Liber

eſt ſuperiori: quia fauor lib̓tatis ſepe ⁊ alias benigniores ſentētias exprimitª.P aulus.Iſeruus tibi legatus ſit: eūqꝫrogatus ſis manumittere: necpropterea capiasᵇ vnde quartam:que per falcidiam retineturᵉ recipereᵇ poſſis: ſenatus cēſuit ceſſare falꝘ arcel.cidiam.Ulianus notatᵉ ī teſtatoris ſeruoʳ non erit falcidie locꝰ. ſi v̓opecuiā aliudue quid legaue̓it: fide īqꝫ legatarij commiſerit vt alienūᶠſeruū vel legatarij manumitteret:UXpianus.locus eritʰ.Lane ſi quid ſit preterea legatuꝫ ipſi ſeruoⁱ: falcidie locū fore ſenatus declarauit. vnde ſceuolaait. In eo qd̓ propterea ſeruo legatū eſt ita falcidiaꝫ admittēdaꝫ vt indeª ⁊ qd̓ pro ẜuo preſtandum eſt ſumaturⁱ.P aulus.Ed ſi non ſeruus ipſe legatusſit ſed pecunia: rogatuſqꝫ ſitlegatarius ſeruum manumittere:falcidiā patietur: ⁊ nihilominꝰ cogetur manumitter̄: qꝛ tantiᵘ eſtimaſſe videbitur ſeruum ſuum. Qd̓ ſialienus ſeruus fuerit in eo. nonplusⁿ qͣꝫ accepit ad redimendumcogitur impender̄. ſin vero heresſeruum rogatus ſit manumittereº.placet precium eius vt es alienumdeducendum eſſe. ¶ Si ſolus ſeruus legatus ⁊ fideicommiſſa libertate donatus fuerit licꝫ falcidia interueniente totus vendicari petiuepoteſt: ſed ⁊ ſi aliud preterea capiatlegatariꝰ: adhuc ſeruus totus petiᵖ poteſt: quartam autē vtriuſqꝫ exlegato retinendā: ne impediaturq li

bertas. ¶ Si incertuꝫ ſit an libertas preſtari debeat. veluti ſi ſub cōditione vel poſt tp̄s data ſitʳ: nūꝗdincerto eo: an preſtetur cum poſſitaut ſeruꝰ mori: aut conditio d̓ficere: interim falcidia admittēda eſtꝰ.deinde cum libertas competere vl̓deberi ceperit: tunc legatarius illaꝫpartem recipietᶠ quam falcidia detraxit. ¶ Cecilio placebat: ⁊ ſi ꝗd exoperis eius medio tempore conſecutus fuerit heresª: preciuꝫ eius inidᵗ erogare euꝫ debe propter legisfalcidie rationem. U Aleriꝰ.Ius ſeruiʸ eſtimatio perīde ac¶ A ſtatuliberiꝰ fieri debet. Sꝫ ⁊ ſiheres ſeruum alienū rogatꝰ eſt manumittere: placuit vt ēt huius preciū eſtimatione hr̄ditatis debeat d̓duciª.HErmo.Tatuliber heredis nō augetfamiliāª. Cōes ẜui in vtriuſqꝫpatrimonio connumerant̉. Cuiusvſufructus alienꝰ ē ī dominio proprietarij ꝯnumerat̉. Pignori dati ī debitorisᵇ. Sub lege cōmiſſoriadiſtracti. item ad diem adiecti vēditorisᶜPAulus.Ris alieni loco deducūtur nōA ſolum precia eoꝝᵍ ꝗbus libertas data eſt: ⁊ eoꝝ qui ſupplicio ſūtaffectiᵉ: ſed etiaꝫ eius queꝫ pretor ꝓpter iudicium prodite mortis: veldetecteʳ cōiuratiōis eoꝝ libertatedonauitᶠ.FEr.D veteraniᵍ teſtamentuꝫ ſiuepater familias: ſiue filiuſfamilias ſit: licꝫ intra annū miſſiōis decederet lex falci. ꝑtinet. ¶ Si cui ſi.x. dediſſꝫ. xx. fundus fuiſſꝫ legatusis in toto fūdo legatarius habebit̉ʰ

vt. jͣ. de fideicō. li. l. x. in fi.a ¶ Exprimit. vt. jͣ. de re iudi. l. inter partes. ac.Iſeruus. Legatum libertatis vel ſerui vt manumittatur non defalcaM tur: niſi cum alia res defalcabilis ſit legata. legatum. vero pecunie vt ſeruus manumittatur non defalcatur ſi per hoc manumiſſio impeditur alias ſecus. h. d. cū tribus ſequē. vſqꝫad. §. ſi incertū. Et primo ponit legem gaij. Secundo legeꝫiul. Tertio. l. vlpiani. Quarto ponit̉ determinatio iulianiin pͥncipio legis ſed ſi non ſeruus. Quinto ponitur determinatio ad. l. iuliani ibi. ſi ſolus.Barto.b ¶ Capias. aliquid aliud.c ¶ Retinetur .i. quam retinerevult. heres de ſeruo. legato ac.d ¶ Recipere. ⁊ dic recipere .i.accipere ⁊ dare heredi. nam nihil aliud. eſt tibi legatum p̄terſeruuꝫ ad qd̓. jͣ. e. l. plane. ⁊. l.ſe. §. ſi ſolus. ⁊ ſunt hec fauore libertatis ad qd̓. jͣ. l. proxi. ⁊.sͣ. l. proxi. in fi.e ¶ Alianus notat. approbando qd̓ ſuperiori. l. dictum eſt. ac.f ¶ Seruo. legato vt manumitatur. ac.g ¶ Ut alienum. lꝫ hos duocaſus coniugat. tamen. jͣ. l. ſedſi non ſeruus. ſeparātur: qꝛ inſuo ſeruo agnito legato indiſtincte patit̉ fal. in alieno. idemſi poſſit redimi deducta falci.alioꝗn ꝯtra: qꝛ fal. non detrahitur: vt. jͣ. de fideicom. li. l. x.in fi. nec .n. de ſua burſa cogeretur addere. vt. jͣ. l. ſed ſi nō ſeruus. §. qd̓ ſi alienus.h ¶ Erit .ſ. falcidie. accur.E ris legato vt manumitRane. ipſi ſeruo. teſtatotatur. puta. x. ⁊ hic cāus colligitur. jͣ. l. ꝓxi. in pͥn. ⁊ dic̄ idēſi ipſi legatario. vt. jͣ. l. ꝓxi. §.ſi ſolus.k ¶ Ut inde .i. ex. x. ex quibusfalcidia detrahitur. ac.l ¶ Sumatur. nota ꝙ pro duobus legatis detrahitur ex vnovtriuſqꝫ falci. vt. sͣ. e. l. ſi mihifundus legatus. ⁊. jͣ. l. ꝓxi. §.ſi ſolus. accur.m. ¶ Ed ſi nō ſeruus. tanti.ſic. sͣ. de le. ii. l. imperator. §. ſi centum. ⁊. jͣ. de fideicom. li. l. generaliter. §. ſiquis ali.n ¶ Non plus. ſi ergo de dicta falcidia poteſt redimi cogitur: alias falci. non deducitur. vt nota. sͣ. e. l. iulia.o ¶ Seruum manu. alienum. ⁊ tunc eſt ſenſus ꝙ non deducitur falcid. ſi aliasnon poteſt redimi. vt. jͣ. de fideicom. li. l. x. nam in ſeruo heredis cogitur ſi deducto ere alieno aliquid ad eum peruenit. vt. jͣ. d̓ fideicom. li. l. generaliter. §. ſiquiſalij ibi. proinde marcellus. ſed ⁊ ibi teſtator in ſeruo heredis precium ſtatuit qd̓precium ut es alienum forte deducetur: ⁊ in eo caſu hic forte loquitur ſecundumazo. accur.Si ſolus ſeruus. peti .i. legatarius totum petere poteſt.q ¶ Ne impediatur libertas. que non minuitur per falci. vt. sͣ. de inoffici. teſta. l.papi. §. quarta. ⁊ facit. sͣ. l. ꝓxi. ⁊ sͣ. de le. ii. l. v. accur.Facincertum. Si ſeruus legatur pure ut manumittatur in diem vel ſub cōhoc legatum interim de falcat̉: ſed quo ad alios legatarios talis ſeruusexemplo ſtatuliberi eſtimatur. h. d. cum. l. ſe. bar. ⁊ alex. de imola.Data ſit. ſeruus v̓o pure legatus ſit. azo.ſ ¶ Admittenda eſt. in legato ſerui. ut incipiat cōmunis eſſe heredis ⁊ legatarij.ut. jͣ. e. l. plaucius. hoc tamen reprobari uidetur: ut. sͣ. e. l. in ratione. §. i. ⁊. jͣ. e..l. eius. ⁊. l. ſtatuliberum. azo.t ¶ Recipiet. ipſo iure tranſlato in eum dominio ab herede azo.u ¶ Fuerit heres .ſ. pro quarta portione ſerui quam habuit occaſione falci. quaꝫpendente cōditiōe libertatis lex permiſit detrahi. ut ſuperius dixit azo.In id. ideſt in falci. uel tanto minus detrahit ab alijs legatarijs. nam ob hocrtum eſt ꝙ non detrahit. ut. sͣ. e. l. iulia. ⁊ facit. jͣ. e. l. cum quo. §. his ꝗ. ⁊. jͣ. ti..i. l. ii. §. quotiens. ⁊ sͣ. e. l. qd̓ de bonis. §. fructus.y ¶ ¶ Ius ſerui. legati pure ⁊ ſub ꝯditiōe manumiſſi. ut. sͣ. l. ꝓxi. §. fi. dixi. acc.

z ¶ Statuliberi. qui nō auget familiam heredis. vt. jͣ. l. ꝓxi. accur.a ¶ Debeat deduci. ſic. jͣ. e. l. eris. ⁊. jͣ. ti. i. l. i. §. in quibuſdam. ⁊. §. pone⁊ inſti. eo. §. cum autem.Tatuliber. Quia in computatione falcidie inſpiciuntur vires bonorum ⁊ ideo in aliquibus caſibus hac. l. poſitis deciditur in cuiuspatrimonio quedam bona debeant imputari dequibus hic dicitur ⁊ hocſit loco ſummarij. alexāper de imola.a ¶ Statuliber. familiam .i. ſubſtantiam. ſic.C. de verb. ſig. l. fi. ⁊ ēhoc verum quo ad falci.vere tamen in dominioheredis ſunt pendenteconditione. vt. jͣ. de ſtatuli. l. ſtatuliberi. cōpendium tamen medij temporis cōputat in falcid.⁊ ſic ꝓficit ceteris legatarijs licꝫ nō ei cui legatus fuit vt manumitteret. qꝛ nec falcid. patiebatur. vt. sͣ. e. l. ſꝫ ſi nōſeruus. §. fi. ſꝫ ⁊ ei ſi ponas aliam ei reꝫ ſub corditionē legatam compendium temporis proficit. vt. jͣ. e. l. in quantitate. §. magna. ac.b ¶ In debitoris. facitad predicta. sͣ. ad ſila. l.i. §. i. ⁊. ii. ⁊ qui ſatiſda.cogan. l. ſciendum. §. i.⁊. §. ii.c ¶ Uenditoris. immoin lege commiſſoria eſtemptoris. ſed non ſoluta pecunia redit ī dominio venditoris vt. C. depact. inter empt. ⁊ ven.l. commiſſorie. ꝯtra: ſꝫdic ꝙ fuit tradita poſſeſſio precaria: vt. jͣ. eo.ti. l. ꝗ ea lege. uel hoc accipe quando iam ceſſauerat in ſoluendo. velpone ꝙ fuit ſacta ſub cōditione nō autem reſoluenda ſub conditione.Item ad pactum adiectum in diem eſt contravt. sͣ. de in di. adiecti. l.vbi autem. §. ſed ⁊ marcellus. vbi eſt in dominio emptoris. So. ut ⁊ predictum contrarium ſol.Ris alieni. In computatione falcidie. habetur conſideratio precijſeruorum quibus eſt data libertas: ⁊ etiam eorum qui ſupplicio ultimo ſunt affecti: ⁊ eorum qui in premium libertatem accipiunt. hoc dicit.alex. de imola.d ¶ Eris eorum. ſeruoruꝫ alienorum: ut. sͣ. eo. l. ſed ⁊ ſi non. §. ſi uero. et.l. eius. accur.e ¶ Affecti. quia non iuuerunt dominum eum eſſet ſub eodem tecto ut. sͣ.ad ſill. l. ij. in prin. ac.f ¶ Donauit. hoc tamen caſu ſoluit fiſcus precium domino. ut argu. C.pro quibus cau. ſer. li. l. antepenul. uel ibi eſt ſpeciale eo caſu. uel ſoluitde propria burſa fiſcus. ſed poſtea detrahit de hereditate: ut hic innuit. ⁊facit. sͣ. ad ſill̓. l. iij. §. ſi ex ſtipulatione ⁊. l. domīo occiſo. ⁊. jͣ. de bo. li. l. ſinecem. accur.Dueterani. Teſtamentum ueterani etiam ſi deceſſit infra annūL miſſionis non eſt priuilegiatū circa detractionem falcidie. hoc dicitalex. de imola.g ¶ Ad ueterani .i. eius qui miſſus eſt de militia teſtatus. quia de iure comuni eum teſtari oportet: ſecus ſi in militia teſtatus ſit: ⁊ infra annuꝫ decedat. ut. jͣ. e. l. ſi miles. ⁊. l. fi. ⁊ sͣ. e. l. ſi poſt.¶ Si cui. Res legata ſub ꝯditione dandi aliquid dicitur tota capi iurelegati in ꝯputatione fal. ⁊ ſic de toto detrahetur falci. h. d. alex. de īmoia.h ¶ Legatarius habebitur. contra. sͣ. de le. i. l. non apud in princip. So.ibi. ut non poſſit in plus grauari. ut. sͣ. de le. i. l. in ciuitatibus. §. fi. hic uitotum defalcetur. ſic. sͣ. e. l. ſi a me. Item contra. sͣ. e. l. ſi dignum et. i.in ratione. §. uendere. ſed hic datur cauſa implende conditionis. ibi