De obſequijsXXXVII.De operis libertoꝝ

25 3

DEr ꝓcuratorēª ingratū lib̓tuꝫpoſſe argui diuꝰ ſeuerus ⁊ antoninꝰ reſcripſerūt. UIp̄ia.Iarens patronus patrona liberiue: aut parētes pr̄oni patroneue: neqꝫ ſi ob negociū faciendumvel nō faciēdū pecuniā accepiſſe dicerent̉ in factumʰ actione tenentur.¶ Sꝫ nec famoſeᶜ actiones aduerſus eos dant̉: nec he ꝗdē que dolivel fraudis hn̄t mētionē. EAu.Ec ſerui corruptiᵗ agetur.Up̄ianus.Icꝫ famoſe nō ſintᶠ: ⁊ inquāAtūᵍ facere poſſūt dānant̉: necexceptionesᵇ doli patiunt̉. vel vis:metuſue cā: vel interdictū vnde viʳvel qd̓ vi aūt clā patiunt̉. Nec deferentes iuſiurādū de calūniaᵏ iurāt¶ Necnon ⁊ ſi ventris nomine inpoſſeſſionem calūnie cā miſſa dicatur pr̄ona: libertꝰ hoc dicēsᵗ nō audiet̉: qꝛ de calūnia pr̄oni q̄ri nō dꝫ.his enī ꝑſonis ēt in ceteris ꝑtibꝰ edictiᵐ honor habebit̉. ¶ Honor aūthis perſonis habebit̉: ipſis nō etiāinteruentoribusⁿ eoꝝ. ⁊ ſi forte ipſipro alijs interueniāt honor habebiN AulusEresᵖ liberti oīa iura integraTextranei hoīs aduerſus pr̄oiū defuncti habetq. Q AulusIberto ⁊ filioſem ꝑ honeſta⁊ ſancta ꝑſona pr̄is ac pr̄oniᵗideri debetᵍ. HI. Riphonius.Ullū ius libertatis cā īpoſitoruꝫ habet pater in emācipatofilio: qꝛ nihil imponi liberis ſolet.nec ꝗſqͣꝫ dixerit iureiurādo obligari filiū manumiſſori pr̄i: vt libertuꝫpatronoᵗ. Nam pietatem liberi parētibꝰ nō oꝑas debēt. NApinia.Iberta ingrata nō eſt ꝙ arteſuaʸ contra patrone voluntatem vtitur.

¶ Incipit liber. xxxviij. digeſtoruꝫ.⁊ .xiiij. ⁊ vltimus huius.¶ De operis libertorum.IApianus.¶y Aulus libro ſingulari de varijs actioInibus. Opere ſunt¶diurnum officiumUApianus.ſOc edictuꝫʸ pretorᶻ proponitcoartande perſecutionis libertatis cauſa impoſitoꝝ. animaduertit enī rē iſtā libertatis cā impoſitorumª: preſtationeꝫ vltra excreuiſſevt premeretᵇ atqꝫ oneraret libertinas ꝑſonas. In initioᶜ igitur pretorpollicet̉ ſe iudiciū operarū daturuꝫin libertos ⁊ libertas. Q Ompo.Peras ſtipulatus an̄ ꝑactuꝫdiē: operā eius diei petere nōpōt̉. Nec pars oꝑe ꝑ horas ſolui pōtᵇ: qꝛ id eſt officij diurmᵉ: itaqꝫᵇ nec ei liberto qui ſex horis dūtaxat anteᵉ meridianis preſtoᶠ fuiſſet:liberatio eiꝰ dieicōtingit. TDem.¶ Duobus māumiſſus vtriqꝫToperasᵍ promiſerat. altero exhis mortuo nihil eſt quare nō filioeius qͣꝫuis ſuꝑſtite alteroᵖ oꝑarumdet̉ petitio. nec hoc ꝗſqͣꝫ cōe hꝫ cūhē̓ditate: aut bonoꝝ poſſeſſioneˡ:Perinde enim oꝑa a libertis ac pecunia creditaᵏ petitur. hec ita ariſtoſcripſit: cuius ſnīam puto veramˡ.¶ Nā etiā preteritarū ope raꝝᵐ actionem dari he̓di extraneo: ſine metu exceptiōis placet. dabit̉ⁿ igit̉ ⁊ viuo altero patrono. UXp̄ianus.I quis operasº ſit ſtipulatusꝘ ſibi liberiſqꝫ ſuis: etiaꝫ ad poſthumosᵖ pertinet ſtipulatio.I Dem.¶ Abriles opereq: cetereqꝫ quequaſi in pecunie preſtationeconſiſtunt: ad heredem extraneum

⁊ ſi nō ſit dictū competit libertas. vt. jͣ. de ma. l. is ꝗ ſuis. §. ſiue. vndealiud eſt ꝙͣ. sͣ. ⁊ per hoc qꝛ confert libertatem non poteſt in ius vocari. vtnota. sͣ. de in ius vo. ſed ⁊ ſi hacge. ij. rn̄. bene dico libertatem. lꝫ ⁊ nondata competat n̄ntiā. nō neceſſaria verborum ⁊cͣ.vt. sͣ. de auro ⁊ argTxprocuratorCar. ꝯtra. jͣ. d̓ pub.iudi. l. penul. §. ad crimen. ſed pecuniariumcōmodum reſpicit. vtplene noͣ. sͣ. de ꝓcura. l.ſed he. §. i. ac.Urens. in factuꝫſcilicet illa q̄ orit̉.ex edicto d̓ calum. vt. sͣ.de calum. l. i. in prin. q̄infamat vt ibi no. ſed infactum generalis benedat̉ hoc caſu: vt. sͣ. dedolo. l. nō dꝫ. in fi.c ¶ Famoſe ac. q̄ multeſunt. ut. sͣ. de infami. l.qui furti ⁊c̄. ac.d ¶ Mentionē. lꝫ n̄ finiiamoſe de iure: ut condictio furtiua. ut. jͣ. eo..l. licꝫ. q̄ huic continuatur a. cur.NEc ẜui corrupti.Vhec infamat. ut.sͣ. de ſeruo corrupto. l.olo. accur.¶ Seꝫ nō ſint famoſe. alique de predictis: vt ꝯdictio furtiua.⁊ interdictum unde uiut. jͣ. de act. ⁊ obli. l. ceſſat. ⁊ de ui ⁊ ui armata.l. neqꝫ. §. unde ui. deſcō .n. īfamāt: ut. sͣ. eo.honori qꝛ noīe doli dāt̉g ¶ Et inquantū. ut inſti. de ac. §. ſꝫ ⁊ ſi quish ¶ Nec exceptiones doli. uel ſimiles que continent doluꝫ: ut. jͣ. de excep. doli. l. apud. §. aduerſus. ac.i ¶ Unde ui. ut ⁊ jͣ. deui ⁊ ui ar. l. i. §. interdictum. ac.k ¶ De calūnia iuranut. ⁊ sͣ. de iureiuran. l.j patronus.f ¶ Hoc dicens. agēdoac. in factū. qꝛ infamatut. sͣ. de his ꝗ no. infa.l. notant̉. ⁊. l. ſequē. ac.m ¶ Edicti. habet enimhoc edictū multas partes. ſcilicet de furto. rapina. iniuria. metu. etdolo. ⁊ ui: in quibus agitur propter dolum ⁊ infamiam. ⁊ infamatur infamia iuris uel facti. ut. sͣ. l. parens. ⁊. l. ſequē. ⁊ in hac. l. in prin.nj ¶ Interuentoribus. ut procuratoribus ⁊ tutoribus ⁊ ſimilibus. ſed contra. jͣ. de dam. infec. qui bona. §. ſi alieno. ubi etiaꝫ ꝓcurator non iuratde calumnia. ſed ſpeciale eſt in iuramento: qd̓ non placet. Itē cōtra. sͣ. eo.l. honori. in prin. Solū. ad utrunqꝫ. dic ꝙ ex dolo interuentoris. ⁊ agit̉contra euꝫ interuentorem: ⁊ excipit̉ ut hic. ſed contra patronum nec agitur nec excipit̉: ut hic. al̓s autem ex dolo tm̄ excipitur contra dominumut. jͣ. de excep. do. l. apud. §. queſitum. ⁊. §. illa. ceterum de dolo patroninec patrono nec alij nomine eius agenti de dolo exciptur: ut dicta. l. quibona. §. ſi quis. nec etiam agitur contra eum uel alium eius nomine exdolo patroni: ut. sͣ. eo. honori. hoc ſi agat libertus ſuo nomine. alias ſecꝰqd̓ dic ut. sͣ. de in ius uo. l. queſitum.o ¶ Honor. ut ⁊ sͣ. de in ius uo. l. ſed ſi hac lege. §. fi.HEres .ſ. etiam filius. eſt enim ingenuus. ut inſti. de ingenuis.¶ Defuncti habet. ideoqꝫ ei non ſuccedit. ut. sͣ. de rebus du. l. quiduos. §. ſi cum filio. aꝫ. ſed arg. ꝯtra. C. de li. ⁊. e. li. l. fi. So. ibi.Iberto. honeſta: etiā ſi ſit inhoneſta: un̄ eum non accuſat: ut. jͣ. deaccuſatio. l. qui accuſare. in fi. ⁊ de adul. ſi adulterium. §. liberto.¶ Debet. ⁊ magiſtri.

tNUlluꝫ. patrono. vt. jͣ. ti. i. l. vt iuriſiurandi. nec ob. auc̄. ſacramenta. qꝛ ibi(ſuper licitis: hic ſuper illicitis. ſic. ⁊. C. de le. ⁊ cō. l. nō dubium. ⁊ facit. sͣ. ſi aparen. ꝗs fu. ma. l. penul. ⁊. C. de inoffi. teſta. l. ſi quando. §. i. Itē ar. ꝯtra. jͣ. d̓er. obli. vtrū. Sed ibi nō eſt opera.u Iberta ſua. ſua .i. patrone. uel ſua. i. liberte. ⁊ facit. sͣ. ti. i. l. quero. ac.¶ De eperis libertorum.Aulus libro. omcium. id eſt officiū¶ Valeuper aiꝫ. ſ.qd̓ quis exhibetartificium nō naturalem: vt. sͣ. de an. le. l. ii. ⁊.jͣ. d̓ verb. ſig. l. ii. §. i. ⁊ ibi. Factū ē veſꝑe ⁊ mane dies vnusqn̄qꝫ tamen pro breuioris officio tꝑis ponit̉. vt opera obſeꝗalis. vt in ſalutando ⁊ ſimilibus: vt. sͣ. de condi. indebi. l. ſinon ſortem. §. libertus. ⁊ conſiſtit oꝑa in actu: vt. sͣ. de ope.feruoꝝ. l. i. ⁊ differt hic titul. abillo. qꝛ ibi de ſerui: hic de libertioperis dicit.Oc edictū. cuius verbaCnō habemus.z ¶ Pretor .ſ. rutilius. vt. jͣ. tiſo. i. l. i.a ¶ Impoſitoꝝ .i. preſtationēimpoſitoꝝ ⁊cͣ. azo.b ¶ Ut premeret. impoſitoruꝫdico ab aliquo: vt ipſe premeret. ⁊ facit. jͣ. quarū reꝝ. actio.l. i. §. que onerande.c ¶ Initio. poſtea aūt ius ſuccedēdi eſt īductū: vt. jͣ. ti. i. l. i.¶PPrras nō pdt qpͥ dicvt dixi inſtit. de inuti. ſti.§. qui hoc anno.b ¶ Solui poteſt. inuito ſtipulatore.c ¶ Diurni. ut. sͣ. l. i.d ¶ Itaqꝫ. expoſitio eſt precee ¶ Ante. due partes. ſunt ⁊ ẜꝫdentis.hoc dic ante ꝙͣ ꝯueniatur. veleſt vna pars vt dicantur antemeridiane hore que currunt ante meridiem.f ¶ Preſto .i. dicit libertus ſeparatum ſeruire hodie per. vi.horas ⁊ alia die ꝑ. vi. horas.hoc quidem nō poteſt: qꝛ opera nō diuiditur: vt hic ⁊ .jͣ. dever. obli. l. in ſtipulationibus.§. operarū. ⁊. jͣ. eo. libertus ꝗpoſt. §. i. ⁊ sͣ. de an. le. l. ij.5 A ¶ Aliero. ſ. patro.Duobus. oꝑas. certasi ¶ Bonoꝝ poſſeſſione. in bo.nis .ſ. liberti. vt altero mortuoadmitteret̉ ſuperſtes excluſis filijs mortui: vt h̓. ⁊ .jͣ. de bonisliber. l. cōmuni. ⁊ sͣ. de le. tu. l. tutela. §. ſi duo. ij. rn̄. ⁊ mortuo patrono. relictoio ⁊ nepote ex altero. filius prefertur: vt. sͣ. de le. tu. l. tutela. §. ꝓinde.l ¶ Ueram. v̓e petitur: vt pecunia credita. nam ⁊cͣ. azo. ⁊ copula etiam extraneoCredita. vt ⁊. jͣ. ti. i. l. iij. ⁊. l. fi.herędi ⁊c̄.m ¶ Operarum. certarum. ſecus de incertis que non tranſeunt ad extraneum heredem: ut. jͣ. eo. ſi operarum: ⁊ sͣ. de acqui. heredi. pro herede. §. ſi quid tamē. ⁊.sͣ. ad trebel. ſi patroni. in prin. certa ergo tranſit ad heredes etiam extraneos: ſidirecto non per obliquum ſunt heredes. ut. jͣ. eo. cum patronus. §. cum libertusad hr̄dem aūt hr̄dis nulla oꝑa tranſit ut. jͣ. de v̓b. ſig. ſciēdū. §. i. ac.n ¶ Dabit̉. operaꝝ certaꝝ petitio preteritaꝝ etiaꝫ ⁊ futuraꝝ extraneo heredi unius patroni altero viuo: ſicut actio pecunie mutuate. ac.Iquis operas. certas ul̓ incertas. hoc adiecto liberiſqꝫ ⁊c̄. ⁊ ſic loquitur. jͣ.vt iuſiurandi. §. ſi liberi. ſꝫ hoc non adiecto diſtinguitur certa ab incerta ut.jͣ. eo. l. cum patronus. §. cum libertus. ⁊ sͣ. l. ꝓximap ¶ Etiam ad poſthumos. ⁊ dabitur vtilis filio. vt. jͣ. d̓ verboꝝ obliga. l. quodAbriles oꝑe. operaꝝ alie officiales vel obſequiales: q̄ ſine impoſitione deꝫ. §. ſi quis. ac.bentur. vt. sͣ. de condi. inde. ſi non ſortem. §. libertus. in prin. ⁊ iſte ſi infaciendo ſunt: vt in aſſurgendo non tranſeunt ad heredem extraneum: vt hic