti videntur ineſſe vt. sͣ. ſi cer. peta. l. lecta. §.Icebam.g ¶ Siue poſt tp̄s .ſ. ex internallo. ⁊ ſic eſt cōtra. sͣ. de liber.cauſa. l. fi. §. adeo. Solu. hicſponte: ibi de neceſſitate. ar. jͣ.e. l. campanus. vel tꝑe manumiſſiōis fuit actū vt etiaꝫ poſtfieret. ar. jͣ. de ſolu. l. modeſtinus. in ſeruitute auteꝫ nō ſufficit agi. vt sͣ. de lib. cauſa. l. fi.⁊ noͣ. pactum veſtiri iuramento. qd̓ nō eſt al̓s. ⁊ dritur actio in factuꝫ: vt ar. C. de rebuscre. l. actori. ſed ex ſtipulationeoritur condicio certi. ſi operaeſt certa: vt. sͣ. e. a duobus. al̓ſex ſtipulatu. vt inſti. de verb.obli. in prin. ſed cum opera eſtfactum: ergo ſemꝑ incerta: vt.jͣ. de verbo. obli. l. vbi autem.§. qui id qd̓. ſed certe ⁊ quamdoqꝫ eſt in dando: vt. jͣ. ſtatimicitur.h ¶ Iure licito. non illicito: ut.cauſa onerande libertatis ut. jͣ.eo. qui onerande. Item differunt donuꝫ ⁊ munus: vt. jͣ. deverborum ſignificatione. l. inter accur.i ¶ Reſcriptum eſt. perductus.vt. jͣ. e. ſi quis hac. ⁊. C. eo. maex. niſi in caſu. vt. jͣ. ti. i. l. qui ex cauſa. in fi. l.kDabit̉. actio. ſic ergoillus iurat vel promittit.l ¶ Librarius. vt. jͣ. de reg. iur. ſi librarius. ac.m ¶ Mimiculator. al̓s n̄iculator .i. ioculator: vt. C. d̓ epiſ. audi. l. minime.al̓a nūmiculator. quia bene ſcit computare. ⁊ ſūmas coaceruare. ⁊ facit. jͣ. de liber. cauſa. l. fi. §. fi.n ¶ Si liheri operarū. certaruꝫ vel incertaruꝫ: ſi dixit ſibi liberiſqꝫ ſuis: vt nota.sͣ. eo. ſi quis operas. ſi autē ſimpliciter ſibi. tunc pone in opera īcerta at certa adoēm heredem: vt. sͣ. e. a duobus. o ¶ Uatū. ab alio ſibi uel a ſe alij. acc.T j libertus. §. ideo. ⁊ de verb. obli. l. in ſtipulationibus. §. operarum.I quando. operas. ergo plures. ⁊ ſic numero fiet inter eos diuiſio. vt. jͣ. e.¶ Partē opere. ſed hoc quomō cū ſit indiuidua. vt. jͣ. eo. libertus. §. ſed neqꝫ⁊ de verbo. oblig. l. ſtipulationes nō di. que ſunt contra. ſolū. hic pars opere ideſt pars eſtimationis. vt dicta. l. ſtipulationes in fine. ſic ⁊ sͣ. ſi ſeruitꝰ vendi. l.loci. §. ſi fundus. Item dic opere preterite non future: cū ſemper ⁊cͣ. vt ⁊ .jͣ. e. l. ſiquis hac lege. §. iudicium. ⁊ dic ꝙ dies vnius tm̄ opere ceſſerat. nec inter patronos fuerit adhuc deſignatio facta. vel una erat numero impari. ſic enim per eſtimationē ſit vnius opere partitio: vt. jͣ. e. l. libertus. §. i

Preterita oꝑa. ⁊ eius eſtimatio. ac.ſ ¶ Non poſſit .i. eadem ⁊ ab eadē perſona: ⁊ eidem. vt. sͣ. de condi. indeſi non ſortem. §. libertus.t ¶ Pro liberto. facit. jͣ. de duobus reis. l. nemo. ⁊ .jͣ. eodem ſi libertusmoram. accur.u ¶ Mere. incerte ⁊preterite. naꝫ autſunt ſolute ⁊ non debentur. aut non: ⁊ tunc nonipſe: ſed eſtimatio petit̉vt. sͣ. l. ꝓxi. vel dic etiaꝫfuture ideſt ipſa operavl̓ obligatio eius an̄qͣveniat dies eius: ut. sͣ.de operis ſer. l. i. quando autē cedat dic vt .jͣ.eodem. l. quotiens. ac.x ¶ Sed officiales. quelibet opera ſic dici pōt:cuꝫ ſit officiū diurnumvt. sͣ. e. l. i. ſed hic ponitur pro incerta .ſ. fabrili. que nō poteſt alij velper aliū edi niſi in duobus caſibus. vt. jͣ. e. patronus qui operas. ⁊. l.ſi libertus artem. ſecusin opera certa. ut. jͣ. ſtatiꝫ. §. fabriles. aꝫ. ſed ſide officiali ⁊ obſequialihic diceret bn̄ eſt ut. sͣ. d̓condi. indeb. l. ſi non ſortem .5. libertus. ibi ſedcū officium ⁊c̄. ẜm Io.⁊ ꝙ ſubijcit de fabrili .ſ.incerta. ⁊ poſtea de certa ibi. ſane ⁊c̄. ſic certa ⁊incerta poterit alij edi. ⁊ab alio. ẜm Io.y ¶ Fabriles. id eſt artificiales .ſ. certe. ⁊ ꝙ ſubijcit ſane pro certeˢ ẜmazo vel dic ẜm. Io. fabriles incerte. ⁊ ꝙ ſubijcit ſane de certis dicit.⁊ per hoc ꝙ dicit alieueſcilicet certe.Eruus. mihi dareſeruo: vel ergo domino vel ſimpliciter debet ſtipulari. vt ⁊ .jͣ. deſtipu. ſeruo. l. antepen.⁊ hic ſubijcit. ⁊ hoc in incerta ſecus in opera certa: vt. jͣ. eod. qui libertinus. §. nihil que eſt contra. ⁊ poteſt eſſe ratio qꝛincerte ſunt tale factumqd̓ conferri ex ſtipulatione ſerui in perſonā domini non poteſt. petetigitur iſtas operas dominus non tanquamex ſua: ſed tanquam experſona ſerui: ad quod eſt inſtituta. de ſtipu. ſeruo. §. ſed cum factum. ⁊argu. jͣ. eo. in. l. quia. vel eſt ratio quia opera debet preſtari conſiderataperſona edentis: ⁊ eius cui editur alias poſſet eligi talis que perſone ſeruinon conueniret. At Io. intelligit litteram contrarie legis quando verbaſtipulationis concipiuntur in perſona domini. ⁊ ratio quare in perſona ſerui non poſſunt concipi eſt ea quam premiſſi ẜm. H. ⁊ ẜm hoc ⁊ de certa ⁊de incerta hic titu. loquitur.a ¶ Operarum. incertaꝝ. ſecus in certis ẜm Io. vt. jͣ. eo. he opere. ⁊. l. panus. ⁊. l. ſi libertus. ẜm. Io.b ¶Ihil auteꝫ. continuatur ſuperiori. ⁊ facit. jͣ. de verborum oblig. l.eum qui. §. qui ſibi.¶ Uia alie opere. ab his que in obligationem deducte ſunt. vnde noncontingit liberatio: vt. jͣ. de verborum obligationibus. l. finali. §.Emihi. accurſius.I quis. diui marci. vt. C. ſi mā. ita fue. ali. vt ma. l. ij. ⁊. iij. ac.e ¶ Effectum. nec ingratus accuſari: vt. jͣ. qui ⁊ a. qui. l. ſi quis.¶ Conſeruandaꝝ cauſa. cuius conſtitutionis verba ſunt inſtitu. de eoſcui liber. cā bo. §. i. ⁊ facit. C. de teſtamento mi. l. fi.