Ad legem falcidiamXXXV

19 5

fūdi dimidiā legatariū eē ꝯſecuturūª. ¶ De illo qͦqꝫ q̄rit̉ fūdus ꝗbuſdā legatus ē ſi pecūiā certā ī funꝰ: īpēſaſqꝫ ꝑferēdi corꝑis ī aliā regionē dediſſꝫ. nā niſi vtriqꝫ d̓derit neutri ē legatū: qm̄ ꝯditio niſi ꝑ vtrūqꝫexpleri non p̄tᵇ. ſꝫ hoc humanius īterp̄tari ſolemꝰ. vt cuꝫ duobꝰ fundꝰ legatꝰ ſit. ſi. x. d̓diſſētᶜ ⁊ alieriᵈ dādo ꝑtē: legatūᵉ qͦꝫ d̓beatur. Priſcꝰrn̄ditᶠ ſtatuliberuꝫ non vtiqꝫ ibi vbipr̄ fa. deceſſit: aut vbi ipſe relictꝰ ſiaut vbi velit rationē redde̓ debe̓.Sꝫ interiꝫ ꝓficiſci ad eū cui redde̓ d̓beat. vtiqꝫ ſi is rei publice cā aberitveriſſimum ē autem vt al̓s aliudex perſona locoqꝫ ſit eſtimanduꝫᵍ.P Aulus.¶ Um filiꝰ rogatus fuiſſꝫ a pr̄e:A ſi an̄qͣꝫ res ſuas adminiſtrarepoſſetᵇ d̓ceſſiſſꝫ hr̄ditatē ticio reſtitue̓. ⁊ egreſſus. xx. ānos d̓ceſſiſſꝫˡ:reſcriptū ē fideicōmiſſuꝫ d̓beri.¶ Ad legem falcidiam.ꝑ Aulus.Ex falcidiaᵏ lata eſt queprimo capite liberam legandi facultateꝫ deditvſqꝫ ad dodrantēª hisverbis. Qui ciues romani ſūt: quieorumⁿ poſt hanc legem rogatamteſtamentum facere volet: vt eampecuniam eaſqꝫ res: quibuſqꝫ dāre legareˢ volet: ius poteſtaſqꝫˡ

eſto vt hac legeª ſequenti licebit.¶ Secundoᶠ capite modū legatorū ꝯſtituit his v̓bis. Quicūqꝫ ciuis.romanus poſt hāc legem rogataꝫᶠteſtm̄ facietᵗ is quātā cuiqꝫ eiui romanō pecuniam iure publicoᵛ dar̄ legare volet: ius poteſtaſqꝫᵗ eſto duꝫ itadetur legatum ne minus qͣꝫ parteꝫquartamʸ hereditatis ex eo teſtō hedes capiant: eis quibus ꝗd ita datūlegatūue erit eam pecuniā ſine fraudeᶻ ſua cape̓ liceto. Iſqꝫ hr̄s qui eaꝫpecuniam dare iuſſus damnatuſueerit eam pecuniā debetoª dare: quādānatꝰ ē. ¶ Lex falcidia ēt ad eoſʰqui apud hoſtes moriunt̉ ꝑꝑ legeꝫ/corneliaꝫ ꝑtine̓ videtur. ꝙ ea lexᶜ ꝑinde eoruꝫ teſtamētaª confirmat atqꝫ ſi in ciuitate deceſſiſſentᵇ ꝑꝑ quaꝫᵐfictionēᶜ lex falcidia: ⁊ oēsᵇ teſtamētarieᶜ ꝑtinēt: que tamē poſſūt locumhabe̓ˢ. ¶ Ad eos ꝗ omiſſa cauſa?teſtamenti poſſidēt he̓ditateꝫ: nonpertinet lex falcidia. Sꝫ per edictūpretorisᵍ inducitur poteſtas legisᵖ/idemqꝫ eſt ſi iuriſiurandi conditio.remiſſa ſitˡ. ſed ⁊ ſi ſeruo ſuo teſtator data libertate legauit: qꝛ differtur in id tempus quo liber futuruseſtᵏ Item ſi ei qui apud hoſtes eſtᶠ.aut ei qui nondum natus eſtᵐ. datūſit aliquid: hec lex locum habebit.¶ Ad municipiumⁿ quoqꝫ legata vel etiam ad ea que deoº reliquū

ꝙ dimidia ꝯditōeꝫ īplētē. Sꝫ ꝯtra. sͣ. de an. le. l. ꝗ duobꝰ. So. h̓ alt̓ deceſerat q̄ alterius coher̄s non fuerat. qd̓ ibi fuit. ⁊ facit. sͣ. de an. le. l. ſeio aīco. ⁊. sͣ. e. l. cui fūdus ai ¶ Cōſecuturū. ergo deficit legatuꝫ pro parteropter defectū condi. ut no. sͣ. e. l. in teſtamēto.¶De illo quoqꝫ queritur ⁊c. Conditio dandi pluribus appoſiſita non poteſt per vnuꝫimpleri etiam pro partede rigore: ſed de eꝗtateſic. hoc dicit pau. de ca.b ¶ De illo. nō pōt. deverborum rigore.c ¶ Dediſſent. ī p̓dictaꝫcauſam vel aliam.a ¶ Alteri. conſtrue alteri legatum debeat̉ dādo ⁊cͣ. ⁊ dic debeat̉ ꝓ ſuaꝑte: ut ⁊ .sͣ. e. l. cui fūd⁊ facit. sͣ. de rel̓. l. at ſi ꝗſ§. funeris.e ¶ Legatū. ꝓ ſua ꝑte.¶ Priſcus. Statuliber debet rationē reddere vbi iudici videbitur.h. d. Bar.f ¶ Priſcus rn̄. licꝫ nonbene.g ¶ Eſtimandum. arbitrio iudicis. qui dicit ſtatuliberum venire ad patronuꝫ ſi ē nobilis ⁊ magna perſona patroni ul̓eſt remotus. lꝫ nō abſitcā reipub. vt dixit priſcvel an tute poſſit ire adeum. ar. C. de condi. inſer. l. fi.Um filius. Nōdicitur quis poſſiad mīſtrare res ſuas an̄viceſimuꝫ quintum annum. h. d. Bar.h ¶ Cū filius. poſſet .i.etatis legitime foret adqd̓ē. sͣ. de mi. l. i. in fi.¶ Deceſſiſſet. nō tamēhabebat. xxv. an. ſed forte īpetrauit veniam etatis. qd̓ hic non prodeſtvt. C. de his qui. ve. eta. impe. l. fi. ẜm aꝫ.¶ Ad legē falcidiam. Suꝑioribꝰ libris ⁊ titulis dixit d̓ legatis que de falcantur per. l. falci. ideo de ea dicit.Ex falcidia. Pōt ꝗs legare ꝙͣtū vellit dūmō non excedatdodrantē .i. tres ꝑtes de quatuor que qͣrta debet remanere penes heredē ne ſit heres nudo nomine. ⁊ hoc introduxit. l. fal. h.d. Pau. de ca. Et diuiditur iſtd̓ pͥncipiū in tres ꝑtes. Prīo ponit̉ origelegis falcidie. qn̄ a populo rogata fuit. Secūdo mens ⁊ verba primi capitis. l. falcidie. Tertio mēs ⁊ verba ſecūdi capitis. Secūda ibi que pͥmo capite. Tertia ibi. ſcd̓o capite. Tertia ſubdiuidit̉ in quatuor. Primo confirmatur poteſtas conceſſa per pͥmū caput. Scd̓o coartat̉. Tertio declarat̉modus ꝑcipiēdi legatū. Qꝛ̄to īpdit̉ her̄di nec̄itas ſoluendi legata. Scd̓aibi dū ita detur. Tertia ibi. eis ꝗbus. Quarta ibi iſqꝫ. Alexā. de imo.k ¶ Falcidia. a falcidio conſule ꝗ eā rogauit a populo. ut. jͣ. ſubiicit. rogatā. ⁊ īſti. d̓ iur̄ na. §. lex. n̄ āt a p̓tore. qꝛ ipſe ꝑ ſe ſine populo feciſſꝫ. ut īſti.de iure na. §. pͥtoꝝ. Itē cū liceret ꝑ ius ciuile totā ſb̓ſtātiā legare nō potuiſſet pͥtor ip̄o iure reſecare. qd̓ facit falcidia. ut. C. e. l. pen. nā vn̄ ius cinileab alio toli pōt. ut īſti. de lega. ag. tu. §. fi. non aūt a p̓torio potett tolli ciuile ipſo iure qd̓ pꝫ in contra ta. ut. sͣ. de ꝯtra ta. l. filiū. §. ſꝫ quēadmodūIlii dicūt eādē dici a falce. qꝛ reſecat vt falx.l ¶ Dedit .i. datā confirmauit ut ar. jͣ. de v̓. ob. l. lege. Ab initio .n. ꝑ. l.xii. ta. data fuit hec facultas. ut inſti. e. ī pͥn. ⁊ auc̄. de nup. §. diſponat.m ¶ Ad dodrātem. hoc ex ſcd̓o capite. ut. jͣ. §. pro ẜo. nā verba pͥmi ſūtgeneralia que incipiūt. ꝗ ciues ⁊c. nam modo loquitur paulus.n ¶ Qui eoꝝ .i. is ꝗ eoꝝ .i. de eorū noīe qui ſunt ciues romani. poſthanc⁊c. ſimul. lectura. sͣ. de adop. l. nec ei. §. eoꝝ. ſꝫ certe īmo nō omnis qꝛ nōinteſtabilis. ut. sͣ. de teſta. l. ſi queramꝰ ⁊. l. is cui. ⁊. l. cū lege.o ¶ Dare legare. dare ⁊ legare ꝓ eod̓ uel dare ꝓ donatōe cā mortis. legare ꝑ legata ⁊ fideicō. ſꝫ certe īmo nō oībꝰ qꝛ excipiūt̉ nō capaces quoshēs īſti. d̓ lega. §. legari. Itē nec oīmō. ut īſti. d̓ her̄. inſti. §. impoſſibilis.ρ ¶ Ius poteſtasqꝫ .i. ius ⁊ poteſtas ꝓ eodē. ⁊ facit. jͣ. de v̓. ſig. l. v̓ba. ul̓ius vt ꝑſonalis actio locū hēat. ⁊ ptās cū trāſit dominium ⁊ det̉ rei uendicatio. tales .n. actōes cōpetunt ꝓ relictis ut iuſti. de le. §. nr̄a autē.q ¶ Hac lege .i. huius legis capite ſequēti. nam hoc primū generale erat

Ftretaeꝰbetſtt ebrealiliraaliut. acueaº. ⁊. rib̓i iapint vba ſcdi capitis.g ¶ Rogatam .i. interrogatam a populo: ut dixi.t ¶ Faciet. qui modo ſit teſtabilis. vt. sͣ. dixi.ui ¶ Iure publico .i. iure cōi. qd̓ ſpectat ad publicā vtilitatē vl̓ .i. qd̓ ſpectat ad ſolēnitatē teſtamētoꝝ: vt. C. d̓ teſta. l. teſtādi. ⁊ sͣ. de teſta. l. iii.x ¶ Ius poteſtaſqꝫ. hec v̓ba expone vt. sͣ. dixi.y ¶ Quartā. h̓ dr̄ qͣrta iure inſtitutōis ⁊ iō iure hr̄ditario hēre dꝫ ut. jͣ. e. l. qd̓ aūt. Eſt aliatrebel. qͥ ex vniuerſitate detrabitur: vt. jͣ. ad trebel. itē ē d̓bita iure nature q̄ hodie augeturvt in autē. de tri. ⁊ ſe. §. i.z ¶ Fraude. nā ſi fraus legatarij īteruenerit non d̓betur legatum: vt. jͣ. ad treb. l. paulus rn̄dit ſi certa fuerit. ⁊. C. d̓ le. l. n̄dubium. ⁊ sͣ. de his qui. ut indig. l. reſcripium.a ¶ Debeto. impetratiui modi ⁊ tertie perſone.¶ Lex falcidia. Adteſtm̄ ꝑfictionem legis cornelie confirmatū pertinet. l. fal. h. d. bar.Ale. de īmo.b ¶ Rer falcidia. ad eos. ideſtad eorum teſtamenta.c ¶ Ea lex .ſ. cornelia.a ¶ Teſtā. an̄ captiuitatē nonin captiuitate fiā: vt. sͣ. d̓ teſt.l. eiꝰ. ⁊. l. lex cornelia ī pͥn. ⁊ sͣ.de vul. ſub. l. lex cornelia.b ¶ Deceſſiſſent. finguntur .n.ante captiuitatē deceſſiſſe: vt dictis. ll.c ¶ Fictionē. leg. cor.d ¶ Et omnes .ſ. leges.e ¶ Teſtamētarie .i. q̄ loquuntur de viribus teſtamēti in ſpeciali perſona teſtātis. ⁊ inſtituti ⁊ ipſa ſolēnitate quam teſtator adhibuit.f ¶ Locū habere. hoc ideo ꝗaq̄daꝫ ſunt q̄ nō poſſunt haberelocum: ut illa qͥ dicit ſeruū nōpoſſe habere heredē: ut. C. cōia de ſucceſ. l. ſeruus. Itē illa q̄ dicit irritari teſtamētū per capitis diminutionem maximam ⁊ mediam ēt ꝑ minimam: ut inſti. qui.mo. teſt. infir. §. alio. ⁊ sͣ. de iniuſto teſt. l. ſi ꝗs exheredato filio. §. irritū. Itemilla que dicit hereditatē moriētis apud hoſtes eē nullā: vt. jͣ. de ver. ſig. l. iii. §.fi. qͥ oēs ſūt cōtra. ſꝫ illa ſūt uera inſpecta veritate. hec fictione ut valeant. ⁊ iō dicte. ll. nō habent hic locū. ⁊ facit. jͣ. e. l. filius. §. nec huic. ac.¶ Ad eos. Falcidia hꝫ locum in legatis q̄ de iure pͥtorio tm̄ debentur ⁊ in hisquorum dies cedit ab adita hereditate. ⁊ in his que ex poſtfacto an debentur apparet. h. d. Bar. ⁊ alex. d̓ imo.g ¶ Pretoris. ꝗ .n. pͥtor dicit legata ſolui lꝫ ab inteſtato ſuccedat̉. Itē ⁊ fal. inducit: vt. sͣ. ſi ꝗs omiſ. cā. teſta. l. ſi duo. ⁊. l. qꝛ aūt circa pͥn. ⁊. C. ſi ꝗs omiſ. cāte. l. fi. ⁊. jͣ. e. l. filiꝰ. §. ⁊ heres. ⁊ .jͣ. ut lega. no. ca. l. ei quoqꝫ. Itē ſi ꝓrſus nullūfuit teſtm̄: ſꝫ codicillus. qꝛ locū habet fal. ut. C. qn̄ dies le. ce. l. fi.h ¶ Legis. ut habeat locū: ut. sͣ. ſi ꝗs om. cā. l. duo. §. fi. ⁊. l. qꝛ aūt. §. i.i ¶ Remiſſa ſit a pͥtore. vt. sͣ. de cōdi. inſti. l. que ſub ꝯditione. in pͥn. iure eniꝫ ciuili neqꝫ hereditas nec legatū ſub ꝯditiōe relictū ualet. niſi īpleta ꝯditione: vt.sͣ. ti. i. l. qui heredi. §. fl. cum ergo pretor remiſſa conditione iuriſiurādi confirmet legatum: idem inducit ⁊ falc. vt hic.k ¶ Futurus eſt .ſ. adite hereditatis: vt. C. de cadu. tol. §. in nouiſſimo. ⁊ eſt bōahec ratio. ſi enim ſtatim cederet hic dies le. a morte teſtatoris inutile eſſet. quaſiſeruo fine libertate datum: vt. C. de le. l. ſeruis.l ¶ Hoſtes eſt. cui relictum valet etiam ſi redeat poſtꝙͣ ceſſit dies relicti: vt. sͣ. d̓here. inſti. l. illa. §. i. ⁊. C. de cap. l. captum. ⁊. l. ius poſtli. lꝫ quidam exigant eūreuerſum tempore quo cedit dies.m ¶ Natus ē. qui ꝓ nato habet̉: vt. sͣ. de ſtatu ho. l. ꝗ in vtero. ⁊ dic etiā ſi ē poſthumꝰ alicuiꝰ iure nouo. licꝫ oliꝫ ſecꝰ: vt īſti. de le. §. libertos. ⁊. §. poſthumus.¶ Ad municipium. De legatis relictis deo vel municipio detrahitur lexfalcidia. h. d. Alex. d̓ imo.n ¶ Ad municipium. ꝗbus pōt legari: vt. sͣ. de le. i. l. ſi heres. §. vicis. ⁊. l. ciuitatibus. ⁊ .jͣ. ad trebel. l. omnibus. ⁊ sͣ. ti. i. l. municipibus.o ¶ Deo. celeſti. Idem in terreno: vt. C. e. l. iii. ſed in celeſti contra. in autē. d̓ eccle. ti. §. ſi aūt heres ſoluēdo. So. hic deo. ibi ad pias cauſas. ut pontes ⁊ itinera: vt. C. de ſacroſan. ec. l. ad inſtructionē. ſed hoc non valet per. l. C. de epiſ. eteleri. l. ſi quis ad declinandam. §. penul. que eſt ſimiliter huic contra. niſi di-

ꝯ iij